Plus Interview

Boek tekent extreem zware lijdensweg jezidi’s op

Mannen werden vermoord, vrouwen tot slaaf gemaakt en kinderen opgeleid tot strijder: de jezidi’s hadden extreem zwaar te lijden onder IS. Hun verhalen zijn nu opgetekend.

Jezidi’s wachten op een bus die ze terug zal brengen naar Sinjar, het hart van het Jezidi-gebied in Irak. Beeld AFP

Eén vrouw. Eén vrouw staat er tot nu toe voor de rechter voor de ongelooflijke gruwelijkheden die terreurgroep IS de jezidi’s heeft aangedaan. Die Duitse jihadiste kocht in Irak een jezidi-meisje van 5 jaar als huisslaaf, het meisje stierf toen ze voor straf buiten in de brandende zon zat vastgeketend. De jihadiste staat nu in Duitsland voor de rechter voor moord en oorlogsmisdaden.

“Eerst heeft iedereen het láten gebeuren. En nu wordt er vrijwel niemand vervolgd voor wát er gebeurd is. Terwijl er gewoon genocide op een volk is gepleegd,” stelt journalist Brenda Stoter Boscolo. Op 1 oktober verschijnt haar boek Het vergeten volk, over het lot van de jezidi’s. “Hun verhaal moet verteld worden, dat willen ze zelf ook.”

Wat er gebeurde met de jezidi’s: terreurgroep IS valt in de zomer van 2014 Noord-Irak binnen, de regio waar de jezidi’s wonen. Die bevolkingsgroep hangt een eigen geloofsovertuiging aan, IS bestempelt hen als ongelovige ‘duivelsaanbidders’. Daarom, zo vinden de jihadisten, mag je met ze doen wat je wil.

De jezidi’s vluchten met duizenden tegelijk de berg Sinjar op, waar velen sterven door de hitte en gebrek aan water. Beneden worden zeker 1300 jezidi-mannen vermoord en in massagraven gegooid. Meer dan zesduizend vrouwen, dochters en jonge zonen worden ontvoerd en meegenomen naar het kalifaat, waar ze worden verdeeld, verkocht of zelfs verloot onder IS-strijders. De vrouwen worden vernederd als huis- en seksslavinnen. De jongens worden opgevoed tot welpen van het kalifaat en soms zelfs ingezet bij zelfmoordaanslagen.

Lijst met namen

Maar hun gruwelijke verhaal sneeuwde onder in de storm van IS-terrorisme: de grote aanslagen in Europa, het onthoofden en verbranden van gijzelaars en het filmen daarvan. Nu dreigt hetzelfde te gebeuren. Het kalifaat is gevallen, duizenden IS’ers zitten vast in gevangenissen en kampen in Irak, Syrië en Europa, honderden komen er voor de rechter, maar het verhaal van de jezidi’s komt nauwelijks aan bod.

“Ik ben bij rechtszaken in het Koerdische deel van Irak geweest. Daar worden IS’ers veroordeeld omdat ze lid waren van een terroristische organisatie, maar niet voor wat ze met de jezidi’s hebben gedaan. Om hun getuigenissen wordt niet gevraagd. Terwijl dat wel kan: ik sprak een vrouw die een hele lijst had met namen van mannen die haar gekocht hadden. De rechter zei: dat laten we aan de internationale gemeenschap over, de VN doet onderzoek.”

De IS’ers die voorkomen, worden vaak veroordeeld tot de doodstraf, met groepjes tegelijk, in rechtszaken van nog geen uur. Hoe kijken jezidi’s daar tegenaan?

“Pas als de daders worden bestraft voor wat ze hen hebben aangedaan, is dat de erkenning van hun leed. Dan pas kan het helen van hun pijn echt beginnen.”

Er zijn aanwijzingen dat ook Nederlandse IS’ers betrokken waren bij geweld tegen jezidi’s. Heb je slachtoffers gesproken die daarover vertelden?

“Nee. Wel heeft een Koerdische functionaris me verteld dat ook Nederlanders jezidi’s als slaven hadden, maar hij wilde er niet meer over zeggen.”

Stoter zocht de overlevenden op in Noord-Irak, waar ze na de val van het kalifaat in vluchtelingenkampen wonen. “De meesten willen hun verhaal vertellen, hoe pijnlijk ook. Ze moedigden me aan een boek te schrijven. Veel mensen in Noord-Irak maken zich boos over alle aandacht die westerse media nu geven aan de IS-vrouwen in de detentiekampen. Ze zeggen: dat zijn wel de daders! Honderdduizenden slachtoffers wonen zelf al vijf jaar in kampen.”

Je maakt jezelf er ook kwaad over?

“Ik heb me sinds de opkomst van IS verdiept in de Europese jihadistes. Die waren fanatiek, hè! Als je allemaal las wat ze op sociale media zetten over onthoofdingen enzo. Nu zitten ze in die kampen en zeggen ze opeens dat ze alleen maar koekjes hebben gebakken. En sommige journalisten laten ze daarmee wegkomen.”

Tijdens het schrijven zat je soms huilend achter je computer. Wat deed het met je?

“Ik ben emotioneel uitgeput nu. Alle verhalen over genocide en verkrachtingen, dat was zwaar. Maar ik heb ook geprobeerd de jezidi’s niet alleen als slachtoffers neer te zetten, maar ook te beschrijven hoe ze weer een normaal leven proberen op te bouwen.”

Waar komt je fascinatie voor het Midden-Oosten vandaan?

“Ik kom uit een multiculturele familie, opgegroeid in Rotterdam-Zuid. Met vriendinnetjes uit Syrië, Marokko en Turkije. Ik was fan van tekenfilms als Aladdin en Sinbad en wilde toen al altijd een keer naar Bagdad. Als journalist ben ik als vanzelfsprekend over die gebieden gaan schrijven.”

Schrijnend: religieuze jezidi-leiders hebben gesteld dat kinderen van vrouwen die zwanger zijn geraakt door hun IS-verkrachter niet welkom zijn in de gemeenschap. Je beschrijft een verhaal van een vrouw die steeds opnieuw wegloopt bij haar nieuwe man om haar kind, dat ze heeft moeten afstaan, te gaan zoeken.

“Dat is een probleem dat moet worden opgelost. Die moeders houden van hun kind, al is het geboren na een verkrachting. De gemeenschap zelf praat er liever niet over. Particuliere organisaties proberen die moeders met hun kinderen in het buitenland onder te brengen.”

Je beschrijft ook de impact die het leven in IS-gebied heeft gehad op jezidi-kinderen, die dan bijvoorbeeld ‘onthoofdinkje spelen’. Wat zegt dat over de discussie die nu in Nederland speelt over het terughalen van Nederlandse IS-kinderen uit de detentiekampen?

“Die kinderen moeten psychische hulp krijgen, ook de jezidi-kinderen. Met de juiste hulp zijn ze vaak weer de goede kant op te vormen. Ik zie sommigen nu een nieuw leven opbouwen.”

Heeft het ‘vergeten volk’ een toekomst?

“Veel van hen zijn weggegaan, naar Europa of de VS. Een ander deel wil terug naar Sinjar. Maar daar is nu nog bijna niets. Je kunt er vanuit de kampen waar ze wonen ook niet zomaar naartoe reizen, omdat de Koerdische en Iraakse autoriteiten dat moeilijk maken. Het gaat nog lang duren voordat er weer iets is opgebouwd.”

Het vergeten volk – Brenda Stoter Boscolo. De Arbeiderspers, 24,90 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden