PlusAchtergrond

Afzettingsprocedure Bolsonaro? Corona-aanpak Brazilië onderzocht

Nog steeds vallen in Brazilië elke dag twee- tot drieduizend doden als gevolg van Covid-19. Het zorgsysteem kraakt. Een senaatscommissie onderzoekt de aanpak van de coronacrisis door de regering van president Jair Bolsonaro. Vanaf dinsdag worden de eerste getuigen onder ede verhoord.

President Jair Bolsonaro. Beeld Getty Images
President Jair Bolsonaro.Beeld Getty Images

Als eersten komen de drie voorgaande ministers en de huidige minister van Gezondheid aan het woord.

Officieel onderzoeken de elf leden van een senaatscommissie de reactie van de Braziliaanse regering op een van ’s werelds heftigste uitbraken van het coronavirus. Met bijna vijftien miljoen besmettingen is Brazilië na de VS en India wereldwijd het zwaarst getroffen. Het dodenaantal is na de VS het hoogste met 410.000 sterfgevallen.

Onderzoeksleider Renan Calheiros, een oude vos in de Braziliaanse politiek én fel tegenstander van de extreemrechtse president Bolsonaro, heeft de messen geslepen. “We gaan een einde maken aan de onbekwaamheid,” zei hij vorige week bij zijn installatie, nadat juridische pogingen van de regering om die te blokkeren waren gestrand.

Calheiros beloofde ‘de schuldigen aan te wijzen’ en noemde de genocides van de Chileense dictator Augusto Pinochet en de Servische leider Slobodan Milosevic in één adem met de Braziliaanse president. “Het land heeft het recht om te weten wie heeft bijgedragen aan de duizenden doden, en die moeten worden gestraft.”

In de praktijk zal het parlementaire onderzoek – in Brazilië afgekort als CPI (Comissão Parlamentar de Inquérito) – zich dan ook vooral toespitsen op het handelen van Bolsonaro. Hij is de allesbepalende president die het coronavirus altijd heeft gebagatelliseerd en bespot, de bestrijding ervan nooit serieus heeft genomen en nog steeds zweert bij medicijnen waarvan inmiddels vaststaat dat ze niet werken bij de behandeling van corona.

Onvoldoende vaccins

Een van de belangrijkste vragen zal zijn waarom er niet voldoende vaccins zijn om de bevolking in gestaag tempo te vaccineren. Slechts 15 procent van de circa 212 miljoen Brazilianen ontving een eerste dosis, pas de helft daarvan kreeg beide prikken. In veel steden is de begin januari gestarte inentingscampagne stilgelegd vanwege een gebrek aan vaccins, afgelopen weekend waren in zes deelstaat-hoofdsteden geen doses meer voor een tweede prik.

Dat had allemaal anders kunnen zijn, als Bolsonaro niet al in augustus vorig jaar een aanbod van de Amerikaanse farmaceut Pfizer voor de levering van zeventig miljoen vaccins had afgewimpeld. Ook cancelde hij oktober vorig jaar een deal van toenmalig minister van Gezondheid Eduardo Pazuello – een viersterren-legergeneraal zonder medische achtergrond die in maart door Bolsonaro is ontslagen – om 46 miljoen doses van het Chinese CoronaVac aan te kopen.

“Dat vaccin van die Chinezen kan niet betrouwbaar zijn, dat zullen we nooit kopen,” schamperde Bolsonaro destijds. Dat het CoronaVac naar Brazilië werd gehaald door een van Bolsonaro’s grootste politieke rivalen, gouverneur João Doria van São Paulo, speelde ook een belangrijke rol.

Nadat begin januari bleek dat CoronaVac het enige beschikbare vaccin was, kocht de regering toch alle doses op. Inmiddels wordt ook geprikt met vaccins van AstraZeneca en sinds gisteren ook met Pfizer, maar zo’n driekwart van de gebruikte vaccins is nog altijd CoronaVac.

“Ik volg slechts orders op,” zei Pazuello nadat hij door Bolsonaro was teruggefloten. Vooral door die uitspraak wordt het verhoor van Pazuello woensdag interessant. De commissie heeft een hele dag ingeruimd om hem te ondervragen over zijn handelen en de opdrachten die hij daarvoor kreeg van de president.

Dinsdag verschijnen zijn voorgangers Henrique Mandetta (april vorig jaar ontslagen) en Nelson Teich (een maand later opgestapt) voor de commissie. Donderdag wordt huidig minister van Gezondheid Marcelo Queiroga gehoord. Opgeroepen getuigen zijn verplicht te verschijnen en verklaren onder ede.

Gebrek aan zuurstof

Tegen Pazuello loopt al een politie-onderzoek naar zijn rol in het drama van de stad Manaus. Daar stierven in januari coronapatiënten door een gebrek aan zuurstof in de ziekenhuizen. De toenmalig minister wist vermoedelijk van de problemen, maar liet na tijdig te handelen. Ook dat onderzoekt de commissie, waarin bondgenoten van Bolsonaro in de minderheid zijn.

Het CPI-onderzoek kan tot negentig dagen duren, met een mogelijke verlenging van nog eens negentig dagen. De uitkomsten kunnen mogelijk aanleiding zijn voor strafvervolging door het Openbaar Ministerie. In theorie zou het onderzoek ook redenen kunnen geven voor een afzettingsprocedure tegen Bolsonaro.

“Van een CPI weten we allemaal hoe die begint, maar niet hoe die eindigt,” zei huidig senator en oud-president Fernando Collor vorige week. In 1992 was een CPI naar corruptie van Collor de directe aanleiding voor diens afzetting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden