Plus Reportage

Alleen artsen durven op de barricade te klimmen in Rusland

In Rusland sluimert de ontevredenheid over de krimpende lonen en stagnerende economie. Alleen de artsen durven op de barricade te klimmen. ‘Een aap in het Kremlin zou het beter doen.’

Het oude en nieuwe ziekenhuis in Okoelovka. Beeld Hollandse Hoogte / The New York Times Syndication

Met zijn witte haardos en zachte handen past chirurg Joeri Korovin (61) niet bepaald in het beeld van de doorsnee Russische demonstrant. Maar laatst, toen hij het bescheiden en almaar krimpende bedrag op zijn salarisstrook zag, vond hij dat het echt tijd werd voor actie. Met collega’s deed hij mee aan een staking, die werd georganiseerd door een onlangs opgerichte artsenvakbond.

“Het is eigenlijk niet oké om ten koste van zieke mensen actie te voeren,” constateert hij wrang in het ziekenhuis van Okoelovka, een plaats met ongeveer 12.000 inwoners ten noorden van Moskou. Maar hij vindt, net als veel van zijn collega’s, dat de salarissen omhoog moeten.

Deze lente kwam hier en elders in Rusland een protestbeweging op gang van artsen en ambulancepersoneel. Hun stakingen en demonstraties vielen samen met straatprotesten van andere Russen tegen zaken als de slecht functionerende vuilnisophaaldiensten, kapotte wegen, corrupte lokale ambtenaren en de kwaliteit van de medische zorg.

Veenbrand van ontevredenheid

De Artsen Alliantie, de naam van de nieuwe vakbond, heeft vestigingen in twintig Russische regio’s en organiseerde sinds vorige zomer een tiental protesten op landelijk niveau. Het ging vooral om stiptheidsacties, waarbij de artsen en andere werknemers in de gezondheidszorg precies volgens de regels van hun contracten werken, en geen minuut langer.

Voorlopig verwachten weinig deelnemers dat de acties veel op zullen leveren. President Vladimir Poetin blijft in brede lagen van de bevolking populair en kan protestbetogingen niet waarderen. Bovendien onderhoudt Korovins vakbond banden met de beweging van Aleksej Navalny, Ruslands bekendste dissident.

De veenbrand van ontevredenheid in de provincie vestigt wel de aandacht op de kloof tussen de Russische borstklopperij in het buitenland en de stagnerende economie thuis. Na vijf jaar van almaar dalende lonen beginnen steeds meer Russen zich te ergeren.

In de wereld staat Rusland op de 73ste plaats wat betreft bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking, tussen de Seychellen en Griekenland. Uit een onderzoek van het Russische Bureau voor de Statistiek bleek onlangs dat ongeveer een derde van de Russen zich ’s winters geen extra paar schoenen kan veroorloven. Nog eens 21 procent van de ondervraagden zei uit geldgebrek niet regelmatig vers fruit te kunnen kopen.

Geen sanitair

“Het is een volstrekt natuurlijke ontwikkeling. Mensen raken verbitterd door de verslechterende economie en de krimpende reële lonen,” aldus de politieke wetenschapper Jekaterina Schulman.

De treinreis van Moskou naar Okoelovka duurt slechts twee uur, maar bij aankomst lijk je een andere eeuw binnen te stappen. Het stadje wekt de indruk langzaam in de zompige bodem weg te zakken, houten huisjes blijven in vreemde posities nog net overeind staan op hun doorgezakte funderingen, kuilen vol water bemoeilijken het verkeer in straten en wegen en de wind blaast door de kapotte ramen van een deels verlaten papierfabriek.

Chirurg Joeri Korovin poseert voor een foto in Okoelovka: ‘Ik heb op Poetin gestemd, zoals wij allemaal gedaan hebben.’ Beeld Bloomberg via Getty Images

In ongeveer een derde van die huizen is volgens de autoriteiten van de omringende regio Novgorod geen sanitair. De levensverwachting voor mannen is hier 64 jaar, de op drie na laagste in Rusland.

De verpaupering van artsen op het Russische platteland trekt landelijk steeds meer de aandacht. Na een medische ingreep krijgt vaker de dokter dan de patiënt een rolberoerte bij het zien van de rekening. Niet omdat die zo hoog is, maar juist extreem laag. 

Dokter Korovin verdient omgerekend een kleine 8000 euro per jaar. Daarbovenop krijgt hij extra betaald voor operaties buiten de openingsuren van de kliniek. Laatst moest hij een man behandelen voor een messteek in het onderlijf. “Die gasten waren ergens aan het relaxen, dronken te veel, nou ja, dan krijg je dat,” zegt hij schouderophalend.

Korovin was vierenhalf uur bezig met de operatie, terwijl het ziekenhuis officieel gesloten was. Hij ontving daarvoor van Ruslands staatsziekteverzekering, die het ziekenhuis bestuurt, 500 roebel, een kleine 7 euro.

Voor een tientje naar de cardioloog

Artsen en verplegend personeel hadden bij hun stakingsacties geëist dat de autoriteiten een door president Poetin ondertekend decreet naleven. Daarin staat dat artsen tweemaal zoveel moeten verdienen als het gemiddelde salaris in de regio waar ze werken. In de regio Novgorod zou dat neerkomen op 744.000 roebel (ofwel 10.200 euro), veel meer dan Korovins salaris. Het gemiddelde loon voor een arts in de Verenigde Staten was vorig jaar omgerekend 279.000 euro.

“Ik heb op Poetin gestemd, zoals wij allemaal,” aldus Korovin. Zijn salaris was al nooit om over naar huis te schrijven, maar daalt de laatste jaren steeds verder. “Ik had nooit kunnen denken dat ik ooit zou meelopen in een demonstratie.”

Volgens het plaatselijk bestuur is er domweg geen geld voor de salarisverhoging die het decreet voorschrijft. Regionale overheden betalen ziekenhuizen volgens vastgestelde beloningsnormen. In Novgorod komt dat neer op 10,60 euro voor een consult bij een cardioloog en 7,13 euro bij een uroloog.

229 artsen gezocht

Maar het kan gevaarlijk zijn daarop (en op andere zaken) kritiek te leveren, zelfs ver buiten de hoofdstad. Zo werd in een plaats niet ver van Okoelovka, in dezelfde gordel van economisch vervallen steden in het noordwesten van Rusland, een man beboet wegens kritiek op Poetin. Deze Joeri Kartyzjev had online een schunnige term gebruikt om aan te duiden dat hij Poetin een domkop vindt. Hij moest op grond van een nieuwe wet die het beledigen van ambtenaren of ‘staatssymbolen’ verbiedt, een boete van omgerekend 420 euro betalen.

“Ik ben echt niet de enige die dat schandalig vindt,” zegt Kartyzjev tijdens een gesprek in zijn keuken, met uitzicht op het modderige en met ingestorte houten schuren bezaaide terrein achter zijn huis. Hij doet zijn best de meeste scheldwoorden te vermijden, uit vrees voor nog een boete. 

Hij blijft bij zijn mening. “Een aap in het Kremlin zou het beter doen dan deze regering,” oordeelt hij. “Ze vinden me een mislukkeling. Iemand die niets van zijn leven weet te maken, kreeg ik te horen. Maar het is hun schuld dat ik er zo aan toe ben.”

De artsen kregen daarentegen niet te maken met een harde reactie. Als we worden ontslagen of gearresteerd, zeggen ze, wie wil dan onze banen voor zo’n laag salaris overnemen?

Uit den boze

Niemand, is steeds vaker het antwoord. Artsen keren plaatsen in de provincie massaal de rug toe en gaan naar streken waar de lonen veel hoger zijn. In de regio Novgorod hebben ziekenhuizen volgens gemeenteraadslid Anna Tsjerepanova van oppositiepartij Jabloko al 229 vacatures voor artsen. 

In Okoelovka vertrokken dit jaar twee chirurgen. Alleen algemeen chirurg Korovin bleef over. Weigering een patiënt te behandelen wegens te hoge werkdruk is, als Korovin dat al zou willen, volgens de Russische wet voor een arts uit den boze.

Laatst, op een druilerige dag, onderzocht Korovin een oudere man die bij een val een rib had gebroken, en hielp hij een andere man met een snee in zijn voet. Enkele minuten nadat deze krant het ziekenhuis was binnengegaan voor een gesprek met de chirurg, kwamen daar een politieman en een plaatselijk gemeenteraadslid aanzetten. 

We dachten eerst dat ze Korovin wilden berispen, omdat hij tegenover een buitenlandse journalist zijn beklag deed. Dat was niet zo. Korovin en gemeenteraadslid Andrej Karpoesjenko bleken elkaar te kennen. De chirurg had een paar jaar geleden diens blinde darm verwijderd. 

Al snel kwam het gesprek daarop. Volgens Korovin heeft hij na al die jaren ‘bijna iedereen’ in de plaats behandeld. “Natuurlijk moeten jullie salarissen omhoog,” zei Karpoesjenko bij het afscheid.

Een pamflet dat bewoners van Okulovka oproept naar de demonstratie tegen de bezuinigingen in de zorg te gaan. Beeld Bloomberg via Getty Images

© Andrew E. Kramer/The New York Times. Vertaling: René ter Steege.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden