Plus Achtergrond

Braziliaanse boeren: ‘Branden onze schuld? Pure onzin!’

De buitenlandse bezorgdheid van politici en natuurbeschermers over de branden in de Amazone raken bij veel Brazilianen een open zenuw. ‘Al die boosheid tegen ons slaat helemaal nergens op.’

Greenpeace deelde deze luchtfoto van een bosbrand in de staat Pará, in het noorden van Brazilië, waar honderden branden woedden. Beeld AFP

Agamenon da Silva Menezes begrijpt niets van de wereldwijde paniek over de bosbranden in het Amazonegebied, noch van de oproepen tot een boycot van Braziliaanse producten. Da Silva, de leider van een vakbond van boeren in de Braziliaanse plaats Novo Progresso, kan zich er ook boos over maken. Soms vraagt hij zich af of de wereld gek is geworden.

Novo Progresso ligt in de noordelijke Braziliaanse deelstaat Pará, waar de branden op grote schaal hebben gezorgd voor ontbossing. Da Silva maakt zich daar echter niet druk om: bosbranden horen volgens hem nu eenmaal bij dit gebied, als een natuurlijk gevolg van het droge seizoen. Daarmee maken boeren en anderen nieuw land vrij dat ze nodig hebben om een bestaan op te bouwen. Da Silva: “We gaan hier gewoon door met produceren, met het voorzien van voedsel van grote delen van de wereld. Die boosheid tegen ons slaat nergens op.”

Kolonialistische houding 

In Novo Progresso steunen veel mensen het Amazonebeleid van president Jair Bolsonaro. Hij vindt economische ontwikkeling noodzakelijker dan bescherming van het milieu. Volgens zijn aanhangers is ontbossing van essentieel belang om zowel kleine boeren als grote bedrijven in staat te stellen rundvlees en sojabonen te exporteren. In hun visie is de schade aan ’s werelds grootste regenwoud bescheiden.

Bovendien ergeren ze zich aan wat ze beschouwen als een kolonialistische houding van buitenstaanders die denken dat ze Brazilianen kunnen zeggen hoe hun land te besturen. Bolsonaro zei daarover: “Brazilië zal niet accepteren dat mensen ons behandelen alsof we een kolonie zijn.”

Kop van Jut

Tot nu toe zijn deze maand in het Amazonegebied meer dan 26.000 bosbranden geconstateerd, het hoogste aantal in tien jaar. De woede en de angst daarover maakten Bolsonaro tot een internationale kop van Jut. Media herinnerden aan zijn beloftes, al voordat hij in januari aantrad als president, om industrieën gemakkelijker toegang te verschaffen tot land dat lang een beschermde status had gekend.

De branden in de Amazone zorgen ervoor dat Brazilië in het middelpunt van de belangstelling stond tijdens de G7 in Biarritz. De Franse president Emmanuel Macron verkondigde dat ‘ons huis in brand staat’. De deelnemende landen zegden Brazilië 18 miljoen euro toe, een aanbod dat Bolsonaro weigerde, maar later toch leek te willen accepteren.

Landbouw is traditioneel een belangrijke pijler van de Braziliaanse economie, en branden horen daar vaak bij. In de meeste gevallen gaat het om gecontroleerde branden om land klaar te maken voor gewassen en veeteelt.

Maar de ontbossing gaat sneller nu Bolsonaro de milieuwetgeving heeft afgezwakt. Met zijn aantreden steeg ook het aantal gevallen van illegale bezetting van stukken land; met volgens experts meer bosbranden als gevolg.

Bemoeizucht

Mensen overal ter wereld zien de branden niet alleen als een Braziliaans probleem, maar als iets dat de hele mensheid aangaat. De Amazoneregio, die zich uitstrekt over negen landen, herbergt een vijfde van de voorraad aan zoet water op onze planeet. Bovendien helpen de wouden, die CO2 opnemen, bij de bestrijding van de opwarming van de aarde.

De bewoners echter zien de wereldwijde belangstelling van politici en natuurbeschermers als pure bemoeizucht. Nationalisten als oud-militair Bolsonaro ontsteken in woede als de wereld ze de les leest, vinden ze.

Die internationale druk kan dus averechts werken, constateert de Braziliaanse historicus Andre Pagliarini. Nu al denken veel Brazilianen dat de buitenlandse kritiek hun land in zijn groei beoogt te belemmeren, zodat de rijke landen zich de producten uit de Amazone kunnen toe-eigenen. Die visie lag ten grondslag aan ambitieuze ontwikkelingsplannen voor de Amazone in de jaren zestig en zeventig, toen Brazilië werd geregeerd door militairen. Pagliarini: “Al die buitenlandse bezorgdheid en beloftes van hulp zijn misschien goed bedoeld, maar bij veel Brazilianen raken ze een open zenuw.”

Militaire regeringen

Gelson Dill is locoburgemeester van Novo Progresso. In de jaren zeventig vestigde zijn familie zich hier, net als duizenden anderen die gehoor gaven aan de oproepen van militaire regeringen een nieuw bestaan op te bouwen in de Amazone. Dill: “We moeten niet vergeten dat mensen uit alle delen van het land hiernaartoe werden gebracht om land te ontginnen. Maar na verloop van tijd lieten ze ons in de steek. Nu worden we in delen van de wereld afgeschilderd als milieucriminelen.”

In de jaren tachtig en negentig begon het Amazonegebied geleidelijk aan te krimpen toen boeren, mijnwerkers en houthakkers steeds grotere stukken land platbrandden voor economisch gewin. Het verschafte werk en inkomsten aan bewoners in gebieden met hoge werkloosheid en schrikbarende armoede, waar de regering in Brasilia weinig vat op had. Bebost land is weinig waard, maar als het is platgebrand en gereedgemaakt voor landbouw, veeteelt of bouwprojecten brengt het vijftig, honderd en zelfs tweehonderd keer zoveel op, zegt Mauricio Torres, hoogleraar aan de universiteit van Pará.

Maar Brazilië begon in de jaren tachtig met de aanleg van tal van nationale parken om de natuur en indianen die er wonen te beschermen. Dat maakte het voor boeren en ondernemers moeilijker zich land toe te eigenen. Na 2000 steeg de ontbossing echter weer snel en lanceerde de Braziliaanse regering een ambitieus plan om die ontwikkeling tegen te gaan. Maar het bleef vooral bij goede bedoelingen, omdat Brasilia onvoldoende toezag op handhaving.

Landbouwlobby

De kwakkelende economie zou later duizenden werkloze Brazilianen diep het Amazonewoud indrijven. De recessie zette zich voort en de invloed van de machtige landbouwlobby nam toe. Geleidelijk aan maakten regeringen het wetsovertreders gemakkelijker. De strenge regels voor de Amazone zijn een blok aan het been van de economie, niet alleen in de regio maar in heel het land, aldus een veelgehoorde opvatting. Niet voor niets stemde 52 procent van de kiezers in de noordelijke deelstaten op Bolsonaro.

Hélio Dias staat aan het hoofd van de Landbouwfederatie van Rondônia, een van de deelstaten die het meest lijden onder de branden. Hij vindt dat de regering te veel gebieden een beschermde status heeft gegeven. Dias: “Als we nu eens 40 procent van het land bestemmen voor productie en de resterende 60 procent beschermen, zou dat ideaal zijn voor boeren, veehouders en andere ondernemers. Een goed evenwicht tussen de mens en het woud.”

De bossen branden dit jaar op ongewoon grote schaal, constateert ook Dias. Maar hij wijt dat voornamelijk aan de droogte, en hoont de suggesties om Braziliaanse producten te boycotten. Dias: “Wat een onzin! Het leven hier is hard, alles is moeilijk bereikbaar. Er is te weinig medische zorg en te weinig vertier. We proberen gewoon rond te komen van wat we produceren.”

Vertaling René ter Steege

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden