Plus Analyse

Brexit? De ‘wat als’-vraag wordt kundig omzeild

De opluchting in Brussel over het brexitakkoord is groot. De vraag is alleen of de deal langer standhoudt dan twee dagen. Alles wijst erop dat het Britse parlement zaterdag het licht op rood zet. Voor de vierde keer.

De Britse premier Boris Johnson na de presentatie van het akkoord. Beeld TOBY MELVILLE/REUTERS

In Brussel hangt iedereen de vlag uit. Eindelijk. De vertrekkende voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, noemt deze nieuwste brexitdeal ‘eerlijk en afgewogen’ en geeft de onderhandelaars meteen maar een compliment: “Waar een wil is, is een deal.” Premier Mark Rutte vindt het akkoord ‘bemoedigend’ en ‘goed voor Nederland’. EU-parlementsvoorzitter David Sassoli is ook blij: “Dit is een goede deal. Nu gaan we de tekst nauwkeurig bestuderen.” Het Europees Parlement heeft per slot van rekening het laatste woord.

Ook EU-onderhandelaar Michel Barnier straalt tevredenheid uit tijdens zijn persconferentie donderdagmiddag. “We hebben overeenstemming bereikt over een ordelijk vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU. En er ligt een basis voor gesprekken over onze toekomstige relatie. Deze deal is samen met het Verenigd Koninkrijk in elkaar gezet. Ik weet zeker dat hij gesteund wordt en op tijd geratificeerd kan worden.”

Geen harde grens

Het is niet niks wat is bereikt, al gebiedt de eerlijkheid te zeggen dat het grootste deel van de overeenkomst, het overgrote deel zelfs, allang op papier staat. Dan gaat het met name over de overgangsperiode (tot eind 2020, met eventueel twee jaar verlenging), de financiële afspraken die het Verenigd Koninkrijk nog moet nakomen (ter waarde van bijna 45 miljard euro) en de rechten van EU-burgers in het VK en om­gekeerd (die worden gegarandeerd).

Voor wat lang het belangrijkste struikelblok was, een Iers eiland zonder harde grenzen, is nu een oplossing gevonden waar zowel het VK als de EU mee kan leven. In het kort: die harde grenzen komen er niet. Er blijft vrij verkeer tussen Ierland en Noord-Ierland, precies zoals is op­genomen in het Ierse vredesakkoord van 1998.

Om ervoor te zorgen dat er toch niks via Noord-Ierland in de republiek Ierland belandt (en dus in de EU), legt de douane van het VK alles langs de Europese meetlat – niet aan de binnengrens met Ierland, maar aan de buitengrens, in de havens of op de vliegvelden. Om er zeker van te zijn dat ‘risicovolle goederen uit risicovolle landen’, zoals een Brusselse ambtenaar het diplomatiek uitdrukt, niet via een achterdeur toch de EU binnenkomen, kunnen EU-inspecteurs meekijken. “De interne Europese markt moet beschermd worden.”

Dit alles betekent ook dat de omstreden ‘backstop’ van de baan is. Deze noodmaatregel moest ervoor zorgen dat het VK zou blijven voldoen aan EU-regels zolang er geen oplossing was voor het grensprobleem. En dat zou wel eens voor heel lang kunnen zijn, vreesden de Britten. Ze willen juist uit de EU, niet erin blijven, zei premier Boris Johnson keer op keer. Ander heikel punt: de tarieven. Afgesproken is dat de Britten alleen tarieven heffen op goederen die Noord-Ierland niet verlaten. Goederen ‘op doorreis’ worden niet belast.

Omkoping

Een ander nieuw element in de deal is de belangrijke rol van Stormont, het Noord-Ierse ­parlement. Dat krijgt vier jaar na het einde van de overgangsperiode de eerste mogelijkheid om de dubbele douanestatus van Noord-Ierland weg te stemmen. Dat kan al met een simpele meerderheid van één stem. Mocht het zo zijn dat de tevredenheid zich uitstrekt over alle ­lagen van de bevolking (katholiek, protestant, radicaal, gematigd), dan kan het verdrag met vier of zelfs acht jaar worden verlengd. Mochten ze het wegstemmen, dan zijn we weer terug waar we gisterochtend nog waren: zonder deal.

Dit scenario wordt niet erg waarschijnlijk geacht, omdat de Noord-Ieren daarmee voornamelijk zichzelf hebben. Ze krijgen flink wat geld toegestopt, met name door Londen. Dit mag nadrukkelijk geen omkoping heten, waarschuwde een hoge Brusselse ambtenaar gisterochtend, maar je zou je zomaar kunnen vergissen.

Tot zover het goede nieuws. Het slechte nieuws is dat deze deal zaterdag alweer kan sneuvelen in het Britse Lagerhuis. De verhoudingen zijn daar zo verziekt dat niemand verwacht dat daar ineens een enthousiaste meerderheid komt voor de deal van Boris Johnson (zie kader).

De mensen die nu in Brussel zo blij zijn met het pakket dat op tafel ligt, willen niet ingaan op ‘wat als’-vragen over zaterdag. Het zou de sfeer namelijk goed verpesten. Bij een ‘nee’ van het parlement is Johnson bij wet gebonden opnieuw uitstel te vragen aan de EU. Doet hij dat niet, dan heeft hij een juridisch probleem. Doet hij dat wel, dan wordt er opnieuw onderhandeld over een verdrag. In Brussel wordt dit vooral gezien als een Brits probleem. “Wat ons betreft is dit het, verder gaan we niet,” zegt een ingewijde.

Meerderheid krijgen wordt nog hele kluif 

Een paar minuten nadat premier Boris Johnson triomfantelijk had getwitterd dat hij een geweldige deal had gesloten, kwam de DUP al met de ontnuchterende mededeling: wij gaan dit akkoord niet steunen. De Noord-Ierse gedoogpartij wil geen aparte status voor Noord-Ierland. Zij vindt dat het akkoord de eenheid van het Verenigd Koninkrijk ondermijnt en nadelig is voor de Noord-Ierse economie.

Zonder de DUP wordt het voor Johnson moeilijk zijn deal zaterdag door het Britse Lagerhuis te krijgen. Hij heeft geen conservatieve meerderheid meer, waardoor hij afhankelijk is van de DUP en de oppositie. Johnson kan zich richten op een aantal brexitvoorstanders van oppositiepartij Labour en proberen een beroep te doen op brexitgezinden in de club van onafhankelijke parle­mentariërs die hij eerder de conservatieve fractie uitzette.

Een bijkans onmogelijke missie en dus is uitstel van de brexitdatum van 31 oktober de meest waarschijnlijke uitkomst. Maar, zeggen critici: als de deal wordt weggestemd, is dat voor Johnson niet zo’n probleem. Dan kan hij aansturen op nieuwe ­verkiezingen, waarbij hij de gefrustreerde brexitstemmer aan zijn kant krijgt met de boodschap: ‘Ik heb alles gedaan wat er in mijn mogelijkheden lag om de brexit te regelen, maar het parlement blijft het blokkeren. Als het volk mij nu een Conservatieve meerderheid geeft, is de brexit zo voor elkaar.’

Suse van Kleef

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden