Plus

Beeft de EU, als Angela Merkel beeft?

Niemand weet hoe het nu echt zit met de gezondheid van bondskanselier Angela Merkel. De beelden van haar twee recente trilaanvallen beginnen inmiddels symbool te staan voor de kwetsbaarheid van haar partij en land.

Merkel werd overvallen door een beefaanval terwijl ze naast Volodymyr Zelensky stond. Beeld Getty Images

Nee, Angela Merkel houdt niet zomaar op. Nadat ze tweemaal vergeefs had geprobeerd haar trillen onder controle te krijgen, vertrok ze naar de luchthaven voor een vlucht van 12 uur naar Japan. Daar hield ze tien bilaterale en vier groepsgesprekken met andere wereldleiders, onder wie de Amerikaanse president Donald Trump. Vervolgens vloog ze terug naar Europa voor onderhandelingen van ruim 20 uur, een record, met haar collega’s van de EU-lidstaten in Brussel.

Zo herinnerde zij de wereld aan haar legendarische uithoudingsvermogen, zoals zo vaak bij die ontelbare crisisberaden op hoog niveau gedurende haar 14 jaar als Duitslands bondskanselier.

Maar gedurende die paar dagen groeide, behalve een mogelijke bewondering, ook het mysterie hoe het precies is gesteld met de gezondheid van de vrouw die nog steeds geldt als een rots van de Europese politiek. Zelfs nu het gezag van haar partij, de christendemocratische CDU, en van haar land lijken af te nemen.

‘Als Angela Merkel beeft, beeft ook de hele Europese Unie,’ schreef commentator Stephan-Andreas Casdorff in de krant Tagesspiegel.

Ogenschijnlijk maakte niemand in Duitsland zich erg druk over de tweemaal binnen 10 dagen dat Merkel moeite deed haar intense beven te bedwingen. Twee jaar eerder in Mexico had ze last van hetzelfde euvel, herinneren Duitse journalisten zich nu. Merkels weinig mededeelzame adviseurs opperden dat het laatste geval van beving psychosomatisch was, want veroorzaakt door de herinnering aan die van een paar dagen eerder. Merkel zelf ging in Japan vragen hierover uit de weg met de verzekering dat ze ‘niets speciaals had te melden’. “Het gaat prima met me,” zo kapte ze verdere vragen af.

Legendarisch talent

Dat was het dan. Maar Duitse en andere commentatoren vragen zich af of de beelden van haar fysieke kwetsbaarheid symbolisch zijn voor de politieke zwakte van haar partij en van haar land. Ze waren ook een goede aanleiding om de kwestie van haar opvolging op te rakelen.

Het lukte Merkel in Brussel niet om, ondanks haar legendarische talent in het afdwingen van consensus, de regeringsleiders haar ‘tweede keus’ op te dringen als voorzitter van de Europese Commissie. Dat was Manfred Weber. Maar dinsdag, tijdens de laatste uren van de onderhandelingen, zorgde haar invloed ervoor dat haar minister van Defensie Ursula von der Leyen die Europese topbaan kreeg. De CDU staat volgens de peilingen inmiddels op de tweede plaats, na de Groenen.

Merkels opvolger als partijleider, Annegret Kramp-Karrenbauer, daalt in de achting van steeds meer Duitsers. Ze vragen zich af of ‘AKK’, gezien haar niet erg overtuigende optreden, de CDU naar de volgende Bondsdagverkiezingen moet leiden. Potentiële rivalen in rechtse kringen lopen zich al warm.

Merkel is na de verkiezing van AKK, eind vorig jaar, bevrijd van de last van het dagelijks leiderschap van de de partij en van de noodzaak zich op de volgende verkiezingen te richten. Het heeft haar aanvankelijk dalende populariteit goed gedaan, terwijl Kramp-Karrenbauer steeds meer omstreden raakt. Toch was zij Merkels favoriete kandidaat bij de strijd om de leiding van hun CDU.

Geheimzinnigheid

In 2017 kondigde Merkel haar kandidatuur aan voor een vierde termijn van vier jaar. Ze zei er uitdrukkelijk bij: “Als mijn gezondheid het toelaat.” Destijds gold dat als een formaliteit, nu vragen Duitsers zich hardop af of daar geen diepere betekenis achter school. Nico Fried, een commentator van de Süddeutsche Zeitung, gelooft dat het toenmalige voorbehoud betekende dat ze voor 2021 zou opstappen als haar gezondheid haar in de steek liet. Fried beschouwt dat als een blijk van respect aan de burgers. “Net zoals Merkel kan verwachten dat het publiek haar respecteert in de huidige discussie over haar gezondheid.”

Anderen verwijten Merkel een gebrek aan openheid, die Christopher Schwennicke, hoofdredacteur van het blad Cicero, herinnert aan de vroegere geheimzinnigheid rond de gezondheid van Sovjetleiders. Schwennicke schreef: ‘De Duitsers hebben het recht te weten hoe het met Merkels gezondheid is gesteld, ze verdienen niet de huidige informatie in Kremlinstijl.’ Zo konden alle Russen zien dat Vladimir Poetins voorganger Boris Jeltsin in slechte gezondheid verkeerde, maar diens woordvoerders hielden het volk van de domme.

Liefdesaffaires

Gezondheidskwesties van politici gelden in Duitsland nog steeds als uiterst privé. In de jaren ’70 leed bondskanselier Willy Brandt aan een ernstige depressie. Journalisten wisten dat, maar hielden het stil, net als zijn talrijke liefdesaffaires. Brandts opvolger Helmut Schmidt had hartproblemen, met als gevolg dat hij enkele malen bewusteloos werd aangetroffen in zijn kantoor. De media meldden dat pas toen hij lang en breed was afgetreden.

Mettertijd werden Duitse politici iets openhartiger. Bondspresident Frank-Walter Steinmeier heeft openlijk gesproken over het afstaan van een van zijn nieren aan zijn vrouw. Wolfgang Schauble, de voormalige minister van Financiën en huidige voorzitter van de Bondsdag, zit in een rolstoel sinds de aanslag op zijn leven in 1990. En Malu Dreyer, premier van de deelstaat Rijnland-Palts, heeft laten weten dat ze lijdt aan multiple sclerose.

Maar Merkel heeft de bescherming van haar privacy tot een kunst verheven, en niet alleen wat haar gezondheid aangaat. Zo is er aan de kanselarij officieel geen arts verbonden. “Niemand weet wie haar arts is,” aldus de journalist Stefan Kornelius van de Süddeutsche Zeitung die een biografie over haar heeft geschreven.

In 2014 brak Merkel haar bekken tijdens een skivakantie. Het ziekenhuis dat haar behandelde, legde volgens Duitse media een dossier aan onder een valse naam.

“Ze onderwerpt zich aan een Pruisische discipline als het om persoonlijke zaken gaat,” aldus Kornelius. “Ze heeft zich in 14 jaar nog geen dag ziek gemeld.”

Na haar laatste bevingen vertrok ze naar Japan, waar ze om 8 uur ’s ochtends aankwam en meteen doorging naar haar eerste afspraken. Kornelius: “Anderen kwamen een dag voordat de topconferentie begon om te herstellen van de jetlag.”

Ook haar echtgenoot Joachim Sauer, een chemicus en bewonderaar van Wagner, koestert zijn privacy. Hij vertoont zich zelden in het openbaar. Jarenlang gingen Merkel en hij elk jaar naar Italië voor een wandelvakantie, maar vorig jaar liet ze opeens verstek gaan. De reden was onduidelijk. Kornelius: “Vond ze het fysiek te vermoeiend? Wilde ze Italië boycotten om (minister van Binnenlandse Zaken) Matteo Salvini te straffen voor zijn kritiek op haar immigratiebeleid? We weten het gewoon niet.”

Vakantiekiekjes

Rond die tijd hadden de Duitsers vier weken lang geen idee waar Merkel was, totdat ze werd gesignaleerd in een Berlijns warenhuis. Kornelius: “Zoets is voor een Amerikaanse president ondenkbaar.”

Evelyn Roll, een andere biograaf van Merkel: “Van meet af aan beschermde ze haar privacy. Andere bondskanseliers stuurden de media soms hun vakantiekiekjes, zij zou zoiets nooit doen. Elke vorm van ijdelheid is haar vreemd, ze richt zich volledig op haar werk. En over het algemeen respecteren de Duitsers dat.” Roll heeft talloze malen vergeefs geprobeerd Merkels echtgenoot te spreken te krijgen. Uiteindelijk stelde ze hem voor uitsluitend te praten over zijn specialisme, chemie. Ook dat wees hij af.

Er is nog een reden waarom Duitsers niet hysterisch reageren als het om Merkels gezondheid gaat: hun vertrouwen in de stabiliteit van hun politieke instituties, onafhankelijk van de politici die komen en gaan. Paul Nolte, een historicus aan de Vrije Universiteit van Berlijn: “Dat is kenmerkend voor de Duitse ervaringen van de afgelopen 70 jaar. De mensen vertrouwen erop dat een opvolger er ook het beste van zal maken.”

Biograaf Stefan Kornelius vermoedt dat Merkels leidende rol in een steeds gefragmenteerder Europa zwakker zal worden. Maar, voegt hij er aan toe, kijk eens wat ze, ondanks de bevingen wist te bereiken. Ze beleefde mogelijk de meest afmattende week van reizen en gesprekken in haar lange regeerperiode. Niet alleen bewees ze dat ze dat fysiek aankon, na het debacle met Manfred Weber behaalde ze in Brussel op het nippertje een volstrekt onverwachte overwinning. De belangrijkste baan in Europa gaat toch naar een land- en partijgenoot, Ursula von der Leyen. Kornelius: “Dat was nooit het plan, toch speelde ze het klaar.”

© The New York Times

Vertaling René ter Steege

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden