PlusAchtergrond

Biden-regering kwalificeert Chinese behandeling Oeigoeren als genocide

Voor de Oeigoeren, de vervolgde Chinese moslimminderheid, staat er met het aantreden van Joe Biden als nieuwe Amerikaanse president veel op het spel in 2021. Het Europarlement eist ondertussen voor volgend jaar hardere maatregelen tegen China vanwege het meervoudig schenden van Oeigoerse mensenrechten.

Oeigoeren wachten op de bus in Kashgar, Xinjiang. Beeld Getty Images
Oeigoeren wachten op de bus in Kashgar, Xinjiang.Beeld Getty Images

Wat kan de moslimminderheid in het noordwesten van China straks verwachten van Joe Biden? In het verleden − als vicepresident van Barack Obama − geloofde Biden dat het allemaal wel goed zou komen door het economisch omarmen van China. De gedachte was dat het communistische land zich dan meer zou openen en zich ook wat meer op mensenrechten zou laten aanspreken. Dat laatste werd geen succes.

Donald Trump gooide het daarna over een andere boeg en zocht de (economische) confrontatie met de Chinezen. Ook de Oeigoeren speelden daarin een rol. Aan de ene kant waren Trump en zijn minister van Buitenlandse Zaken, Mike Pompeo, soms zeer uitgesproken in hun veroordelingen van China wegens de behandeling van de moslim-minderheid. Aan de andere kant wilde Trump zijn collega Xi Jinping soms ook paaien en − volgens Trumps voormalige nationale veiligheidsadviseur John Bolton − zelfs de ogen sluiten voor de massale internering van Oeigoeren. Tenminste als dat de Verenigde Staten belangrijk handelsvoordeel kon opleveren.

Dat dubbele is ook veel Europese landen niet vreemd, constateert Peter van Dalen, Europarlementariër van de ChristenUnie. “Het verhaal van de koopman en de dominee, hè,” zegt hij aan de telefoon. Van Dalen steunt een kritische motie die in principe donderdag in Brussel wordt aangenomen in het Europarlement. De lijst aanklachten is inmiddels wel bekend, zegt ook Samira Rafaela die namens D66 het Europarlement hierover zal toespreken.

Big Brother

Van het massaal opsluiten en ‘afschuwelijk behandelen’ (gedwongen sterilisaties en verdwijningen) van Oeigoeren in zogeheten ‘heropvoedingskampen’ in de noordwestelijke regio Xinjiang tot dwangarbeid, marteling, (seksueel) misbruik en een beangstigende digitale Big Brother − controle van al het doen en laten van individuele Oeigoeren.

Dat laatste werd recent ook voor een groot publiek aan de kaak gesteld door de Franse stervoetballer Antoine Griezmann. Hij zegde een lucratieve sponsordeal op met de Chinese telecomgigant Huawei wegens het vermeende gebruik van hun technologie voor het controleren en onderdrukken van de Oeigoeren. Huawei ontkent dat, net zoals de Chinese overheid steeds alle aantijgingen ontkent.

Precies dat ontkennen van alle aanklachten moet nu maar eens afgelopen zijn, vindt Rafaela. “Dit gaat over grove mensenrechtenschendingen. Er liggen stapels rapporten van mensenrechtenorganisaties en er zijn genoeg getuigen. China moet nu maar eens ophouden met ontkennen en dit afdoen als anti-Chinese propaganda want dat is absurd. Het is gruwelijk wat daar gebeurt,” aldus Rafaela die woensdag – mede voor haar inzet voor de Oeigoerse zaak – de Harpers Bazaar Woman of the Year-prijs kreeg.

Werkkampen vol Oeigoeren

Net als vorig jaar komt er nu dus weer een stevige motie van het Europarlement, maar helpt het? Volgens Van Dalen leert de ervaring dat China zich dit soort kritiek wel degelijk aantrekt. “Ze zijn helemaal niet blij met dit soort publiciteit. Net zoals ze vorig jaar helemaal niet blij waren toen we de Sacharovprijs (mensenrechtenprijs, red.) uitreikten aan de Oeigoerse econoom Ilham Tohti. Hij zit daar in de gevangenis. Ik merk aan de contacten die we met China hebben dat het wel degelijk aankomt. Belangrijk is als we ons ter plaatse kunnen informeren. Tot nu toe houdt China dat af. Maar we blijven terugkomen op de behandeling van de Oeigoeren, tot het verandert.”

Rafaela benadrukt dat in de nieuwe motie niet alleen de Europese Commissie maar ook lidstaten worden opgeroepen deze zaak veel nadrukkelijker onder de aandacht te brengen van de Chinezen. Een van de volgende stappen moet Europese wetgeving zijn die het verbiedt om producten te verkopen in Europa waaraan is gewerkt door dwangarbeiders. Een deel van de Chinese textiel zou goedkoop worden gefabriceerd in werkkampen vol Oeigoeren.

Ondertussen maakt men zich in kringen van Oeigoeren wel zorgen over een mogelijk China-vriendelijker positie die de aanstaande Amerikaanse regering zou kunnen innemen, zo blijkt uit diverse interviews, onder anderen met Jewher Ilham. Zij is een naar de Verenigde Staten uitgeweken Oeigoerse mensenrechtenactiviste en de dochter van de door de EU onderscheiden maar opgesloten econoom Ilham Tohti. Ze heeft haar vader al zeven jaar niet gezien. Ilham zei onlangs tegen Newsweek dat ze Donald Trump dankbaar was voor zijn inzet om de kwestie hoog op de agenda te krijgen, al was het Amerikaanse beleid volgens haar steeds ook wel opportunistisch en altijd gekoppeld aan mogelijke economische voordelen.

Genocide

Een woordvoerder van Joe Biden heeft de Oeigoeren hoop gegeven door de behandeling van de minderheid als ‘genocide’ te kwalificeren. Van Dalen en Rafaela zeggen dat het Europarlement ook het komend jaar zal blijven hameren op de aanhoudende misstanden en schendingen van mensenrechten. Er wordt gewerkt aan een commissie die onweerlegbare bewijzen daarvoor moet ordenen en gebruiken om bijvoorbeeld Chinese en buitenlandse ondernemers in China met naam en toenaam aan te wijzen als ze profiteren van bijvoorbeeld dwangarbeid.

Een tegenslag voor de Oeigoerse activisten: het Internationale Strafhof in Den Haag meldde deze week dat men geen zaak kan beginnen tegen China vanwege misdaden tegen de Oeigoeren. China heeft de beginselen van het ICC niet onderschreven en daarom kunnen de aanklagers geen onafhankelijk onderzoek ter plaatse doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden