PlusInterview

Bill Gates: ‘Verkeerd verdelen van vaccins kan leiden tot dramatisch hoger dodental’

Bill Gates is ervan overtuigd dat er begin volgend jaar een flink aantal verschillende werkende coronavaccins is. Dat verklaart de steenrijke Amerikaanse Microsoft-oprichter en weldoener in gesprek met deze site.

Beeld AFP

“Vaccins zijn essentieel om de pandemie te stoppen,” zegt Gates in een interview met een tiental journalisten uit verschillende landen. “Het is geweldig dat er veel pogingen gedaan worden. En ik ben er bijna zeker van dat veel pogingen zullen slagen.”

De tegenvaller met het Oxfordvaccin, waarvan de tests vorige week een paar dagen werden stilgelegd toen bij een deelnemer een zeldzame ruggenmergontsteking werd geconstateerd, brengt Gates niet van zijn stuk. “Dit voorval onderstreept alleen maar het belang van verschillende vaccins. Omdat er nu zes vaccins zijn die een goede kans hebben om begin volgend jaar toegelaten te worden, hoef je als land niet te overwegen om een vaccin toe te laten dat niet aan de hoogste eisen voldoet.”

Honderden miljoenen

Gates heeft met de stichting die hij samen met zijn vrouw Melinda in 1999 oprichtte honderden miljoenen gestopt in de bestrijding van het coronavirus. De multimiljardair - alleen Amazon-baas Jeff Bezos is rijker - waarschuwt ervoor dat de vaccins straks eerlijk over de wereld verdeeld moeten worden. “Verkeerd verdelen kan leiden tot een dramatisch hoger dodental,” stelt Gates, die zegt dat eerlijke verdeling ook in het belang van rijke landen als Nederland is.

Voor de oprichter van het bedrijf dat een deel van de wereldbevolking kennis liet maken met het digitale leven, verloopt de manier waarop Bill Gates een interview organiseert verbluffend ouderwets. In een telefonische conference call met een tiental journalisten van over de hele wereld laat hij zijn licht schijnen over de situatie in de wereld, en in het bijzonder de bestrijding van het coronavirus.

Aanleiding is de vierde editie van het Goalkeepers Report 2020, waarin de Bill & Melinda Gates Foundation in beeld brengt hoe het gaat met de duurzame ontwikkelingsdoelen die de VN heeft gesteld voor 2030, zoals minder armoede, beter onderwijs en lagere kindersterfte.

You know

Het duurt even - Gates is iets te laat en daarna zijn er technische problemen. Maar om kwart voor negen ‘s avonds, een kwartier later dan afgesproken, klinkt door een krakende telefoonlijn, dus moeilijk verstaanbaar, dan toch het typische Northwest-accent van de op een na rijkste man ter wereld, ook beschouwd als een van de tien machtigste personen op aarde. Zijn stopzinnetje? You know. Hij zal het tijdens het groepsinterview twintig keer uitspreken, blijkt uit de transcriptie die een dag later wordt nagestuurd.

Gates bedankt iedereen voor de gemaakte tijd - in het bijzonder degenen die in andere tijdzones verkeren - en steekt daarna snel van wal. De coronacrisis heeft de wereld na jaren van progressie teruggeworpen, stelt hij.

“Als je kijkt naar standaardvaccinaties, de laatste 25 jaar stegen die van 70 naar 84 procent van de wereldbevolking. Nu zijn we weer terug op 70 procent. Dus dat is een enorme tegenslag. We hebben 37 miljoen mensen extra die met extreme armoede te maken hebben, nadat die aantallen 20 jaar lang omlaag gingen. Arme landen hebben nog veel meer last van de coronacrisis dan rijke: overheden hebben veel minder geld om de economie overeind te houden. En er is veel meer fysiek werk dat je niet thuis via internet kunt doen.”

Hoe Gates naar de situatie in de wereld kijkt en wat hij daarover zegt, doet er toe. Via de in 1999 samen met zijn vrouw opgerichte Gates Foundation spendeert de Microsoft-baas honderden miljoenen aan de bestrijding van het coronavirus.

50 miljard euro

De foundation kan het lijden, kun je stellen, want het is inmiddels de grootste goededoelenorganisatie ter wereld. Sinds de oprichting werd er al een kleine 50 miljard euro weggegeven, vooral aan ontwikkelingshulp en de bestrijding van ziektes als HIV en polio. Gates is ook een van de belangrijkste donateurs van wereldgezondheidsorganisatie WHO, vooral sinds het wegvallen van de Verenigde Staten. Zijn stichting geeft ook geld uit in Nederland, door onder meer universiteiten en farmaceuten van onderzoeksbudgetten te voorzien.

Zo is Gates als vermogende particulier een van de belangrijkste spelers geworden in de internationale volksgezondheid. Dat Afrika een paar weken geleden bekend kon maken dat het polio heeft verslagen, is bijvoorbeeld voor een belangrijk deel te danken aan door de Amerikaan gefinancierde vaccinatiecampagnes.

Niet iedereen is te spreken over de macht die de weldoener op die manier verwerft. Critici betogen al jaren dat er weinig democratische controle is over het werk van Gates en het geld dat de stichting spendeert.

Gemeen randje

In coronatijd kreeg de weerstand tegen Gates een gemeen randje. De multimiljardair werd door complotdenkers zo’n beetje tot as van het kwaad gebombardeerd. Hij zou alle farmaceuten in zijn zak hebben zitten, en een chip willen toevoegen aan het coronavaccin om zo de wereldbevolking naar zijn pijpen te laten dansen. Gates zou het coronavirus zelfs de wereld in hebben geholpen. Ook in Nederland liepen betogers bij demonstraties tegen het coronabeleid met anti-Gates-spandoeken rond.

Zelf noemde de Amerikaanse rijkaard het in een eerder interview ‘ironisch’ en ‘idioot’ dat juist hij, die al jaren waarschuwt voor het risico van pandemieën, nu de kop van Jut is geworden. Het weerhoudt hem er niet van om onverdroten door te gaan met het werken aan het doel van zijn stichting: een gezond en productief leven voor zoveel mogelijk mensen.

Coronapandemie

De eerste horde die daarvoor nu genomen moet worden: de coronapandemie. De Gates Foundation spendeert honderden miljoenen aan de bestrijding van het virus, vooral aan initiatieven die bijdragen aan het eerlijk verdelen van de coronavaccins die in ontwikkeling zijn. Gates noemt vaccinatie ‘essentieel om de pandemie te stoppen’.

Hij heeft veel vertrouwen in de vaccins die nu op verschillende plekken ter wereld op mensen worden getest. “Ik ben er bijna zeker van dat veel pogingen zullen slagen en dat we begin volgend jaar verschillende vaccins tot onze beschikking zullen hebben. Daarna wordt de vraag: hoeveel doses kunnen we produceren en hoe komen ze terecht bij de mensen die ze het hardst nodig hebben? Het moet niet zo zijn dat de rijke landen alle vaccins opkopen. Het verkeerd verdelen van vaccins kan leiden tot een dramatisch hoger dodental,” wijst Gates op het gevaar dat in de rijke landen ook mensen die het vaccin eigenlijk niet nodig hebben een injectie krijgen, terwijl de epidemie in arme landen nog jaren blijft voortwoekeren.

Hij stelt dat eerlijke verdeling ook in het belang van een rijk land als Nederland is. “Zolang het vaccin niet wereldwijd verspreid wordt, is het heel moeilijk om je als land van de rest van de wereld af te sluiten. Dan zou je nog steeds strenge maatregelen moeten nemen. Voor het helpen van armere landen bestaat dus een heel egoïstische reden: het helpt ons om eerder ons normale leven terug te krijgen.”

Inkopen voor eigen bevolking

Tot dusver lijken rijke westerse mogendheden zoals de Verenigde Staten en de Europese Unie juist dat te doen waar Gates voor vreest: de eerste honderden miljoenen doses vaccins inkopen voor hun eigen bevolking, waardoor de rest van de wereld pas later aan de beurt is.

Verschillende rijke landen zegden al wel miljarden toe aan GAVI, een door Gates gesteund initiatief dat probeert ook arme landen van vaccins te voorzien. Maar er is nog niet genoeg geld, stelt Gates. Hij zou bijvoorbeeld graag zien dat een vaccin dat straks blijkt te werken in veel méér fabrieken tegelijk geproduceerd kan worden, zodat ook de derde wereld snel zijn deel krijgt.

Moeten de rijke landen zich straks schuldig voelen over misschien wel miljoenen extra doden? “Weet je, een land als de VS heeft heel veel geld gestopt in de ontwikkeling van vaccins. Dus het idee dat je daar een aantal vaccins voor terug krijgt, vind ik niet buitensporig. Maar het zou ideaal zijn als we vele miljarden doses van een vaccin kunnen produceren in de loop van 2021. Als je straks maar beperkte productiecapaciteit hebt, worden de dilemma’s waar je mee te maken krijgt veel groter. Het is een vrij logische investering. Het kost je miljarden. Maar iedere maand dat je de pandemie eerder kunt stoppen, levert je biljoenen op.”

De juiste stappen

Uiteindelijk gelooft Gates dat de coronapandemie voor het einde van 2021 ten einde kan zijn, mits de juiste stappen worden gezet. Lees: er moeten werkende vaccins komen, die eerlijk worden verdeeld en door genoeg mensen worden geaccepteerd. Over dat laatste punt gesproken: Gates hoopt dat mensen vertrouwen hebben in de gezondheidsautoriteiten die gaan over de toelating van vaccins.

Hij noemt het Europees Geneesmiddelen Agentschap (EMA) en de Amerikaanse evenknie FDA ‘golden standard regulators’, die strenge eisen stellen aan de veiligheid van een vaccin. “En omdat er nu zes vaccins zijn die een goede kans hebben om begin volgend jaar toegelaten te worden, hoef je als land ook niet te overwegen om een vaccin toe te laten dat niet aan de hoogste eisen voldoet.”

Dat een deel van de bevolking het niet aan lijkt te durven met een vaccin dat zo snel is ontwikkeld, is volgens Gates geen punt. Hij schat in dat een vaccinatiegraad tussen de 30 en 60 procent voldoende is om de pandemie uit te doven die de wereld in zo’n diepe crisis stortte.

‘Nog steeds optimistisch’

Als de coronapandemie achter de rug is, zal Gates met zijn stichting de balans opmaken, kijken hoe de wereld ervoor staat en waar de miljarden het beste uitgegeven kunnen worden. ,,Onze slogan is dat vooruitgang mogelijk is, maar niet onvermijdelijk”, zegt Gates. “We zijn nog steeds optimistisch dat de wereld de weg omhoog weer kan vinden. Onze inzet kan helpen om de pandemie te beëindigen en landen weer de juiste kant op te krijgen. We kunnen dit overwinnen, en weer op het goede pad komen.”

En dan, een klein half uur na zijn krakende entree, maakt Gates alweer een einde aan het gesprek. Hij moet weer door, de wereld redden.

In het kort: wie is Bill Gates?

Bill Gates (Seattle, 1955) is vooral bekend van Microsoft, het softwarebedrijf dat hij in 1975 als student oprichtte met Paul Allen. Het Microsoft-besturingssysteem Windows was vanaf de jaren negentig ook in Nederland op bijna elke computer te vinden. In 2008 deed Gates afstand van de dagelijkse leiding van het bedrijf en stortte hij zich samen met zijn vrouw Melinda op een leven als filantroop. De Gates Foundation spendeerde sinds de oprichting in 1999 al een kleine 50 miljard euro aan onder meer wereldwijde volksgezondheid en liefdadigheid en is de grootste goededoelenorganisatie ter wereld. Zo is de foundation onder meer een van de belangrijkste donateurs van wereldgezondheidsorganisatie WHO, vooral nu president Donald Trump de bijdrage van de Verenigde Staten aan de WHO heeft ingetrokken.

De laatste jaren waarschuwde Gates steeds vaker voor het gevaar van pandemieën. Een ander onderwerp waarover hij zich veel zorgen maakt, is klimaatverandering. Gates is met een geschat vermogen van 121 miljard dollar de nummer twee op de wereldwijde rijkenlijst, na Amazon-baas Jeff Bezos en voor Facebook-oprichter Mark Zuckerberg. De vader van drie kinderen speelt graag tennis en bridge. Hij woont in een gigantisch huis aan Lake Washington, in de buurt van Seattle.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden