PlusAchtergrond

‘Biden gaat winnen’, zegt de man die al sinds 1984 de juiste uitslag voorspelt

Beeld REeuters

Met de start van de Democratische conventie begint de belangrijkste fase in de strijd om het Amerikaanse presidentschap. Joe Biden gaat van Donald Trump winnen, zegt de man die al sinds 1984 de juiste uitslag voorspelt.

Van de feestelijke stemming die normaal gesproken op een Amerikaans partijcongres hangt was niet veel over, toen maandag de Democratische Conventie van start ging als veredelde Zoomvergadering. Bejubelen dat hun kandidaat Joe Biden er goed voor staat durven Democraten ook al niet meer, sinds ze in 2016 roemloos ten onder gingen, ondanks peilingen die victorie voor Hillary Clinton beloofden.

Geen Amerikaan durft nog conclusies te trekken op basis van de prognoses van opiniepeilers. Maar één man wordt nog steeds serieus genomen: historicus Allan Lichtman. Hij weet al sinds de overwinning van Ronald Reagan in 1984 de juiste uitslag te voorspellen, soms nog voordat de campagne begonnen is. Lichtman kijkt niet naar peilingen, verkiezingsprogramma’s en debatten, maar voorspelt een winnaar aan de hand van dertien stellingen over de prestaties van de zittende partij. De ‘sleutels’ tot het Witte Huis, noemt hij ze.

Ze zijn opgesteld aan de hand van historisch onderzoek en gaan bijvoorbeeld over de economie, de positie van de regeringspartij in het Congres, concurrentiestrijd binnen de partij van de zittende president, en schandalen in diens regering. Als meer dan de helft van de dertien stellingen waar is, krijgt volgens Lichtman de zittende partij de meeste stemmen, in dit geval de Republikeinen van Trump. Is meer dan de helft niet waar, dan wint de uitdager – deze keer Joe Biden namens de Democraten. “Besturen telt, niet de campagne,” zo legt hij de kern van zijn methode uit aan de telefoon.

Vier jaar geleden wezen de peilingen op winst van Clinton, maar voorzag Lichtman als één van de weinigen al weken voor de verkiezingen dat Trump ging winnen. Eén keer zat hij er overigens wel naast: in 2000 voorspelde Lichtman dat Al Gore zou zegevieren, maar werd George Bush tot president uitgeroepen na weken juridische strijd en een controversiële uitspraak van het hooggerechtshof. Lichtman vindt dat hij wel degelijk gelijk had, onder meer omdat Gore wel de meeste stemmen had.

Drie crises tegelijk

Nu is het orakel ruim twee maanden voor de verkiezingen stellig: Biden verhuist naar het Witte Huis, denkt Lichtman. Een half jaar geleden had Trump volgens zijn figuurlijke glazen bol van nog goede kansen om herkozen te worden, vertelt de hoogleraar. Tot Amerika werd geraakt door drie crises tegelijk: de pandemie, de bij­behorende economische neergang, en een golf aan felle protesten tegen raciale ongelijkheid.

“Trumps grootste fout is dat hij dacht dat hij zich daar wel uit kon kletsen,” analyseert de professor. Omdat grote economische problemen en sociale onrust ontstonden verloor Trump drie ‘sleutels’ die hij kort daarvoor nog in zijn zak had. Lichtman: “Hij kan niemand anders dan zichzelf de schuld geven.”

Is zijn model nog wel bruikbaar, midden in een historische pandemie die de samenleving op z’n grondvesten doet schudden? Lichtman denkt van wel. “Het hield vier jaar geleden ook stand, ondanks dat Trump alle politieke normen brak. En nu is het anders: hij wordt niet alleen afgerekend op zijn retoriek, maar op zijn prestaties.”

Opinieonderzoeken wijzen erop dat de meeste kiezers niet gelukkig zijn met Trumps regeerprestaties. Het percentage Amerikanen dat zegt dat hij zijn werk niet goed doet, liep in de coronacrisis op tot 55 procent. Dat vertaalt zich in slechte scores in verkiezingspeilingen. In het gemiddelde dat Real Clear Politics berekent, ligt Trump bijna 8 procentpunt achter op Biden. Ook in veel doorslaggevende ‘swing states’ gaat Biden aan kop.

Een van Trumps grootste problemen: hij staat er slecht op bij Amerikaanse vrouwen. Zij beslissen straks de verkiezingen. Er zijn iets meer vrouwelijke dan mannelijke kiezers, en de opkomst ligt onder hen hoger. In 2016 brachten vrouwen maar liefst 10 miljoen meer stemmen uit dan mannen. Vier jaar geleden won Trump nog dankzij de steun van lager opgeleide witte vrouwen. De kloof met toenmalig opponent Clinton was in die groep maar liefst 27 procentpunt. Maar in de strijd met Biden is die voorsprong verdampt, tot slechts 6 procentpunt.

Zwevende kiezers

Peilingen bleken vier jaar geleden een ver­tekend beeld te hebben gegeven, omdat lokale onderzoekers in cruciale staten ernaast bleken te zitten. Ook bleken late beslissers relatief vaak voor Trump te stemmen. Zwevende kiezers zijn er nu veel minder – maar 4 procent van de deelnemers aan een peiling die vorige maand werd afgenomen door YouGov gaf aan nog niet te ­weten wie hun stem krijgt.

Bovendien, beschreef de directeur van peilingsbureau Ipsos, lijkt het erop dat zwevende kiezers en Amerikanen die een hekel hebben aan beide kandidaten deze keer overwegend geneigd zijn uiteindelijk voor Biden te stemmen.

Of kan Trump een comeback maken? De statistici van datasite FiveThirtyEight geven hem op dit moment een kans van 29 procent, bijna een derde, om in november te winnen. In 2016 dichtte FiveThirtyEight hem exact even grote kansen toe – en werd hij president.

Professor Lichtman zou er voor het eerst in drie decennia naast kunnen zitten, en peilingen zijn slechts een momentopname. De scores van beide kandidaten kruipen in de aanloop naar de verkiezingsdag doorgaans naar elkaar toe. De pandemie brengt voor verkiezingsprofeten ook meer onzekerheid dan gewoonlijk: vanwege het virus is de opkomst moeilijk te voorspellen.

De afgelopen maanden stond Biden vooral ruim voor in peilingen omdat Trump steun verloor, niet omdat hij zelf zoveel populairder is geworden. De lange politieke carrière van Biden biedt bovendien genoeg materiaal voor een aanval van Trumps campagneteam. De Irak-oorlog bijvoorbeeld – geen Amerikaan is er nog gelukkig mee, maar Biden stemde er destijds als senator mee in. Internationale handelsverdragen die nu gezien worden als aanjagers van banenverlies in de VS, vond Biden een goed idee.

Amerikaanse politieke junkies wachten ook steevast op de ‘oktoberverrassing’: een onverwachte gebeurtenis of onthulling die op het laatste moment alle kaarten opnieuw schudt. De pandemie zou zo sneller dan verwacht kunnen wijken, dankzij een vaccin bijvoorbeeld, of het uitblijven van een tweede herfstgolf. Trump zou in theorie ook teleurgestelde kiezers kunnen terughalen als hij het licht ziet en alsnog voortvarend vooropgaat in de strijd tegen het coronavirus. Als de scholen veilig open kunnen en de economie plots uit het dal begint te klimmen, zou dat zijn kansen positief beïnvloeden.

Verkiezingsfraude

Professor Lichtman vreest dat iets heel anders de werking van zijn sleutels kan verstoren: pogingen om de verkiezingen te saboteren. Buitenlandse overheden kunnen met valse informatie proberen gewicht in de schaal te leggen. In de VS bestaan ook zorgen over de regering Trump die het voor burgers moeilijker dreigt te maken om mee te doen aan de verkiezingen.

Trump verhult niet dat hij probeert stemmen per post tegen te werken. Hij zegt te vrezen voor fraude (in het verleden was daar geen sprake van) en meent dat Democraten profiteren als het makkelijker wordt om te stemmen (dat is ook niet gebleken bij eerdere verkiezingen). Trump weigert nu extra financiering goed te keuren voor het worstelende postbedrijf USPS dat geld nodig heeft om de verwachtte golf aan poststembiljetten op tijd af te handelen. De baas van de postdienst, een bondgenoot van Trump, besloot juist nu te gaan bezuinigen. Dat leidt tot extra vertragingen, waarschuwen postbodes.

USPS heeft laten weten dat mogelijk niet alle poststemmen op tijd komen om geteld te worden. Wie zeker wil weten dat zijn stem telt, zal dus ondanks de corona-uitbraak naar een stembureau moeten komen, of het stembiljet zelf bij de kiescommissie moeten afleveren.

Om te voorkomen dat het stemmen per post bemoeilijkt wordt, heeft de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, het parlement vervroegd terug­geroepen van reces. Zaterdag zal vermoedelijk gestemd worden over een voorstel om de postdienst te beschermen.

Allan Lichtman waarschuwt in Amerikaanse media dat zijn sleutels geen rekening houden met dit soort gerommel met de democratie. Ga stemmen, drukt hij Amerikanen op het hart. “Want zoals Abraham Lincoln zei: de beste manier om de toekomst te voorspellen is hem te kiezen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden