Nestlé zegt meer dan 3000 ton suiker te hebben verwijderd uit de zuivelproducten en ontbijtgranen die het bedrijf in Chili verkoopt.

Plus

Adios obesitas: maatregelen Chili tegen junkfood werken

Nestlé zegt meer dan 3000 ton suiker te hebben verwijderd uit de zuivelproducten en ontbijtgranen die het bedrijf in Chili verkoopt.Beeld Getty Images/fStop

Waarschuwingen op colablikjes, een verbod op cornflakesmascottes en mogelijk zelfs een zware belasting op junkfood. De strijd van de Chileense regering tegen overgewicht en obesitas werpt zijn vruchten af. ‘Alle landen kijken naar Chili.’

Vier jaar geleden nam Chili de strengste maatregelen tegen obesitas die de wereld ooit heeft gekend. Onlangs kwam het voorlopige resultaat: Chilenen drinken aanzienlijk minder drankjes die veel suiker bevatten. Daarvan is het gebruik met bijna een kwart ­gedaald in het eerste anderhalf jaar, volgens een onderzoek van het blad Plos Medicine.

Dat is vooral te danken aan de beperking van reclame voor ongezond voedsel, opvallende waarschuwingen op verpakkingen en een verbod op de verkoop van junkfood op scholen. In dezelfde periode constateerden onderzoekers een toename van 5 procent in de aanschaf van mineraalwater, frisdrank met weinig suiker en vruchtensappen zonder toegevoegde suiker.

“Zo’n groot effect op landelijk niveau in een betrekkelijk korte periode is ongehoord,” zegt Lindsey Smith Taillie, voedingsepidemioloog aan de Universiteit van North Carolina. Taillie leidde het onderzoek in Chili: “Dit is echt veelbelovend. De verschillende maatregelen versterken elkaar. Zo moet de wereld de strijd aanbinden tegen te voorkomen ziektes als obesitas, hoge bloeddruk en diabetes.”

De in 2016 uitgevaardigde regels waren een stoutmoedige eerste zet van een regering van een land met een van de hoogste obesitascijfers ter wereld. Driekwart van de Chileense volwassenen en meer dan de helft van de kinderen hebben overgewicht of het ernstigere obesitas. Experts waarschuwen dat de kosten ter bestrijding daarvan rond 2030 meer dan 4 procent kunnen bedragen van de uitgaven voor de volksgezondheid, tegen 2,4 procent in 2016.

Multinationals

Inmiddels nemen Peru, Uruguay en Israël een voorbeeld aan Chili, onder meer door dikmakend eten en drinken te voorzien van niet te missen waarschuwingen. Brazilië en Mexico ­bereiden zulke stappen voor en een tiental andere landen neemt ze in overweging.

De voormalige Chileense president Michelle Bachelet, een socialiste, had zich er sterk voor gemaakt. Het parlement keurde de maatregelen goed, ondanks hevig verzet van multinationals. Ook Chili’s huidige rechtse president Sebastián Piñera, die als zakenman miljardair werd, zag er aanvankelijk niets in. Maar sinds zijn aantreden heeft hij op dit punt Bachelets erfenis ongemoeid gelaten.

De wettelijke maatregelen gaan ver. Zo is het verboden verpakkingen van suikerrijk voedsel te versieren met stripfiguren als Tony de Tijger, de mascotte van Kellogg’s Frosties ontbijtgranen. Televisiereclame voor ongezonde producten is verboden tussen zes uur ’s ochtends en tien uur ’s avonds. Uit een onderzoek van het blad Public Health Nutrition bleek vorig jaar dat Chileense kinderen inmiddels worden bloot­gesteld aan de helft van het aantal reclamespots voor junkfood of drankjes met veel suiker. De belasting op zulke drankjes was in 2014 al verhoogd van 13 tot 18 procent.

Het opvallendst zijn de zwarte ‘stopborden’ die op de voorkant moeten staan van verpakt voedsel en drankjes met veel zout, suiker, vet of calorieën. Die waarschuwingen hebben volgens kenners onmiskenbaar invloed op de manier waarop Chilenen inkopen doen. In overleggroepen van consumenten zeggen sommige ouders dat ze in de supermarkt door hun kinderen op de vingers worden getikt als ze lijken te kiezen voor producten met het prominente ‘stopteken’.

“Kinderen leren al heel vroeg wat voor soort voedsel ze moeten eten en wat ze beter kunnen mijden,” aldus Camila Corvalán, een voedingsdeskundige aan de Universiteit van Chili die ook meewerkte aan het onderzoek. “We hopen dat de nieuwe regels de manier veranderen waarop de nieuwe generatie tegen eten en drinken aankijkt.”

Megabelasting

Het onderzoek ging de koopgewoontes na van tweeduizend huishoudens tussen 2015 en 2017. De daling in de consumptie van drankjes vol suiker was merkbaar bij zowel hoogopgeleiden als mensen zonder diploma van een middelbare school, al was de afname in de eerste categorie iets sterker.

Van het aanvankelijke verzet van de voedselindustrie is weinig meer over. Bedrijven als Nestlé, Coca-Cola en PepsiCo willen de gevreesde ‘stoptekens’ op hun verpakkingen vermijden en hebben daarom de samenstelling van honderden producten veranderd. Zo verminderden ze de hoeveelheid natrium in saladedressings en vervingen ze suiker door kunstmatige zoetstoffen in koolzuurhoudende dranken.

Op de vraag om commentaar op dit nieuwe onderzoek, beperken bedrijven zich tot een morrende acceptatie van de Chileense wetten. Ze vragen daarbij om verder onderzoek, om de ­invloed van hun producten op onder meer obesitas vast te stellen.

De bedrijven verzekeren dat ze meewerken aan het streven van regeringen waar ook ter wereld om burgers gezonder te laten eten. Nestlé zegt meer dan 3000 ton suiker te hebben verwijderd uit de zuivelproducten en ontbijtgranen die het in Chili verkoopt.

Deskundigen vinden het nog te vroeg om vast te stellen of de maatregelen leiden tot een ­daling van Chili’s obesitascijfers op de lange termijn, maar de eerste resultaten kunnen politici aanmoedigen om door te gaan. Parlementariërs in hoofdstad Santiago bespreken nu een ‘megabelasting’ op industrieel bewerkt voedsel: diepvriespizza’s, instant noedels en fastfoodmaaltijden die verantwoordelijk worden geacht voor twee derde van alle calorieën die kinderen binnenkrijgen.

Amerika

De Amerikaanse voedingsdeskundige Barry M. Popkin adviseert de Chileense regering hierbij. “Nu letten mensen nog alleen op drankjes vol suiker, maar dat is slechts een klein deel van het probleem. We staan aan het begin van een behoorlijk vergaande verandering om mensen aan te sporen gezonder te eten.”

Sara Bleich, hoogleraar volksgezondheid aan de Universiteit van Harvard, is zeer te spreken over Chili’s voortrekkersrol: “Alle landen die obesitas serieus willen bestrijden, kijken naar Chili.” Tegen 2030 is mogelijk de helft van de Amerikaanse volwassenen zwaarlijvig. Bleich: “We moeten nú handelen, niet pas over vijf of tien jaar.”

Amsterdammers leven in ‘vreetparadijs’

De gemeente Amsterdam is al jaren in strijd tegen overgewicht en obesitas. Een scala aan interventies moet voor een gezonde(re) burger zorgen.

In Nederland blijft het aantal mensen met overgewicht stijgen. In 2018 kampte meer dan de helft van de volwassenen met overgewicht, zo blijkt uit de recentste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Ook het aantal jongeren dat te zwaar is, is toegenomen. Van de kinderen tussen de 2 en 25 jaar was zestien procent te zwaar, dat is drie procent meer dan acht jaar geleden. 

Maar waar in de landelijke trend de kilo’s toenemen, laat Amsterdam een tegendraadse ontwikkeling zien. In de hoofdstad is het aantal kinderen met overgewicht juist afgenomen. Volgens recente cijfers was in 2017 18,7 procent van de Amsterdamse kinderen tussen 2 en 18 jaar te zwaar of obees – twee procent minder dat in 2012. De gemeente heeft allerlei maatregelen getroffen om overgewicht het hoofd te bieden. 

Er wordt onder andere ingespeeld op de omgeving, want ongezond is nog altijd de norm, zo blijkt uit cijfers die de Gemeente Amsterdam presenteert in de factsheet Het Amsterdamse Vreetparadijs. Zo liggen er tussen het Centraal Station en de Dam maar liefst 92 voedselaanbieders, en is 84 procent van alle voedselaanbieders ongezond. Amsterdam heeft onder meer een vijftienjarig contract afgesloten voor de exploitatie van reclame in Amsterdamse metrostations, met daarin een verbod voor kindermarketing voor ongezonde voeding. 

Bij jeugdactiviteiten die worden georganiseerd met de subsidieregeling Sociale Basis is het verboden om ongezond eten en drinken te serveren. Ook zijn in buurten waar overgewicht veel voorkomt, zoals in Zuidoost, buurtmanagers actief met speciale aandacht voor gezondheid. Zij roepen instituten, ouders, buurtorganisaties en scholen op aandacht te besteden aan gezond eten en voldoende te bewegen en te slapen, aldus de woordvoerder van de gemeente. De gezondheidsverschillen zijn groot. In Amsterdam Zuidoost gaan mensen gemiddeld zeven jaar eerder dood en worden ze negentien jaar eerder ziek dan bewoners van Amsterdam-Zuid.

© The New York TimesVertaling: René ter Steege.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden