In de stad Mitrovica in het noorden van Kosovo wonen veel etnische Serviërs.

Plus Achtergrond

Afgetreden premier wil na Kosovotribunaal terugkeren

In de stad Mitrovica in het noorden van Kosovo wonen veel etnische Serviërs. Beeld Getty Images

Premier Haradinaj van Kosovo trad direct af toen het Kosovotribunaal hem vorige maand ter verantwoording riep. Dat weerhoudt hem er niet van aan de verkiezingen mee te doen.

De ogen van de Kosovaarse premier Ramush Haradinaj liepen vol toen hij twee weken geleden onverwacht zijn aftreden aankondigde. Aanleiding was de onthulling dat de premier is opgeroepen om als verdachte te worden verhoord door aanklagers van het Kosovotribunaal in Den Haag. Op een persconferentie legde de geëmotioneerde Haradinaj uit dat hij zich als gewoon burger wil verdedigen voor het tribunaal. “Ik respecteer de gerechtelijke oproep. Ik ga echter niet als premier naar Den Haag, omdat Kosovo dat niet verdient.”

Aanklagers van het Kosovotribunaal zijn dit jaar begonnen met het verhoren van getuigen en verdachten. Volgens Kosovaarse veteranenorganisaties zijn inmiddels ruim vijftig voormalig commandanten van het Kosovo Bevrijdingsleger (UCK) verhoord. Deze guerrillastrijders kwamen eind jaren negentig in opstand tegen de Servische onderdrukking van de etnisch Albanese meerderheid in Kosovo en vochten voor afscheiding van Servië. Geen van hen is nog in staat van beschuldiging gesteld, maar dat is naar verwachting een kwestie van tijd.

“Ik geloof in de zuiverheid van de strijd van het Kosovo Bevrijdingsleger,” bezwoer president Hashim Thaçi in een verklaring naar aanleiding van het plotselinge opstappen van de premier. “Ik geloof ook in de hoge morele waarden van de soldaten die vochten voor onze vrijheid.”

Het tribunaal – de ‘Kosovo Specialist Chambers’ – is in 2015 opgericht voor de vervolging van verdachten van oorlogsmisdrijven in de periode van begin 1998 tot eind 2000 in Kosovo. Aan­leiding was onder meer een geruchtmakend rapport uit 2011 van de Raad van Europa waarin werd beschreven hoe UCK-strijders Servische burgers martelden en vermoordden. Ze zouden krijgsgevangenen hebben ontdaan van hun organen, om deze te verkopen op de zwarte markt.

Geïntimideerd

Het tribunaal kwam tot stand onder druk van de Europese Unie, waarvan Kosovo graag lid wil worden, en wordt grotendeels gefinancierd door de EU. Het is officieel een Kosovaarse rechtbank, die ook functioneert op basis van Kosovaars recht, maar het is gevestigd in Den Haag en alle rechters en aanklagers zijn buitenlanders. Deze opzet moet de kans verkleinen dat rechters, aanklager of getuigen worden geïntimideerd, wat in Kosovo nogal eens gebeurt.

De EU hoopt dat het tribunaal zal helpen de wonden in Kosovo en Servië te helen. In de regio zelf is het tribunaal echter omstreden. Veel Serviërs zijn er blij mee, omdat ze hopen dat het nieuwe gerecht genoegdoening zal geven voor het onrecht dat hun in hun ogen is aan­gedaan door het Joegoslaviëtribunaal, dat vooral Serviërs berechtte. Haradinaj werd in 2008 door het Joegoslaviëtribunaal vrijgesproken van oorlogsmisdrijven. Na hoger beroep van de aanklagers haalde dat tribunaal een streep door die vrijspraak. Nadat het proces deels opnieuw was gedaan, werd hij in 2012 weer vrijgesproken.

Veel etnisch Albanese Kosovaren vrezen een heksenjacht op voormalige UCK-commandanten, die door hen als helden worden gezien. Sommige voormalige UCK-leiders spelen tegenwoordig een hoofdrol in het kleine land. Tot ergernis van Brussel probeerden Kosovaarse parlementariërs ook al twee keer de wet in te trekken waarop het tribunaal is gebaseerd. Het plotselinge aftreden van Haradinaj, die ­vorige week geleden zijn eerste verhoor in Den Haag onderging, sloeg in de Kosovaarse hoofdstad Pristina dan ook in als een bom.

Nieuw wapengekletter

De vraag is nu of zijn vertrek gevolgen zal hebben voor het moeizame overleg tussen ­Kosovo en Servië over de normalisering van hun relatie. Haradinaj botste namelijk meermaals met president Hashim Thaçi over die gesprekken.

De president lijkt bereid te zijn een deel van het noorden van Kosovo, waar etnische Serviërs de meerderheid vormen, af te staan aan Servië, in ruil voor een stuk Servisch grondgebied waar vooral etnische Albanezen wonen, plus Servische aanvaarding van de staat Kosovo, die door Belgrado tot nu toe niet wordt erkend.

Maar Haradinaj is mordicus tegen een ruil van grondgebied en hij vindt daarbij, opvallend genoeg, Brussel aan zijn zijde. De EU wil geen gemorrel meer aan Balkangrenzen, omdat dit tot nieuw wapengekletter kan leiden.

Of het terugtreden van Haradinaj een vergelijk nu dichterbij brengt, moet worden afgewacht. Vanwege zijn vertrek worden in Kosovo over ­anderhalve maand verkiezingen gehouden. Haradinaj heeft aan­gekondigd dat hij met zijn AAK-partij mee zal doen – als hij dan nog niet in staat van beschuldiging is gesteld.

De Servische president Aleksandar Vucic heeft zijn scepsis al geuit. Hij noemde het vertrek van Haradinaj een ‘politieke truc’. Hij voorspelt dat Haradinaj zal worden vrij­gesproken en daarna triomfantelijk terug­keert om ‘als held voor het ongedeelde Kosovo te vechten’.

Ramush Haradinaj

Hij was ooit uitsmijter in Zwitserland, waar hij aan de wieg stond van het ­Kosovo Bevrijdingsleger. Na de Balkanoorlog werd hij politicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden