Inwoners van Alexandra, een deel van Johannesburg. In Zuid-Afrika is een lockdown van 21 dagen afgekondigd.

PlusAchtergrond

Afrika houdt hart vast: hoe heftig grijpt het coronavirus om zich heen?

Inwoners van Alexandra, een deel van Johannesburg. In Zuid-Afrika is een lockdown van 21 dagen afgekondigd.Beeld REUTERS

Met ingehouden adem wordt gekeken naar hoe het coronavirus in Afrika zal toeslaan. In vrijwel elk land op het continent zijn mensen besmet. Al zijn er maatregelen ingevoerd om de verspreiding te voorkomen, de vooruitzichten zijn somber.

Hoe heftig de impact van het coronavirus wordt in landen in Afrika, zal de komende weken pas duidelijk worden, maar één ding is zeker: als de zorgstelsels van de welvarendste landen ter ­wereld al niet of nauwelijks opgewassen zijn ­tegen het virus, zijn geen van die in de 54 Afrikaanse landen dat.

Zimbabwe, dat evenveel inwoners heeft als Nederland, heeft volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een van de slechtste medische zorgstelsels ter wereld. Medicijnen zijn zeldzaam. In de hoofdstad Harare is paracetamol al lastig te vinden. Het landelijke aantal ic-bedden: nul.

In andere Afrikaanse landen is het niet veel beter. Zuid-Afrika, dat geldt als een positieve uitzondering wat zorg betreft, heeft minder dan 1000 ic-bedden voor 56 miljoen mensen. Daarvan staan er 160 in privéklinieken.

Om het in perspectief te plaatsen: Nederland wil zondag zijn opgeschaald naar 2400 bedden en had vóór de coronacrisis zo’n 1200 intensivecarebedden; in vergelijking tot andere westerse landen is dat al weinig. Malawi, een van de vijf Afrikaanse landen zonder besmettingen, heeft 25 ic-bedden voor 18 miljoen inwoners, Oeganda 60 voor 44 miljoen inwoners.

Hoeveel ic-bedden in totaal op het continent beschikbaar zijn, is de WHO aan het uitzoeken, maar het zijn er niet veel. “Het is noodzaak dat ze zich daar blijven focussen op het inperken van de verspreiding,” zei Matshidiso Moeti, arts en regionaal directeur van WHO Afrika, tegen The Guardian.

Jonge bevolking

Het lijkt onafwendbaar dat het virus een vernietigend spoor zal achterlaten in Afrika. De landen onder de Sahara bleven vrij lang (tot 27 februari) gevrijwaard van corona-infecties, maar intussen is het virus in vrijwel elk Afrikaans land geconstateerd. Dat het totale aantal bevestigde besmettingen nog relatief laag ligt, komt volgens experts vermoedelijk door het ­gebrek aan testen, dat in Afrika nog groter is dan elders.

Maatregelen tegen de verspreiding zijn in de meeste Afrikaanse landen van kracht. Veel ­regeringen waren daar, vergeleken met hun ­Europese evenbeelden, snel bij. Toen twee weken geleden het coronavirus alleen in het noorden van het continent slachtoffers had ­gemaakt, voerden landen waar nog nauwelijks of geen besmettingen waren al restricties in; het verbieden van vluchten vanuit Europa bijvoorbeeld, omdat het virus het continent het eerst via die route heeft bereikt.

Sommige onderzoekers menen dat Covid-19, net als veel andere virussen, minder goed gedijt bij hoge temperaturen en zich dus vermoedelijk in warme gebieden minder snel verspreidt. ­Bewijzen daarvoor ontbreken, en het feit dat de besmettingen ook in tropische landen als Thailand oplopen, stemt niet hoopvol.

Een andere verzachtende factor kan de gemiddelde leeftijd van de bevolking van veel Afrikaanse landen zijn. Covid-19 is dodelijker voor oude mensen en in bijvoorbeeld het zwaarst getroffen Afrikaanse land, Egypte, is meer dan de helft van de bevolking niet ouder dan 25 jaar; in landen onder de Sahara is de helft van de bevolking zelfs niet ouder 20. Miljoenen van hen zijn echter alsnog extra kwetsbaar vanwege ondervoeding, hiv en andere ziektes.

In Congo, dat net aan het opkrabbelen is van een ebola-epidemie, waren ook nog uitbraken van mazelen en cholera gaande toen deze week een lockdown van 30 dagen is ingesteld van­wege de eerste coronadode.

Ebolacentra kunnen snel worden omgebouwd voor patiënten met het nieuwe virus, maar de verschuiving van de aandacht gaat ten koste van zorg voor andere zieken, vreest Unicef­vertegenwoordiger Edouard Beigbeder: “Het coronavirus zal alle middelen en aandacht van onze zorg opslokken ten koste van miljoenen kinderen met mazelen, malaria, polio en vele andere dodelijke ziekten.”

Regels voor het houden van afstand gelden over het hele continent, net als verboden op grote bijeenkomsten. Ook zijn onder meer Nigeria en Zuid-Afrika overgegaan tot gedeeltelijke lockdowns. Laatstgenoemde geldt met 1200 ­besmettingen als het zwaarst getroffen land onder de Sahara. Een catastrofe wordt daar gevreesd, nu het virus ook in een township bij Kaapstad is opgedoken.

Dicht op elkaar

In deze krottenwijk, Khayelitsha, wonen bijna een half miljoen mensen in golfplaten huizen die praktisch bovenop elkaar staan gebouwd. Op straat worden tests afgenomen en het leger is ingezet om erop toe te zien dat de inwoners voldoende afstand houden, maar social distancing blijkt zo goed als onmogelijk in dergelijke wijken van grote Afrikaanse steden, waar vaak meerdere gezinnen in een huis wonen en sanitaire voorzieningen gebrekkig zijn.

De massale volksverhuizingen die vorig weekend in India werden ontketend door de lockdown aldaar, leggen nog een probleem van de maatregel bloot. Net als in New Delhi draaien ook steden als de Nigeriaanse stad Lagos, waarvan de inwoners sinds dinsdag 14 dagen lang aan huis gekluisterd zijn, voor een groot deel op kleine handeltjes. Volgens overheidscijfers verdient 10 procent van de bevolking in deze grootste stad van Afrika net genoeg om eten te kopen voor die dag.

“Voor veel mensen is het geld ze vandaag verdienen, dat waar ze morgen van moeten eten,” aldus de Nigeriaanse gouverneur Seyi Makinde in een radio-interview. Hij is tegen de lockdown, terwijl hij zelf positief is getest op ­Covid-19.

In Zimbabwe mogen mensen sinds maandag alleen nog naar buiten voor medische zorg, boodschappen en essentieel werk. Maar corona is in het straatarme land lang niet de enige zorg. Een bewoner van de hoofdstad Harare merkte cynisch op tegen nieuwszender Al Jazeera: “We weten dat er corona heerst in het land, maar we sterven eerst van de honger.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden