PlusAchtergrond

Britse posterijen joeg filiaalhouders ten onrechte de gevangenis in

Honderden filiaalhouders van Britse postkantoren strijden om compensatie. Rond een dreigende privatisering van de Post Office werden ze vervolgd voor fouten in ondeugdelijke software, met zeer schrijnende gevolgen.

Geert Langendorff
null Beeld SOPA Images/LightRocket via Getty
Beeld SOPA Images/LightRocket via Getty

Martin Griffiths zwaaide zijn vrouw Gina uit, reed naar een provinciale weg in zijn woonplaats Ellesmore Port, parkeerde in de berm en stapte in de baan van een voorbij razende bus. Drie weken later overleed hij aan zijn verwondingen. Hij pleegde zelfmoord vanwege het ­haperende boekhoudsysteem van zijn postkantoor. Door het computerprogramma van de Post Office raakte hij 120.000 euro kwijt.

De zelfverkozen dood van Griffiths is een van de schrijnendste uitwassen van een schandaal dat de grootste juridische dwaling in de geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk wordt genoemd. Tussen 2000 en 2014 ging de Post Office achter meer dan drieduizend collega’s van ­Griffiths aan. Rechters veroordeelden 736 van hen ten onrechte voor diefstal en fraude. Tientallen, onder wie een zwangere vrouw, verdwenen achter de tralies.

Boekhoudprogramma vol fouten

In een poging de Post Office efficiënter te ­maken introduceerde het concern eind vorige eeuw op last van de overheid een boekhoud­programma, Horizon genaamd. Techconcern Fujitsu kreeg de opdracht Horizon te bouwen tegen een vergoeding van ruim 1 miljard euro. Bij de lancering in 1999 wisten programmeurs dat het vol zat met fouten, maar de directie luisterde niet naar hun bezwaren.

Uit testen was naar voren gekomen, dat Horizon in sommige gevallen de cijfers verkeerd registreerde. Martin Griffiths en duizenden lotgenoten kregen meldingen van het systeem dat er kastekorten waren. Aangezien de houders van de postkantoren persoonlijk aansprakelijk konden worden gehouden voor ontbrekend geld, vulden de slachtoffers de kassa aan met hun eigen spaargeld.

null Beeld UCG/Universal Images Group via Getty
Beeld UCG/Universal Images Group via Getty

Als criminelen behandeld

De Post Office kwam in actie zodra ze in gebreke bleven. Griffiths (58) raakte financieel aan de grond en kreeg zijn ontslag, hoefde niet voor de rechter te verschijnen. Honderden anderen werden als criminelen behandeld. Arrestatieteams lichtten hen van hun bed. Elk van hen kreeg te horen dat ze de enige waren. Sommigen verloren hun huis aan de Post Office en moesten met wat bij elkaar geraapte kleding in hun auto wonen.

Het schandaal bleef lange tijd verborgen voor de buitenwereld. De krampachtige pogingen van Fujitsu en de Post Office, in een vrij vroeg stadium op de hoogte van de weeffouten in Horizon, om de zaak onder de pet te houden, waren hier debet aan. Druk vanuit de overheid, eigenaar van de posterijen, speelde een minstens zo grote rol. Als de Post Office niet rendabel zou worden, zou privatisering volgen.

Verdoezeling

Oud-parlementariër James Arbuthnot, die zich inzette om de slachtoffers te rehabiliteren, gaf vorige week in het onderzoeksprogramma Panorama dit dreigement gedeeltelijk de schuld van de verdoezeling. De overheid pompte wekelijks 3 miljoen pond in de posterijen. De noodzaak om quitte te spelen en commercieel rendabel te worden hing als een donderwolk boven het hoofdkantoor in Londen.

“Je raakt een bedrijf aan de straatstenen niet kwijt als het boekhoudsysteem niet werkt,” vatte hij de mogelijke redenatie van de bestuurders samen om niet in te grijpen, toen duidelijk werd dat mensen onschuldig in de gevangenis belandden. De Post Office voldeed ondanks alles aan de opgelegde doelen. Anders dan zusterconcern Royal Mail dat wél werd verkocht, bleef de Post Office in handen van de staat.

Schijntje

In 2019 droeg een rechter van de Britse High Court de Post Office op een schadevergoeding uit te keren aan 555 slachtoffers. Dit bedrag, na aftrek van de juridische kosten een schijntje, wordt nog aangevuld door de overheid, al wacht het merendeel nog op hun geld. De regering heeft 700 miljoen pond opzijgezet voor een compensatieregeling. Eind 2021 werden 72 vonnissen nietig verklaard, een fractie van het totale aantal.

Een parlementair onderzoek brengt de dwalingen de komende maanden in kaart. Als de conclusies worden gepresenteerd, moeten advocaten, aanklagers, directieleden en politici zich mogelijk gaan verantwoorden voor onder meer criminele nalatigheid. De zaak is grotesk in alle opzichten, maar staat niet op zichzelf. Privatiseringen van staatsbedrijven en pogingen daartoe hebben in het VK een lang spoor van ellende achtergelaten.

null Beeld Universal Images Group via Getty
Beeld Universal Images Group via Getty

Onbetaalbaar

Ook de extreem gestegen energiekosten komen hier deels uit voort. Eind vorig jaar ging een dertigtal kleine aanbieders failliet, waarna miljoenen consumenten werden gedwongen om over te stappen naar (veel) duurdere alternatieven. Reizen per spoor, grotendeels in handen van Europese staatsbedrijven, is voor velen onbetaalbaar geworden. En de verzelfstandiging van verpleeghuizen heeft menselijke drama’s veroorzaakt.

Premier Boris Johnson, wiens Conservatieve Partij onder zijn voorganger Margaret Thatcher van privatiseringen een speerpunt maakte, erkent inmiddels voorzichtig de zwakke plekken in deze strategie. Het schandaal rond de Post Office trekt de beerput open rond de grimmige krachten die bij zoiets vrijkomen. Dat de belastingbetaler indirect opdraait voor het smartengeld, houdt de verwikkelingen op de voorgrond.

Voor Martin Griffiths komt het onderzoeksrapport te laat. Zijn echtgenote Gina vecht nu om zijn reputatie te herstellen. In de uitzending van Panorama gaf zij de Post Office volledig de schuld van de dood van haar man. Als alle feiten eind dit jaar op tafel liggen, richt ze haar pijlen vrijwel zeker ook op de overheid. De ongebreidelde drang om staatsbedrijven te privatiseren, legde de basis voor de geestelijke ineenstorting van haar man.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden