PlusProfiel

Boris Johnson overleefde schandaal na schandaal, en toen was zijn geluk op

Boris Johnson kondigt voor zijn ambtswoning aan dat hij zijn premierschap neerlegt. Beeld Getty Images
Boris Johnson kondigt voor zijn ambtswoning aan dat hij zijn premierschap neerlegt.Beeld Getty Images

Boris Johnson treedt terug als premier van het Verenigd Koninkrijk. Na twee chaotische politieke dagen, waarin de ene na de andere partijgenoot opstapte, was zijn positie onhoudbaar geworden. Zelfs voor overlevingskunstenaar Johnson bleek dit één schandaal te veel.

Sam de Graaff

Begin 2010 was Boris Johnson, op dat moment burgemeester van Londen, te gast in het Britse autoprogramma Top Gear. Voor hij een rondje zou rijden in een ‘redelijk geprijsde auto’ (lees: een saai, burgerlijk model – een vaste rubriek in het programma) voerde hij een kort gesprek met presentator Jeremy Clarkson.

“De meeste politici, voor zover ik ze kan doorgronden,” zei Clarkson, “zijn van binnen vrij incompetent, maar bedekken dat met een laagje competentie. Bij jou zie ik precies het omgekeerde.” Johnson reageerde: “Ik zou niet uitsluiten dat er onder dat zorgvuldig geconstrueerde laagje idiotie daadwerkelijk een idioot schuilgaat.” Om even later te refereren aan Aeschylus en Homerus – Johnsons zo geliefde klassieken.

Die korte woordenwisseling vat Johnson aardig samen: spitsvondig, snel, bewust spelend met zijn clowneske imago, maar niet zonder te hinten op zijn intellectuele achtergrond.

Lange tijd maakte die houding Johnson ongrijpbaar. Hij kon meer – veel meer – maken dan anderen. Tot deze week. Wéér een schandaal betekende de druppel voor een groot aantal ministers, staatssecretarissen en regeringsfunctionarissen. Toen een aantal belangrijke ministers, onder wie zijn vertrouweling Michael Gove, Johnsons opstappen eiste, moest hij concluderen dat het voorbij was.

In zijn afscheidsspeech zei Johnson donderdag dat hij uit plichtsbesef niet eerder was opgestapt. Hij benadrukte dat hij twee jaar geleden nog een grote verkiezingsoverwinning had behaald, en schoof zijn vertrek af op zijn medeparlementariërs (hij sprak van een ‘kuddementaliteit’) – niet de kiezer, voor wie hij het naar eigen zeggen allemaal heeft gedaan. Johnson blijft voorlopig aan als premier, tot de Conservatieven een nieuwe partijleider hebben gekozen.

32 keer verhuisd

Dat Johnson meer kon maken dan anderen, loopt als een rode draad door zijn leven. Alexander Boris de Pfeffel Johnson (58) werd geboren in New York. Het gezin Johnson volgde vader Stanley, die onder meer werkte voor de Wereldbank en de Europese Commissie. Uiteindelijk zou de jonge Boris in 14 jaar 32 keer keer verhuizen.

Johnson werd opgeleid aan het prestigieuze Eton College, tegelijkertijd met de latere premier David Cameron. Leraren waren lyrisch, zo valt te lezen in de biografie Boris: The Rise of Boris Johnson. “Ik denk niet dat ik ooit iemand ben tegengekomen die sneller leert,” zei een docent.

Op Eton verschoof Johnsons focus langzaam naar randzaken, zo staat in een andere biografie, Just Boris. Belangrijke randzaken, zeker in het Britse schoolsysteem, maar toch: randzaken. Johnson werd verkozen tot ‘captain’ van de school. Daarna ging hij studeren aan Oxford, waar hij zich stortte op de klassieke talen. Zijn studiestijl was chaotisch, vertellen medestudenten. Veel deed hij op het laatste moment.

Na zijn studie ging Johnson aan de slag als journalist. Aanvankelijk bij The Times, waar hij werd weggestuurd nadat hij een quote zou hebben verzonnen. Een leugen die Johnson verder niet in de weg zou zitten, zoals later zo vaak zou gebeuren: via zijn connecties kon hij alsnog aan de bak als EU-correspondent bij The Daily Telegraph.

Ster van eurosceptisch Engeland

In Brussel, waar hij in zijn jeugd had gewoond, groeide Johnson uit tot de ster van eurosceptisch Engeland. Van de Europese Unie (en de toenmalige voorlopers) maakte hij een karikatuur: een bemoeizuchtig clubje dat zich bezighield met het verzinnen van nutteloze regels. Zo schreef Johnson ooit dat Italië de maten van condooms te breed vond. Hilariteit alom, maar in werkelijkheid ging het de Italianen om de veiligheid. Johnson verdraaide de feiten zo dat het hem uitkwam.

Na zijn terugkeer naar Engeland schreef Johnson politieke columns voor The Daily Telegraph, tot hij in 1999 hoofdredacteur werd van het conservatieve blad The Spectator. Dat gebeurde op voorwaarde dat hij niet de politiek zou ingaan. Johnson deed het wel, en kwam ermee weg – alweer. “I want to have my cake and eat ik too,” zou hij hebben gezegd. Niet kiezen tussen twee opties, maar alles houden. Zelfs als dat eigenlijk niet kan.

Talent voor campagnevoeren

Johnson werd een beroemdheid. Hij was vaste gast in het BBC-programma Have I Got News for You, werd parlementslid en – ondanks een toen al lange lijst aan schandalen – in 2008 verkozen tot burgemeester van Londen.

Dat hij als conservatief de winst wist binnen te slepen in het overwegend linkse Londen, toonde zijn talent voor campagnevoeren. De kiezer hield van Johnson, ondanks zijn fouten – iets wat hem later als premier ook lange tijd in het zadel zou houden. En anders dan sommige sceptici hadden verwacht, liep Johnsons burgemeesterschap niet uit op een ramp. Hij bestuurde de stad zoals hij had gestudeerd: op gevoel. Ondertussen bleef hij gewoon columns schrijven.

Na zijn burgemeesterschap, dat in 2016 ten einde liep, verbond Johnson zijn lot aan de brexit. Of hij dat uit idealistische of opportunistische overwegingen deed, daarover verschillen de meningen. In ieder geval bracht het hem naar zijn doel: 10 Downing Street. Johnson won een interne leiderschapsverkiezing nadat premier Theresa May er niet in slaagde haar brexitdeal door het Lagerhuis te loodsen.

Peperdure verbouwing

Johnsons premierschap was er één van schandalen. Natuurlijk, hij bracht de Britten de brexit en ‘Global Britain’. Het vaccinatieprogramma was een succes. En na de Russische invasie toonde hij zich als een onverzettelijk bondgenoot van Oekraïne. Maar in eigen land lag hij vrijwel continu onder vuur. Zo was er bijvoorbeeld de peperdure verbouwing van zijn ambtswoning: Johnsons verloofde vond het interieur van de vorige premier May maar oubollig.

Het belangrijkste schandaal was ‘partygate’, de reeks borrels die tijdens de lockdowns op en rond Downing Street hadden plaatsgevonden. Eerst zei Johnson dat hij van niets wist, later bleek dat hij er toch was geweest. Het wekte de indruk dat Johnson de regels bewust aan zijn laars lapte. Dat hij vond dat ze voor iedereen gelden, behalve voor hem.

De premier leek aanvankelijk weg te komen met (een hoop) verontschuldigingen, maar deze week bleek de maat toch echt vol. Hij had wéér gelogen, nu over de benoeming van de plaatsvervangend fractiemanager Chris Pincher. Johnson zei dat hij niet wist van diens seksueel overschrijdende gedrag, maar bleek eerder al ingelicht. Leugen nummer zoveel.

Voor veel van Johnsons partijgenoten was het de druppel: tegen de achtergrond van steeds slechtere peilingen verlieten ze massaal zijn regering. Hoewel Johnson aanvankelijk van geen wijken wilde weten, kwam donderdagochtend toch het bericht dat hij zou opstappen. Zelfs voor Johnson bleek dit één schandaal te veel. In ieder geval voorlopig.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden