Belarus dwingt vlucht met kopstuk oppositie tot landing

Belarus heeft zondag oppositiekopstuk en journalist Roman Protasevitsj gearresteerd. Het land dwong de lijnvlucht waarmee Protasevitsj vloog te landen in Minsk. Hij verbleef sinds 2019 in ballingschap en riskeert in zijn thuisland de doodstraf.

Belarus heeft een vlucht met aan boord een belangrijk kopstuk van de oppositie gedwongen te landen in Minsk. Beeld AFP
Belarus heeft een vlucht met aan boord een belangrijk kopstuk van de oppositie gedwongen te landen in Minsk.Beeld AFP

Aanvankelijk leek het erop dat Ryanairvlucht FR4978 vanuit Griekenland naar Litouwen vanwege een noodsituatie aan boord moest gaan landen in Minsk, waar de brandweer in groten getale uitrukte naar de internationale luchthaven. Even daarna meldden lokale media dat de Belarussische autoriteiten de vlucht tot landen hadden gedwongen om Protasevitsj te arresteren.

Het vliegtuig werd geëscorteerd door een gevechtstoestel van de Belarussische luchtmacht. Naar verluidt heeft de Belarussische president Aleksandr Loekasjenko persoonlijk het bevel gegeven om de vlucht aan de grond te zetten. Om 20.25 uur is het vliegtuig veilig geland in de Litouwse hoofdstad Vilnius, meldt Ryanair.

Volgens voormalig parlementslid Pavel Latushko zijn zes passagiers in Minsk gebleven. ‘Volgens informatie van het Nationale Anti-Crisis Management zijn twee inwoners van Belarus en vier Russische burgers niet vanaf Minsk naar Vilnius gevlogen,’ twitterde hij. Latushko deed in 2020 mee met de protesten tegen Loekasjenko. Hij is het hoofd van schaduwoverheidsorganisatie het Nationale Anti-Crisis Management.

Gevolgd naar het vliegtuig

De 26-jarige journalist Protasevitsj vertelde zijn collega’s eerder op zondag dat hij gevolgd werd toen hij naar het vliegveld in Athene reisde, schrijft The Guardian. Een Russisch sprekende man had hem gevolgd tot aan het vliegveld, waar hij probeerde zijn documenten te fotograferen, schreef Protasevitsj aan zijn collega’s. Die zeggen sindsdien niets meer van hem vernomen te hebben.

Protasevitsj is de oprichter van het oppositiekanaal Nexta op het berichtenplatform Telegram. Dat kanaal bericht onder meer over de massale betogingen tegen het regime van Loekasjenko. Die regeert de voormalige Sovjet-Republiek al sinds 1994 met harde hand en zou de verkiezingen in augustus door middel van fraude naar zijn hand hebben gezet.

Nexta heeft inmiddels gemeld dat Protasevitsj op de internationale luchthaven van Minsk is aangehouden. ‘Het vliegtuig is gecheckt, er is geen explosief gevonden en de passagiers werden weggestuurd voor nog een doorzoeking. Onder hen was Nextajournalist Roman Protasevitsj,’ aldus Nexta.

Vooropgezet plan

Oppositieleidster in ballingschap Svetlana Tichanovskaja stelt dat Loekasjenko de veiligheid van alle inzittenden op het spel heeft gezet door de Ryanairvlucht aan de grond te laten zetten. Op Twitter eist zij de onmiddellijke vrijlating van Protasevitsj en internationale sancties tegen Belarus.

De Litouwse president Gitanas Nauseda riep op tot onmiddellijke vrijlating van de journalist en vroeg de Navo en de EU te reageren op de actie van Loekasjenko. “Dit leverde groot gevaar op voor de internationale luchtvaart.”

Volgens de regering van Litouwen waren er 170 mensen aan boord, afkomstig uit twaalf landen, van wie 94 uit Litouwen; volgens de autoriteiten in Belarus waren er 123 passagiers.

De actie van de Belarussische president Loekasjenko zou een vooropgezet plan zijn geweest. De vlucht zou met een valse melding over ‘explosieven aan boord’ zijn gedwongen te landen en Belarus wist wie er aan boord was, meldt de Litouwse regering.

EU, VS en Navo veroordelen actie

‘Wij houden de regering van Wit-Rusland verantwoordelijk voor de veiligheid van de passagiers en het vliegtuig,’ schreef EU-buitenlandchef Josep Borrell op Twitter. ‘ALLE passagiers moeten direct hun reis kunnen voortzetten,’ aldus Borrell, die daarmee indirect ook de vrijlating van Protasevitsj eiste.

Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen en EU-president Charles Michel sloten zich daar later bij aan. ‘Elke schending van de internationale luchtvaartregels moet consequenties hebben,’ twitterde Von der Leyen.

De leiders van de EU-landen bespreken de aanvullende sancties tegen Belarus maandagavond tijdens een top die dan in Brussel begint. De Europese Unie heeft al opgeroepen tot een internationaal onderzoek. “Door deze dwangmaatregel hebben de autoriteiten de veiligheid van de passagiers en de bemanning in gevaar gebracht. Er moet een internationaal onderzoek naar dit incident worden uitgevoerd,” zei Josep Borrell, de EU-beleidschef voor het buitenlands beleid.

De Navo noemde de Belarussische actie een serieus en gevaarlijk incident. ‘De Wit-Russische regering moet de veilige voortzetting van de reis voor alle reizigers garanderen.’ De Verenigde Naties zeiden bezorgd te zijn.

Ook de Amerikaanse regering veroordeelde de actie. De Verenigde Staten roepen op tot een snelle bijeenkomst van een internationale burgerluchtvaartgroep om zich over de kwestie te buigen. De Amerikaanse minister Anthony Blinken van Buitenlandse Zaken eiste bovendien de onmiddellijke vrijlating van Protasevitsj en zei dat deze ‘schokkende daad van het regime van Loekasjenko het leven van meer dan 120 passagiers, onder wie Amerikaanse burgers, in gevaar heeft gebracht’.

Demissionair premier Mark Rutte noemt het ‘onacceptabel’ en ‘ongekend’ dat een vlucht van Ryanair van het Griekse Athene naar Vilnius in Litouwen zondag gedwongen is te landen in Belarus. ‘Alle passagiers moeten in staat zijn om hun reis naar Vilnius onmiddellijk en veilig voort te zetten. Elke schending van de regels van het internationale luchtverkeer moet worden onderzocht,’ aldus Rutte in een reactie op Twitter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden