Plus

Alle hens aan dek na de cycloon: 'We moeten weer aan de slag'

Zes weken nadat cycloon Idai met 160 kilometer per uur door Mozambique, Zimbabwe en Malawi raasde, is de hulp in het rampgebied in volle gang. Niet in geld, maar in mensen, goederen en een inentingsprogramma. En dit weekend raasde nóg een cycloon door het land.

Moeders met kinderen staan in de rij voor voedsel bij een lokale supermarkt. Beeld Yasuyoshi Chiba/afp

Toen het water tot hun voeten kwam, klom het gezin snel in een mangoboom. De gespierde Augusto Braas trok twee van hun kinderen naar de hogere takken. Zijn vrouw, Ameelia Augusto, probeerde te blijven staan op een lagere tak. Zo hield het boerengezin het drie dagen vol, al die tijd loeide rondom hen de tropische cycloon Idai.

Hoger en hoger steeg het water, om te stoppen bij ongeveer 1,80 meter. Ze begonnen te bidden. Op de derde dag vloog een reddingshelikopter laag over, iemand gooide een blik biscuits naar buiten.

Augusto sprong in het water en wist ermee terug te zwemmen naar de boom. Daar huilde zijn vrouw om hun 8-jarige zoon Francisco, die door het water was meegesleurd.

Bedolven
Drie weken later was het gezin weer thuis. Voor rouw om Francisco was weinig tijd, het gevecht tegen de honger had voorrang. Rond de stapel kapotte stenen die ooit hun huis was, kijken ze uit op verwoeste akkers en velden waar mais en rijst werd verbouwd.

Hun belangrijkste bron van voedsel voor het komend jaar is verdwenen. Augusto komt met een handvol doorweekte maisplanten terug van een nabije akker. "Ook al is het verrot, we moeten het uit de grond halen," zegt hij. "Voorlopig is dit het enige dat we nog hebben."

Vorige maand boorde Idai zich door zuidelijk Afrika, een van de armste gebieden ter wereld. In Mozambique, dat het zwaarst te lijden had, werden 110.000 huizen met de grond gelijkgemaakt. Hele steden liepen onder en ook een omvangrijke strook landbouwgebied kwam onder water te staan, of werd bedolven onder een laag modder. Het aantal doden bedraagt officieel 603, hoogstwaarschijnlijk zijn het er veel meer.

Een nieuwe cycloon, Kenneth, trof zaterdag de provincie Cabo Delgado in het meest noordelijke deel van Mozambique. Zeker vijf mensen zijn om het leven gekomen.  

Het Rode Kruis heeft de afgelopen dagen voorbereidingen getroffen voor de komst van de cycloon. Hulpverleners waarschuwden de bevolking en hebben gezorgd dat hulpgoederen klaarstaan. Uit voorzorg zijn 30.000 mensen geëvacueerd.

Verwoesting
Idai trof het centrum van het land, en verwoestte de belangrijkste voedselbronnen in een land waar bijna de helft van de bevolking al onder de armoedegrens leeft. Zo'n 7000 vierkante kilometer aan landbouwgrond werd vernietigd, kort voordat de jaarlijkse oogst zou beginnen. Mensen als Ameelia Augusto en haar man hebben nog minstens een jaar lang permanente hulp nodig om te overleven.

Een enorme internationale hulpcampagne is inmiddels op gang gekomen. Ziekenhuizen zijn in bouwpakketten met boten vervoerd, vliegtuigen zorgen voor voedseldroppings, 800.000 mensen zijn inmiddels gevaccineerd tegen cholera.

De blijken van steun lenigen alleen de noden op korte termijn. Alleen cycloon Idai al kost Mozambique maar liefst 773 miljoen dollar in directe economische verliezen, volgens een schatting van de Wereldbank.

Voor de hulpactie hebben de Verenigde Naties de lidstaten gevraagd in eerste instantie 250 miljoen euro bij elkaar te brengen, wat schamel afsteekt bij de bijna een miljard euro die binnen een paar dagen werd toegezegd voor de wederopbouw van de deels afgebrande Notre-Dame in Parijs. Het doel van de VN was deze week, met 66 miljoen euro aan toegezegde hulpgelden, nog op geen stukken na gehaald.

Klimaatverandering
Het eerste slachtoffer van Idai was Beira, een van de belangrijke havensteden in zuidelijk Afrika. Stormen verpletterden met windsnelheden van ruim 160 kilometer per uur enorme silo's al waren het conservenblikjes en bliezen de golfijzeren daken van de woningen in een sloppenwijk. Zeker 61 mensen kwamen hier om.

Het was meer dan een eeuw geleden sinds deze regio werd getroffen door een zo dodelijke cycloon als Idai, die op 4 maart in Mozambique aan land ging voor een negendaagse wervelwind van verwoesting die ook delen van Zimbabwe en Malawi trof, waar nog eens vierhonderd mensen stierven. Het is zolang de opgetekende geschiedenis teruggaat voor het eerst dat Mozambique door twee cyclonen in een seizoen werd getroffen.

Wetenschappers aarzelen om deze extreme weersomstandigheden toe te schrijven aan klimaatverandering. Maar in sommige delen van de wereld, zoals Bangladesh en Mozambique, bestaan bewijzen dat stijgende temperaturen zorgen voor krachtiger en meer frequente cyclonen. Vaak dragen zulke landen slechts een miniem deel van de uitstoot bij die leidt tot de opwarming van de aarde.

In Buzi, een stad aan de rivier 25 kilometer landinwaarts van Beira, waren bewoners op daken geklommen toen het water de straten binnenstroomde. Massa's mensen leefden dagenlang op de daken van het politiebureau en de moskee.

Sommigen zagen krokodillen voorbij zwemmen. In de rooms-katholieke kerk zochten honderden mensen hun toevlucht op het altaar. Toen dat ook door het water werd bedreigd, klommen ze op stoelen.

Men is in de havenstad al bezig met de wederopbouw. Het water is inmiddels weggestroomd, een spoor van vernieling achterlatend. Joaquin Cuahanha hakt een omgevallen kokospalm in stukken voor de nieuwe planken waarmee hij zijn woning wil herstellen. Hij maakt zich zorgen hoe hij zijn vier kinderen te eten moet geven. Glimlachend: "Voorlopig moeten we gewoon weer aan de slag."

Modderpaden
Ameelia Augusto heeft twee uur gelopen over modderpaden en door ondergelopen velden, maar krijgt een lift in een gammele houden kano op plaatsen waar het water te diep was. Ze heeft een buurvrouw meegenomen, Ester Carama, die hulp nodig heeft voor haar 2-jarige dochter Laucina. Het kind lijdt aan diarree en moet steeds overgeven. Ester denkt zelf aan cholera, waaraan na de ramp al mensen waren gestorven.

Het drietal wordt naar een provisorische kliniek gebracht, door Artsen zonder Grenzen ingericht in het verwoeste openbaar ziekenhuis. De voetzolen van de vrouwen worden besproeid met een desinfecterend middel. Zonder een snelle behandeling kan cholera binnen enkele uren dodelijk zijn. In Jemen werden vorig jaar meer dan een miljoen gevallen gemeld. In Mozambique blijft na de cycloon het aantal dodelijke slachtoffers laag dankzij een zesdaagse vaccinatiecampagne.

Uren later meldt een Catalaanse arts in de kliniek dat Laucina hoogstwaarschijnlijk niet lijdt aan cholera. Ze heeft gewoon een goede maaltijd nodig, die zij en haar moeder even later ook krijgen in een tent van de hulporganisatie.

In Buzi is vooralsnog geen gebrek aan hulp. Op een voetbalveld van de stad landen soms wel veertig helikopters per dag. In tegenstelling tot de humanitaire crises in Syrië of Jemen vallen er in Mozambique geen bommen, noch vliegen de kogels je om de oren. Dus komen uit alle hoeken van de wereld reddingswerkers aanzetten: Cubaanse artsen, Braziliaanse brandweerlieden en Amerikaanse mariniers, afgezien van de gebruikelijke afvaardigingen van de grote internationale hulporganisaties en de VN.

180 euro voor nieuw huis
Moslimvrijwilligers uit Zuid-Afrika, mannen gehuld in lange gewaden en met gekrulde baarden, delen buiten de moskee zinken daken uit. Medisch personeel van de Amerikaanse hulporganisatie Samaritan's Purse heeft een veldhospitaal opgezet. "Dank u, dank u Jezus!" zingen de Amerikanen voordat ze aan de slag gingen.

De volgende ochtend gaan Ameelia Augusto en Ester Carama naar huis. Bij de rivier passeren ze balen muskietennetten, voorzien van Amerikaanse vlaggen en stickers met de tekst 'U.S. President's Malaria Initiative'. Beide vrouwen dragen zware emmers met graan op hun hoofd, terwijl ze voortlopen met de kracht en waardigheid van olympische turnsters.

Van Ameelia's huis resteert alleen een houten deur, die tegen een boom is gezet. Volgens haar man gaat het omgerekend zo'n 180 euro kosten om een andere woning te bouwen. Zoveel geld hebben ze niet.

Ameelia vertelt over haar zoon Francisco. "Hij werd door het water gegrepen toen we van huis wegrenden," zegt ze, terwijl tranen over haar wangen lopen. "We probeerden hem nog vast te pakken, maar hij was al weg." Acht dagen later vonden vissers Francisco's lichaam, een paar kilometer van de plaats waar hij verdween. Het zat gevangen in een bundel bladeren van gevallen bananenbomen, aan de oever van een gezwollen rivier. Zijn ouders begroeven hem voorlopig achter een verlaten huis, want de begraafplaats was nog te drassig.

©The New York Times
Vertaling René ter Steege

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden