PlusAchtergrond

Amerikanen hebben ‘Amazonschaamte’, verzet tegen onlinegigant groeit

Dankzij de coronapandemie is Amazon machtiger dan ooit, maar het tij keert voor de onlinegigant. Onder Amerikaanse jongeren heerst ‘Amazonschaamte’. Washington wil het bedrijf van miljardair Jeff Bezos de duimschroeven aandraaien.

 Anti-Amazon­demonstratie eerder dit jaar in New York tegen de slechte werksituatie onder werk­nemers. Beeld Corbis via Getty Images
Anti-Amazon­demonstratie eerder dit jaar in New York tegen de slechte werksituatie onder werk­nemers.Beeld Corbis via Getty Images

Hij is er helemaal niet op uit, zegt boekhandelaar Danny Caine uit Kansas, maar het gebeurt steeds weer. Mensen komen hem verontschuldigingen aanbieden omdat ze winkelen bij Amazon. De techreus heeft zich in zo’n beetje alle takken van de Amerikaanse economie genesteld en verplettert kleine boekverkopers. Caine, dichter en eigenaar van boekhandel Raven in het plaatsje Lawrence, publiceerde dit jaar een anti-Amazonpamflet in boekvorm. Hoe je te verzetten tegen Amazon en waarom, heet het.

Als Amazon niet aan banden wordt gelegd, eindigen Amerikaanse steden en dorpen zonder winkels, zonder liefde voor boeken en zonder privacy, vreest Caine. Hij adviseert om bij onafhankelijke lokale ondernemers te kopen en groepen die kleine bedrijven vertegenwoordigen te steunen.

“Ik probeer echt om mensen geen schuldgevoel aan te praten,” zegt Caine. Maar Amerikanen kampen wel degelijk met een zekere Amazonschaamte, blijkt uit een recente peiling van softwarebedrijf Sitecore. 40 procent van de ondervraagde consumenten wil er minder kopen, 30 procent voelt zich ronduit schuldig na een bestelling. Dat geldt zeker voor jongeren. Zij vinden het belangrijk dat een merk netjes belasting betaalt en personeel goed behandelt.

Daar lijkt het aan te schorten bij Amazon, dat in de pandemie gigawinsten boekte. Een poging van werknemers om in Alabama een vakbond op te zetten werd vorige maand in de kiem gesmoord. Medewerkers moesten zelfs verplicht antivakbondsbijeenkomsten bijwonen. Al langer zijn er getuigenissen van werknemers over bovengemiddeld veel lichamelijk letsel dankzij gigantische werkdruk. Over medewerkers die zich als robots behandeld voelen. Over chauffeurs die zo opgejaagd worden dat ze plassen in een fles, en bezorgers die met slimme camera’s in de gaten worden gehouden.

Overheidsingrijpen

Dat het Amerikanen doet twijfelen over al die pakketjes die ze bestellen bij de toko van Jeff ­Bezos, de rijkste man op aarde, klinkt anti-­Amazonactivist Caine als muziek in de oren. Maar hij erkent ook dat Bezos er waarschijnlijk niet wakker van ligt. “Amazon is zo groot en zo dominant, het maakt voor hen geen verschil als jij er niets bestelt,” zegt hij.

Analisten schatten dat ongeveer zes op de tien Amerikaanse huishoudens betalen voor een Prime-abonnement, dat recht geeft op gratis ­razendsnelle bezorging. En dat was nog vóór de pandemie. Het is inmiddels vrijwel onmogelijk om Amazon te vermijden: ’s werelds populairste websites draaien op Amazonservers. Twitter bijvoorbeeld, Netflix, zelfs de CIA.

Toch heeft een boycot zin, vindt Caine. “Het gaat om veel meer dan de keuzes van con­sumenten. Het is de fout van de overheid dat Amazon zo groot is geworden. Ze zijn laks ­geweest met het handhaven van antitrustwetten en het onderzoeken van fusies. Overheidsingrijpen is de enige oplossing.’’

Zijn pleidooi vindt steeds meer gehoor in ­Washington. Democraten in het Amerikaanse Congres publiceerden vorig jaar een groot onderzoek waaruit blijkt dat Amazon zijn macht misbruikt om concurrenten te vermorzelen. Veel retailers hebben de Amazonmarktplaats nodig om klanten te bereiken. Maar de online­gigant is op die marktplaats zowel concurrent als poortwachter. Direct contact leggen met klanten mogen retailers niet, in onderhandelingen worden ze uitgeknepen en regelmatig maakt Amazon populaire producten na, maar dan goedkoper.

Kleine ondernemers begonnen vorige maand een campagne om politici zover te krijgen Amazon op te breken. Small Business Rising heet de verzameling verenigingen die 60.000 ondernemers vertegenwoordigt. Op Prime Day, de dag dat Amazon met hoge kortingen strooit, plakten boekhandels hun etalages dicht. ‘Laat onafhankelijke boekhandels geen fictie worden,’ hing op de ramen. En: ‘Boeken uit­gezocht door echte mensen, niet door een griezelig algoritme.’

Inkomstenbelasting

Zowel Republikeinen als Democraten werken aan plannen. Zo wil de Republikeinse senator Josh Hawley Amazon verbieden de online-­infrastructuur te verhuren die concurrenten nodig hebben. Zijn democratische collega Amy Klobuchar diende een voorstel in om de handhaving van concurrentievoorwaarden te ver­beteren.

Biden wil ook een prominent criticus benoemen in de Federal Trade Commission, die toezicht houdt op het bedrijfsleven. Biden beklaagde zich al meermaals over de belastingaangifte van Amazon. In 2018 maakte het bedrijf 11 miljard dollar winst, en rekende het dankzij handig ­gebruik van belastingwetgeving 0 dollar federale inkomstenbelasting af. In 2019 zou het gaan om 162 miljoen dollar, volgens onderzoeksinstituut Itep nog geen 1 procent van de winst.

Amazon verzet zich fel: strengere concurrentieregels en het opbreken van de gigant zou ­kleinere verkopers juist uitsluiten van het populairste platform: “Het resultaat voor consumenten: minder keuze en hogere prijzen,” stelde Amazon in reactie op het rapport van Congresleden. Het bedrijf doet zijn best het imago op te poetsen. Na het in de kiem smoren van de vakbond, verhoogde Amazon de lonen voor een half miljoen werknemers in de Verenigde Staten. Ceo Bezos sprak verder steun uit voor plannen van president Biden om grote bedrijven meer belasting te laten betalen.

‘Als je sommige nieuwsberichten leest, zou je kunnen denken dat we niets om werknemers geven,’ schreef Bezos aan de aandeelhouders. ‘Onze medewerkers worden soms afgeschilderd als wanhopige zielen die als robots behandeld worden. Maar het zijn wijze en nadenkende mensen die kunnen kiezen waar ze werken.’

Boekverkoper Caine is voorzichtig hoopvol nu de regering-Biden en het Congres zich kritisch opstellen. “Ik moet het goede nieuws blijven zien, anders zou ik niet door willen blijven vechten.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden