Plus

Brexitgekibbel krabt Noord-Ierse wonden open

Brussel en Londen blijven kibbelen, Noord-Ierland lijkt het kind van de rekening. De verhouding tussen protestanten en katholieken staat onder druk door de gevolgen van het brexitakkoord.

Protest tegen de zeegrens tussen Noord-Ierland en het Verenigd Koninkrijk.  Beeld Getty Images
Protest tegen de zeegrens tussen Noord-Ierland en het Verenigd Koninkrijk.Beeld Getty Images

Aan beide oevers van de Ierse Zee beklagen ondernemers zich al weken over de bergen papierwerk om goederen te im- en exporteren. Ondanks uitzonderingen op douanecontroles staan vrachtwagens dagen stil alvorens ze de oversteek mogen maken. Dit ondanks de belofte van premier Johnson uit 2019 dat een brexit niet zou leiden tot meer papierwerk. “En anders mogen jullie mij bellen.”

Tot zover de steun vanuit Londen. Daarbovenop kwam vorige week het dreigement van EU-president Ursula von der Leyen om het Noord-Ierland-protocol (zie kader) te verbreken en toch een harde grens neer te leggen op het Ierse eiland. Dat was een poging meer vaccins voor de EU te behouden. De reacties uit Dublin, Londen en Belfast waren zo heftig dat ze onmiddellijk op haar schreden terug moest keren, maar het onderlinge broze vertrouwen is flink geschaad.

Het bleef niet bij lange wachtrijen en ruziënde politici. De controles in de Noord-Ierse havens werden stilgelegd na dreigende teksten op douanegebouwen. Er zouden nummerborden van douaniers zijn genoteerd.

De politie ziet nog geen betrokkenheid van de paramilitaire groeperingen die Noord-Ierland nog altijd kent, maar de schrik zit er goed in. Niemand zit te wachten op een opleving van de sektarische spanningen, maar het protestantse deel van de Noord-Ieren is niet gelukkig met de huidige situatie. Voorlopig lijkt het vredesakkoord van 1998 nog fier overeind, maar voor de DUP, de Noord-Ierse protestantse partij die de brexit steunde en zich verwant voelt met het Verenigd Koninkrijk, is de uitkomst een hard gelag.

Politiek gevecht

Er is nu namelijk een open grens met Ierland en een gesloten grens met het VK. Arlene Foster, de Noord-Ierse premier en DUP-leider: “Als de Ierse en Britse regeringen en de Europese Unie vinden dat de enige manier voorwaarts is om de meerderheid van mensen in Noord-Ierland te negeren dan moeten ze dat zeggen.” DUP-parlementariër Sammy Wilson ging nog verder en omschreef het protocol als ‘vergif’.

David Campbell, voorzitter van de Loyalist Communities Council, die enkele beruchte protestantse paramilitaire groeperingen vertegenwoordigt, vindt dat er een ‘politiek gevecht’ moet komen om het protocol van tafel te krijgen, maar voegde toe dat hij niet uitsluit dat mensen ‘bereid zijn om fysiek te vechten om onze vrijheid binnen het Verenigd Koninkrijk te behouden.’

De eis van de DUP dat het protocol van tafel moet, heeft geleid tot hoongelach van katholieke zijde. “De DUP en de Britse Conservatieve Partij gaven ons de brexit ,” reageerde Michelle O’Neill, de katholieke Noord-Ierse vicepremier van Sinn Fein. “Een brexit waar iedereen van waarschuwde dat deze consequenties zou hebben.” O’Neill riep op het hoofd kalm te houden en te zoeken naar constructieve oplossingen.

In een poging tot de-escaleren hield de Britse minister Michael Gove deze week een videoconferentie met O’Neill, premier Foster en Maros Sefcovic, de vicepresident van de EU. Volgens insiders is er weinig progressie geboekt en praten partijen komende week verder in Londen en Belfast. Waarschijnlijke uitkomst: een gezamenlijke commissie om oplossingen te zoeken voor de meest prangende problemen.

Weeffout

Niemand lijkt echter antwoord te hebben op de vraag hoe het protocol de weeffout van de brexit kan rechttrekken. Door het Britse vertrek uit de Europese markt moet ergens een grens komen tussen het VK en de EU. Of die in zee of op het Ierse vasteland komt te liggen, een grens zal altijd leiden tot boze reacties vanuit protestantse of katholieke zijde in Noord-Ierland. De Ierse minister van Buitenlandse Zaken Simon Coveney zei donderdag: “De spanningen vloeien niet voort uit het protocol, maar uit de brexit. Het protocol is opgesteld om de spanningen die voortkomen uit de brexit op te lossen.”

Opvallend genoeg gaan er binnen de DUP ook stemmen op om de positieve kant van het verhaal te bekijken. Parlementariër Jeffrey Donaldson wees er donderdag op dat het feit dat Noord-Ierland nog binnen de Europese markt voor goederen valt ook economische kansen biedt. Het is de vraag of die kansen voldoende zijn om de onvrede bij de fanatiekere protestantse vleugel weg te nemen.

Wat is het Noord-Ierlandprotocol?

Om de vrede van het in 1998 gesloten Goede Vrijdagakkoord te beschermen hebben de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk besloten dat na de brexit de grens tussen Ierland en Noord-Ierland zo onzichtbaar mogelijk moet blijven. Er komen geen camera’s, geen controles en geen grensposten. In feite blijft Noord-Ierland onderdeel van de Europese markt waar dus vrij verkeer van mensen, goederen en diensten blijft gelden. Omdat de rest van het Verenigd ­Koninkrijk (Schotland, Engeland en Wales) dat niet meer is en goederen die de EU vanuit het VK binnen komen toch gecontroleerd moeten worden, zijn Londen en Brussel overeengekomen dat deze controles plaatsvinden in de Noord-Ierse ­havens. Dat leidt feitelijk tot een grens in de Ierse Zee.

Voor verschillende goederen - zoals supermarktproducten - bestaat momen­teel een overgangsperiode, ­variërend van drie tot zes maanden. ­Artikel 16 van het Noord-Ierland­protocol geeft zowel Brussel als Londen de mogelijkheid om het deels of geheel te schrappen in het geval van grote economische, sociale of milieu­technische problemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden