PlusAchtergrond

Brandhaard Catalonië: illegale fruitplukkers vallen tussen wal en schip

Fruitplukker Ali.Beeld Alex Tieleman

Illegale fruitplukkers in Catalonië willen naar huis nu de regio een brandhaard van corona­besmettingen is. Maar vertrekken kan niet.

“Als ik me met dit water douch, jeukt het. Er zitten beestjes in,” vertelt de 29-jarige Ali aan de rand van een klein meertje, waar vissen zwemmen en insecten rondzoemen. De Marokkaan, die met zijn vrouw en twee kinderen in Bilbao woont, verloor door de corona­crisis zijn werk als kleermaker en in een bakkerij. Ali, die illegaal in Spanje verblijft, trok daarom midden in de pandemie naar Lleida, want daar waren handen nodig voor de jaarlijkse vruchtenpluk, had hij gehoord.

“Er zou volop werk zijn. Ook als je geen papieren hebt,” zegt hij. Maar twee maanden later heeft Ali nog geen vrucht geplukt en woont hij met tien anderen in een aftandse koeienstal, waar de hokken dienstdoen als slaapkamers. De douche is een hoekje afgezet met stukken hout, waar Ali zelf het op een houtvuur opgewarmde ‘jeukwater’ over zich heen moet gieten.

Coronabrandhaard

Het Catalaanse gewest Segrià, rond de stad Lleida, waar deze boerderij staat, is veranderd in Spanjes grootste coronabrandhaard. Een aanzienlijk deel van de virusuitbraken vond plaats bij fruitbedrijven, waar elk jaar 400 miljoen kilo perziken en nectarines worden geplukt, waarvan 20 miljoen voor de Nederlandse markt, die in supermarkten als Jumbo, Albert Heijn en Lidl terechtkomen.

Het probleem is dat niet alle seizoenarbeiders papieren hebben. Volgens Gemma Casal van het platform Fruit en Sociale Rechtvaardigheid zijn jaarlijks pakweg tweeduizend van de circa dertigduizend fruitplukkers in Lleida illegaal.

Omdat veel Afrikaanse fruitplukkers met een seizoenscontract vanwege dichte grenzen door de coronapandemie dit jaar thuisbleven, maakte de sector eind maart duidelijk dat er grote behoefte was aan mankracht en dat er zelfs mogelijkheden zouden zijn voor tijdelijke legalisatie. “Deze oproep ging als een lopend vuurtje door migrantengemeenschappen in Spanje,” weet Casal.

Vernietigde oogst

Maar tot overmaat van ramp vernietigden fikse hagelbuien de helft van de oogst. Veel seizoenarbeiders – legaal en illegaal – zitten daardoor in zak en as, terwijl het gebied inmiddels van de buitenwereld is afgesloten en hun wordt gevraagd zo veel mogelijk binnen te blijven in vaak beroerde woonomstandigheden.

“Wij hebben dit jaar zo ongeveer alle Bijbelse plagen om de oren gekregen die de heiligen konden bedenken,” vertelt fruitteler José Maria Companys hoofdschuddend. “Nu zitten we weer in lockdown. In november kunnen we een bordje op de deur hangen met ‘gesloten’.”

De illegale Marokkaanse fruitplukker Ali woont met tien anderen in een aftandse koeienstal.Beeld Alex Tieleman

Companys werkt naar eigen zeggen alleen met legale arbeidskrachten, maar erkent dat anderen dat niet altijd doen. Hij wil dat illegale arbeidsmigranten met een vaste verblijfplaats in het gewest gelegaliseerd worden zodat zij kunnen werken. Met het testen van de seizoenwerkers die naar Lleida kwamen en het snel in quarantaine plaatsen van besmettingsgevallen hadden uitbraken voorkomen kunnen worden, denkt hij. Zijn fruitplukkers werken met handschoenen en mondmaskers. Maar volgens Companys ontstaat het echte besmettingsprobleem als de fruitplukkers naar hun tijdelijke woningen terugkeren, waar afstand houden en hygiënemaatregelen naleven moeilijk is.

Wakker geschud

Naar een werkloze illegale werkmigrant als Ali zou normaal gesproken geen haan kraaien. Maar na een stuk in de regionale krant El Periódico over zijn situatie – de brandhaard is groot nieuws in Spanje – werd burgemeester van Aitona Rosa Pujol wakker geschud, vertelt hij. “Eerst stuurde ze ons weg als we verhaal kwamen halen. Maar nu krijgen we soms eten en mogen we op een voetbalveld slapen,” vertelt hij.

Maar Ali en anderen die zich later rond het gemeentehuis verzamelen, willen niet verhuizen van de koeienstal naar het voetbalveld. Zij willen naar huis. Ali zou in Bilbao, waar geen lockdown is, misschien wel weer aan de slag kunnen, denkt hij. Hij hoopt dat de burgemeester een buskaartje voor hem koopt.

Maar dat valt buiten haar mandaat, zegt Pujol, die voor het gemeentehuis de groep maant afstand te houden. Zij krijgt naar eigen zeggen maar spaarzaam informatie van de regioregering; en is het niet de Spaanse staat die een oplossing moet vinden voor de illegalen in haar gemeente? In extra besmettingsgevaar vanwege de slechte huisvesting van Ali en anderen gelooft zij niet, dat kunnen experts volgens haar beter bepalen. Zo wordt de verantwoordelijkheid voor deze groep die tussen wal en schip valt als een hete aardappel doorgegeven.

Grote belangen

Niemand wil volgens Casal zijn handen branden omdat de belangen groot zijn. “De oogsten in Spanje vinden plaats dankzij het werk van illegale migranten. Hierdoor blijven de prijzen laag voor de consument en strijken tussenhandelaren een groot deel van de buit op.”

Ondertussen heeft het coronavirus ook het vergrootglas gelegd op andere pijnpunten in de groente- en fruitsector elders in Spanje: vorige week braken er branden uit in krotten van aardbeienplukker in Huelva. En in Albacete gingen seizoenswerkers dit weekend de straat op toen een illegaal wooncomplex werd gesloten na een corona-uitbraak. In Lleida werft men ondertussen alweer nieuw personeel voor de appel- en perenpluk.

Beeld Laura van der Bijl
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden