Achtergrond

Amerika, politieagent van de wereld, dreigt gezag te verliezen na flater in Afghanistan

Amerika is terug op het wereldtoneel, beloofde Joe Biden. Maar na een flater in Afghanistan is duidelijk dat in Washington nog steeds vooral America First geldt.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Als de taliban de macht zouden overnemen in Afghanistan, vroeg een journalist van CBS News vorig jaar aan Joe Biden, zou hij dan verantwoordelijkheid dragen, voor het lot van vrouwen bijvoorbeeld? “Nee,” zei Biden. “Of ik verantwoordelijkheid draag? Nul verantwoordelijkheid.”

Biden zei daar goedbeschouwd hetzelfde als zijn voorganger Trump altijd heeft geroepen: Amerika Eerst. Zijn enige opdracht, voegde hij toe, was om ‘het nationale belang van Amerika te dienen’ en te voorkomen dat ‘onze vrouwen en mannen’ in gevaar worden gebracht om te proberen elk probleem in de wereld met geweld op te lossen’.

Later waren er mooie woorden over internationaal samenwerken. “We zullen onze bondgenootschappen herstellen en opnieuw in contact treden met de wereld,” zei Biden in zijn inauguratietoespraak. “We zullen een sterke en vertrouwde partner zijn voor vrede, vooruitgang en veiligheid.” Amerika is terug, na de isolationistische Trumpjaren, was zijn boodschap tijdens zijn eerste reis naar Europa.

Chaos

Maar in plaats van Amerikaans leiderschap zagen we in Afghanistan de afgelopen dagen chaos, verwarring en een afgang voor het Amerikaanse leger, dat nu aan de taliban moet vragen of het Amerikanen mag evacueren. De kritiek van Amerika’s trouwste bondgenoten is hard. “Wat is er gebeurd met ‘Amerika is terug?’,” vroeg Tobias Ellwood, voorzitter van de defensiecommissie in het Britse parlement zich af. “Hoe kun je zeggen dat Amerika terug is als we worden verslagen door opstandelingen bewapend met niet meer dan raketwerpers, landmijnen en AK-47’s?”

De regering-Biden blijft erbij: de toekomst van Afghanistan is niet Amerika’s verantwoordelijkheid. Het is genoeg geweest, zei de president. De VS heeft de Afghanen alles gegeven wat ze nodig hebben, nu is het voor hen tijd om zelf te vechten, in zijn ogen. “Dat is pure onzin en Biden weet dat,” reageert Christine Fair, kenner van de politieke en militaire verhoudingen in de regio, verbonden aan Georgetown University in Washington. Ze werkte eerder voor de VN in Kabul.

Ze noemt het ‘misdadig’ om de Afghanen zo aan hun lot over te laten. Amerikaanse presidenten weten dat Pakistan de drijvende kracht is achter de taliban, stelt Fair. “De VS heeft steevast geweigerd te doen wat ze al lang geleden hadden kunnen en moeten doen: een reeks gerichte sancties opleggen aan degenen in de deep state van Pakistan die nog steeds alle mogelijke voorzieningen bieden aan de taliban.”

Doden en gewonden

Meer dan 111.000 Afghanen zijn gedood of gewond geraakt sinds 2009, berekende de VN. Over de rol van de VS daarin gaat het weinig, in de storm kritiek die Biden over zich heen kreeg nu de taliban weer door de straten van Kaboel paraderen. Over de luchtaanvallen die hen onder de duim hielden, maar ook burgerslachtoffers maakten en daarmee meer afkeer van de Afghaanse overheid creëerden. Over de samenwerking met dubieuze krijgsheren onder het mom van terreurbestrijding, of de corruptie die mede uit Amerikaanse koker komt. “Het is een verhaal dat Amerikanen niet willen horen: dat wij hebben bijgedragen aan de enorme corruptie in Afghanistan,” zegt Christine Fair.

‘Geen idee wat we aan het doen waren’

The Washington Post onthulde op basis van de aanvankelijk geheim gebleven gesprekken dat de Amerikaanse autoriteiten jarenlang logen over de progressie bij de oorlog. Regeringsmedewerkers en militairen hielden vol dat vooruitgang werd geboekt, maar achter gesloten deuren was al lang bekend dat het leger van de Afghanen niet functioneerde en dat vooral grote verwarring bestond. “We hadden geen idee wat we aan het doen waren,” zei Douglas Lute, voormalig generaal die gold als Afghanistantopman in de regeringen Bush en Obama.

“Ons beleid was om een sterke centrale regering te creëren, wat idioot was omdat Afghanistan geen verleden van een sterke centrale regering heeft,” vertelde een anonieme ambtenaar van het ministerie van Buitenlandse Zaken in 2015 aan regeringscontroleurs. “Het tijdschema voor het creëren van een sterke centrale regering is honderd jaar, dat hadden we niet.”

Natievorming

‘Nationbuilding’, het idee dat in Afghanistan een modern democratisch land gevormd kon worden, was altijd al een slecht idee, is de teneur nu in Washington. In 2002 zei Joe Biden als senator: “De geschiedenis zal ons zeer hard veroordelen als we de hoop op een bevrijd Afghanistan laten vervliegen omdat we bang zijn voor de term natievorming.” Deze week oordeelde hij heel anders: “Ons doel in Afghanistan had nooit natievorming moeten zijn.”

Wie niet het land structureel had willen opbouwen, moet concluderen dat Amerika dus nooit Afghanistan binnen had moeten vallen om de taliban te verdrijven, zegt Laurel Miller, voormalig Amerikaans speciaal vertegenwoordiger voor Afghanistan en Pakistan. “Want we begonnen daar een regimewissel. Dan kun je niet zeggen: alles wat er was is weg, nu moeten ze maar zien wat er voor in de plaats komt. Dat zou bekritiseerd zijn als het toppunt van onverantwoordelijkheid”

Politieman van de wereld

Betekent de nieuwe afkeer van natievorming dat de VS definitief de rol van ‘politieman van de wereld’ heeft opgegeven? Miller is er niet zo zeker van. “Wees voorzichtig met die conclusie dat we dit nooit meer doen,” stelt zij. “Dat zeiden we ook na Vietnam: nooit meer een oorlog tegen opstandelingen. Toen de regering-Bush aantrad na de Clintonjaren zeiden ze: al die natievorming op de Balkan was een vergissing. En toen deden ze aan natievorming in het kwadraat in Irak en Afghanistan. Dit soort dingen hangt af van wat er gebeurt in de wereld en hoe de VS haar belangen ziet, ook al lijkt het nu niet waarschijnlijk dat we nog eens zoiets als in Afghanistan zouden ondernemen.”

Critici in de VS vrezen dat het Amerikaanse imago in de wereld een flinke knauw heeft gekregen nu de taliban terug zijn en medewerkers van de Amerikanen vastzitten in Kaboel. De VS dreigt niet langer serieus genomen te worden op het wereldtoneel, waarschuwde voormalig defensieminister Leon Panetta in gesprek met CNN. Over zijn oud-collega Biden: “Hij moet ervoor zorgen dat de VS een sterke wereldleider blijft die kan samenwerken met onze bondgenoten om te proberen vrede en welvaart te beschermen. Dat is de boodschap die hij het Amerikaanse volk en de wereld moet geven, want onze geloofwaardigheid is op dit moment in het geding.”

China

“Wie zal ons nog vertrouwen?,” vroeg Afghanistanveteraan en Republikeins Congreslid Michael Waltz uit Florida zich af. “Wie zal ons voldoende vertrouwen om niet alleen hun leven te riskeren om achter de Verenigde Staten te staan, maar de levens van hun hele familie? Of het nu protesten zijn in Cuba, of Taiwan - dit gaat nog jaren resoneren.”

China gebruikte Afghanistan eerder deze maand al om Amerika af te schilderen als onbetrouwbare partner. Reken maar niet op de VS, Hongkong, drukte staatskrant Global Times af, in een cynische waarschuwing voor pro-democratieactivisten die gesteund worden door Washington. “Het is herhaaldelijk bewezen dat als Amerikaanse politici steun uitspreken, diegenen te maken zullen krijgen met pech, sociale onrust en andere ernstige gevolgen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden