PlusAchtergrond

Bloedhete zomers, ijskoude winters in Madrileense achterstandswijk

Inwoners van de Madrileense wijk Cañada Real gebruiken onder meer gas en houtkachels om zich warm te houden. Beeld Getty Images
Inwoners van de Madrileense wijk Cañada Real gebruiken onder meer gas en houtkachels om zich warm te houden.Beeld Getty Images

In de Madrileense achterstandswijk Cañada Real is de elektriciteit al maanden afgesloten. Veel Spanjaarden kunnen hun elektriciteitsrekening niet betalen.

De vijf maanden oude baby Antonio ligt bedolven onder een berg dekens in zijn wiegje. Dat biedt overdag nog wel soelaas, maar ’s avonds nemen moeder Pastora en vader Jesús Ferández de kleine toch liever mee in bed. Want zonder deugdelijke verwarming is het veel te koud in huis. “Overdag heb ik deze houtkachel aan,” laat Pastora zien, wijzend op een zwartgeblakerde ton waar houtblokken in gloeien. “Maar ’s avonds durf ik hem niet aan te laten omdat er zoveel rook uit komt. Kijk eens hoe zwart het plafond is!”

De familie Fernández woont in de sloppenwijk Cañada Real, gelegen op een 15 kilometer lange landstrook die vroeger dienstdeed als doorgangsroute voor schapen aan de oostrand van Madrid. Met ruim achtduizend bewoners is het een van Europa’s grootste achterstandsbuurten, en de afgelopen maanden werd die een schrijnend voorbeeld van Spanjes energiearmoede: in oktober werd in een deel van Cañada de elektriciteit afgesloten, waardoor de helft van de wijk werd getroffen.

Volgens het energiebedrijf, Naturgy, gebeurt dat vanwege overbelasting van het netwerk, veroorzaakt door het aftappen van stroom die deels wordt gebruikt voor illegale marihuanateelt. Daarnaast betaalt bijna niemand in Cañada de energierekening – maar dat is ook deels een kwestie van overmacht.

De wijk, waar veel migranten van binnen en buiten Spanje zich de afgelopen decennia hebben gevestigd, is namelijk opgetrokken op land waar nooit een bouwvergunning voor is afgegeven. Vanwege het juridische limbo waarin de bewoners zich bevinden, is het voor de meesten onmogelijk een energiecontract af te sluiten. Vanuit de meerdere verdiepingen tellende stenen gebouwen en krotten van golfplaten kunnen de bewoners in de duisternis de lichtjes zien branden in de aangrenzende wijken die wél zijn aangesloten op het elektriciteitsnet.

Gevaarlijke houtkachels

Rondtrippelend tussen een uitgebrande auto en een provisorisch moestuintje wekken kraaiende hanen ’s ochtends La Cañada. Onder een grauw wolkendek stijgen rookpluimen van houtkachels op uit schoorsteentjes en gaten in daken; de weeë lucht van de nabijgelegen vuilverbranding hangt overal.

Naast huizen in de deels van elektra afgesloten wijkdelen, sector 5 en 6, hangen geïmproviseerde meterkasten. Jonge mannen zijn druk in de weer met dikke ondergrondse elektriciteits­kabels, maar bij het elektriciteitsbedrijf werken ze niet. Op de vraag wat ze aan het doen zijn komt geen antwoord. Met de media praten doen ze niet meer, leggen ze uit, omdat journalisten de buurt­bewoners volgens hen steevast wegzetten als criminele wiettelers.

De afsluiting van de elektriciteit heeft ervoor gezorgd dat er steeds meer zonnepanelen op de daken verschijnen. Voor wie het kan betalen is dit – naast het gebruik van een generator – het enige alternatief om elektrische kacheltjes aan te sluiten. De veel goedkopere houtkachels zijn gevaarlijk: volgens bewoners hebben zich de afgelopen maanden tientallen mensen bij de gezondheidsdiensten moeten melden met verschijnselen van koolmonoxidevergiftiging.

null Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Beeld Hollandse Hoogte / AFP

De 85-jarige Isidro Fernández doet het er maar mee, vertelt hij als hij zijn handen aan het houtvuur warmt. Hij woont in een hutje omringd door de woningen van zijn acht kinderen. Zijn kachel is een olievat waar een gat in zit voor het hout, en waar een schoorsteen uit steekt. “Toen ik hier 24 jaar geleden kwam wonen, hadden we nog gewoon stroom. Ze proberen ons hier weg te krijgen,” vertelt de Madrileen. Behalve zijn elektrische verwarming kan hij ook zijn koelkast niet meer gebruiken. Op zijn televisie ligt al een dikke laag stof.

Fernández’ overburen, Patricia Moura en haar man Iona Toca laten overdag soms de generator loeien, zodat hun dochter in ieder geval op internet kan en zo het verplichte thuisonderwijs kan volgen. “Dat is ontzettend duur,” vertelt Moura. “Toen we nog stroom hadden, namen we een elektrisch kacheltje mee naar de slaapkamer. De houtkachel houdt niet het hele huis warm, dus ’s nachts hebben we het nu ijskoud.”

Even verderop vertelt de Marokkaanse Aïcha Chaara dat zij ontzettend blij is met haar woonplek hier aan de rafelrand van Madrid. Chaara, die kanker heeft, vertrok uit eigen beweging uit een reguliere woning in de Spaanse hoofdstad en heeft nu samen met hond Zaky uitzicht op glooiende heuvels. Voor 5000 euro kocht ze hier een van de huisjes, die dikwijls door bewoners illegaal worden doorverkocht. Chaara geniet naar eigen zeggen van de eenvoud, al valt ook haar de kou zwaar in deze winter zonder stroom. “Als de elektriciteit terugkomt, ben ik helemaal gelukkig,” vertelt ze met een glimlach.

Energiearmoede – de energierekening niet of nauwelijks kunnen betalen – is in Spanje zeker niet voorbehouden aan sloppenwijken als Cañada Real. Volgens de Spaanse regering treft het fenomeen tussen de 3,5 en 8,1 miljoen van de 47 miljoen Spanjaarden.

Inwoners die 10 procent of meer van het inkomen kwijt zijn aan energiekosten, lijden volgens een veelgebruikte definitie al aan energie­armoede, stelt energie-expert Carlos Rubio van de universiteit van Sevilla. In Andalusië loopt het volgens hem zelfs op tot bijna 40 procent van de inwoners. Dat dit percentage daar zo hoog is, is niet verwonderlijk; de armoedecijfers in de zuidelijke regio behoren tot de hoogste van Spanje.

Ook hitte een probleem

In Europese lijstjes van energiearmoede staat Spanje in de middenmoot. “In het noorden wordt vaak geredeneerd dat het niet voldoende kunnen verwarmen van een huis samenvalt met energiearmoede. Maar het laten afkoelen van een huis is in sommige delen van Spanje een even groot probleem: hier in Sevilla wordt het in de zomer gemakkelijk 45 graden,” vertelt Rubio. Hij schat dat het werkelijke percentage van Spanjaarden die lijden doordat ze de elektriciteit niet kunnen betalen een stuk hoger ligt dan de officiële cijfers zeggen.

Hoewel de Spaanse energieprijs volgens Rubio het gemiddelde in Europa niet veel ontloopt, veroorzaken de relatief lage salarissen in het land in combinatie met grote prijsschommelingen veel problemen. Als de energieprijs in koude maanden fors omhoog gaat door toenemend gebruik, is al snel de nood aan de man bij wie toch al nauwelijks zijn rekeningen kan betalen.

Overigens zijn aardgasaansluitingen in grote delen van het land schaars en dient elektra en butagas als bron voor veel verwarmingen. Bijkomend probleem om de huizen op temperatuur te houden is volgens de academicus de vaak slechte isolatie.

null Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Spanjaarden met lage inkomens en grote huishoudens komen sinds 2009 in aanmerking voor een korting van 25 procent op de energierekening. Probleem is dat deze uitkering bij lange na niet bij alle Spanjaarden terechtkomt die aan energiearmoede lijden. De Spaanse regering lanceerde twee jaar geleden een plan om de energiearmoede in het land voor 2025 met minimaal een kwart terug te dringen.

Hoewel de temperaturen overdag in Madrid inmiddels oplopen, blijft het ’s avonds en ’s nachts kou lijden voor de bewoners van Cañada, onder wie 1400 kinderen. Demonstraties van buurtbewoners, die meermaals de stad introkken, haalden niets uit. Uitgebreide media-aandacht uit binnen- en buitenland en twee brandbrieven van experts van de Verenigde Naties waarin wordt opgeroepen de elektriciteit zo snel mogelijk weer aan te sluiten, evenmin.

Het elektriciteitsbedrijf en de autoriteiten houden nu al meer dan vier maanden hun poot stijf. Het dieptepunt was tijdens sneeuwstorm Filomena ­­– de zwaarste sneeuwstorm in een halve eeuw – die in januari over Madrid raasde. Terwijl er in het stadscentrum volop winterpret was met sleetje rijden, sneeuwpoppen en massale sneeuwballengevechten, was de situatie in Cañada kritiek: in de wijde omgeving waren die dagen nauwelijks nog butagasflessen of brandhout te krijgen.

In Cañada Real wemelt het vanwege de armoede en drugsproblematiek al jaren van de hulporganisaties die hun diensten aanbieden. Zoals Madrina, een stichting die wordt geleid door Conrado Giménez, die elke week met een karavaan auto’s volgeladen met luiers, gasflessen en stronken hout door de wijk rijdt.

De potige Giménez wordt met open armen ontvangen. “Ik ben zo blij dat hij er is. Hé, heb je nog wat butagas, Conrado?” vraagt Jesus Fernández, die de kost verdient als handelaar in afgedankt metaal – vandaar ook de enorme stapel cv-ketels voor zijn huis. Hun dochter ligt met bronchitis kuchend op de bank, de kat niest onophoudelijk.

Oplossing ver weg

Bij het uitdelen van de houtblokken houdt Fernández zich liever afzijdig, uit angst om besmet te raken met corona, vertelt hij. Als de gemeente hem een legale woning zou aanbieden, zou hij naar eigen zeggen vandaag nog vertrekken. Hij verwijst naar een al jaren lopend plan om de bewoners een alternatief te bieden, een plan dat maar niet van de grond lijkt te komen. “Soms moeten we ons eigen huis uit omdat onze ogen prikken van de rook,” zegt zijn vrouw Pastora.

Voorlopig lijkt er nog geen oplossing in zicht. De rechtszaak die de bewoners van La Cañada aanspanden tegen het energiebedrijf en tegen de regio Madrid werd onlangs geseponeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden