PlusInterview

Belarussische oppositieleidster Svetlana Tichanovskaja: ‘De oorlog in Oekraïne bepaalt de toekomst van Belarus’

Svetlana Tichanovskaja op bezoek in Londen. Nadat haar echtgenoot gevangen werd gezet, groeide ze uit tot oppositieleider. Beeld Getty Images
Svetlana Tichanovskaja op bezoek in Londen. Nadat haar echtgenoot gevangen werd gezet, groeide ze uit tot oppositieleider.Beeld Getty Images

De Belarussische oppositieleidster Svetlana Tichanovskaja ontvangt donderdag in Middelburg de Internationale Four Freedom Awards voor haar strijd voor politieke en burgerlijke vrijheid in haar land. ‘Het IJzeren Gordijn komt langzaam weer naar beneden en het Belarussische volk wil aan de westerse kant ervan terechtkomen.’

Het Parool

De voorvrouw van de Belarussische democratische beweging verwierf in de zomer van 2020 wereldwijde bekendheid. Als stand-in voor haar eerder dat jaar gevangen gezette echtgenoot Sergej Tichanovski nam ze het tijdens de presidentsverkiezingen op tegen de zittende Belarussische machthebber Aleksandr Loekasjenko. Waarschijnlijk won ze, maar de inmiddels door de Europese Unie en de Verenigde Staten niet langer erkende Loekasjenko eiste de overwinning op.

Massademonstraties volgden en Loekasjenko’s regime wankelde. De dictator kon slechts aanblijven met hulp van zijn Russische collega Vladimir Poetin. Duizenden opposanten verdwenen de cel in en Tichanovskaja moest uitwijken naar de Litouwse hoofdstad Vilnius. Van daaruit zet de Belarussische oppositie de strijd voort.

Loekasjenko is ondanks de volksopstand in het zadel gebleven. Hoe sterk is zijn machtspositie nog?

“Hij lijkt overtuigd van zichzelf, maar zijn positie is heel zwak. Hij kan alleen aan de macht blijven door geweld en intimidatie. De oorlog in Oekraïne leidt mogelijk tot nieuwe golven van protest, stakingen en zelfs een staatsgreep. Loekasjenko vertrouwt niemand meer, zelfs niet zijn eigen mensen. Hij heeft geen controle over de Russische militairen op Belarussisch grondgebied en Poetin kan hem ieder moment vervangen. Daarom moet Loekasjenko voortdurend zijn loyaliteit tonen. Want Rusland betaalt ook de Belarussische geheime dienst en het leger.”

Kun je Belarus nog wel een onafhankelijke staat noemen?

“Belarus is een ‘gedeeltelijk bezet land’ of een land ‘onder tijdelijke militaire bezetting’. Loekasjenko is niet meer dan een marionet van Poetin. Hij voert alles uit wat het Kremlin wil. Hij heeft jaren geroepen dat hij een garantie is voor de soevereiniteit van Belarus en de onafhankelijkheid zal verdedigen. Maar zeker na het begin van de oorlog in Oekraïne heeft hij die onafhankelijkheid weggegeven.”

Als Poetin zou wegvallen, is het dan ook gedaan met Loekasjenko?

“Loekasjenko’s lot is hoe dan ook verbonden aan dat van Rusland. Onze landen zijn economisch en politiek met elkaar verweven. Daarnaast bepaalt de uitkomst van de oorlog in Oekraïne de toekomst van Belarus. Want zonder een vrij Oekraïne zal ook onze bevrijding nog jarenlang op zich laten wachten. Als Oekraïne wint, zal de situatie in het Kremlin destabiliseren en kan de Belarussische oppositie druk uitoefenen om van Loekasjenko af te komen.”

U zei twee jaar geleden dat een democratisch Belarus niet alleen met de EU, maar ook met Rusland goede betrekkingen wil. Is dat na de Russische invasie in Oekraïne nog steeds zo?

“Tot aan de oorlog toonde een opiniepeiling dat 60 procent van de Belarussen goede relaties wil met Rusland. Dat is niet veranderd, mensen stellen zichzelf geen kritische vragen. Al bijna dertig jaar gaat het regime zijn gang. Mensen denken: ik kan daar toch niks aan veranderen. Maar sinds het begin van de oorlog associëren veel Belarussen Rusland met oorlog en onveiligheid en Europa juist met welvaart. De oorlog heeft de Belarussen sterk beïnvloed. We kunnen niet zomaar alle banden met Rusland doorsnijden, maar het IJzeren Gordijn komt langzaam weer naar beneden en het Belarussische volk wil aan de westerse kant ervan terechtkomen.”

Wat weten de Belarussen over de oorlog in Oekraïne? De propaganda en censuur zijn in Belarus minstens zo sterk als in Rusland.

“De Belarussen zijn beter geïnformeerd dan de Russen doordat de oppositie de laatste anderhalf jaar de bevolking heeft verteld hoe ze aan alternatieve informatie kunnen komen. Daardoor weten Belarussen beter wat VPN is, hoe ze hun internetgeschiedenis kunnen verbergen en hun sociale media kunnen afschermen. We vragen burgers ook informatie met Russische familieleden te delen, wat soms leidt tot ruzie onderling.”

In Rusland steunt immers de meerderheid de oorlog.

“Dat is vreselijk. Russen volgen de staatsmedia blind, omdat de waarheid voor hen te erg is. Uit een opiniepeiling blijkt dat 85 tot 90 procent van de Belarussen juist tegen deelname van ons leger aan de oorlog is. Het Belarussische leger wil zelf ook niet. Waarom zouden wij moeten sterven voor de ambitie van die dictator (Poetin, red.)? De Belarussen passen ervoor de achterhoede te vormen voor Poetin en Loekasjenko. Mogelijk is daarom ook afgezien van de inname van Kiev.”

Wilt u nog steeds president worden?

“Mijn standpunt is nog steeds hetzelfde: ik zou willen aanblijven tot er eerlijke verkiezingen worden gehouden en het stokje daarna overdragen. De afgelopen twee jaar waren geen leven, maar een strijd vol angst en pijn. Daarvan wil ik ook af zijn. Maar ik zal ervoor gaan, zolang het nodig is.”

Wat betekent de Four Freedom Award voor u en voor de democratische beweging in uw land?

“Voor mij persoonlijk is het een grote eer. Ik ben Nederland dankbaar voor de principiële houding en het feit dat het daar nog altijd aan vasthoudt. Maar ik begrijp dat dit niet mijn onderscheiding is, maar van het hele Belarussische volk. Ik denk dat Belarus heel Europa en de wereld heeft verenigd, nog voor het begin van de oorlog in Oekraïne.”

Svetlana Tichanovskaja komt op vrijdag 22 april om 20.00 uur spreken in De Balie. Tickets zijn online te koop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden