PlusUitleg

Accepteert Bolsonaro een verkiezingsnederlaag? ‘Hij zal zijn aanhang bespelen’

De Braziliaanse presidentsverkiezingen beloven een tweestrijd te worden tussen zittend president Jaïr Bolsonaro en oud-president Luiz Inácio Lula da Silva, kortweg Lula. Hoe staan de kandidaten ervoor en wat gebeurt er als Bolsonaro verliest?

Sam de Graaff
Op straat in São Paulo verkopen handelaren handdoeken met afbeeldingen van de twee belangrijkste kandidaten: zittend president Jaïr Bolsonaro en oud-president Luiz Inácio Lula da Silva. Op het bordje links wordt de tussenstand in verkochte handdoeken bijgehouden.  Beeld Gustavo Minas/Getty Images
Op straat in São Paulo verkopen handelaren handdoeken met afbeeldingen van de twee belangrijkste kandidaten: zittend president Jaïr Bolsonaro en oud-president Luiz Inácio Lula da Silva. Op het bordje links wordt de tussenstand in verkochte handdoeken bijgehouden.Beeld Gustavo Minas/Getty Images

Zondag is de eerste verkiezingsronde. Wat staat er op het spel?

Binnen (en buiten) Brazilië bestaan grote zorgen over de toekomst van de democratie. Centrale vraag: hoe zal zittend president Jaïr Bolsonaro (67) reageren op een eventuele nederlaag? “Alleen God kan mij het presidentschap afnemen,” zei hij vorig jaar tegen zo’n honderdduizend aanhangers in São Paulo. Gevreesd wordt voor een Trumpscenario, waarbij Bolsonaro bij verlies zal spreken van fraude.

Donald Trump en Bolsonaro hebben meer gemeen: ze zijn oerconservatief, onberekenbaar, verspreiden volop desinformatie én hebben problemen met justitie. Mocht Bolsonaro zijn politieke onschendbaarheid verliezen, dan moet ook hij vrezen voor rechtszaken. Hij zou onder meer kunnen worden vervolgd voor zijn lakse aanpak van de covidpandemie, waardoor Brazilië met 680.000 doden hard werd getroffen.

Wat gebeurt er als Bolsonaro verliest?

“Dat hangt af van een aantal factoren,” zegt Kees Koonings, hoogleraar Braziliëstudies aan de Universiteit van Amsterdam. “Hoe groot is het verschil met de winnaar? Bij een ruime marge zou zijn fraudeverhaal minder sterk zijn. En wat doen de politie en het leger? Of de legerleiding hem blindelings volgt, betwijfel ik. Afgelopen jaren waren er al spanningen tussen de legertop en Bolsonaro. De politie zou volgzamer kunnen zijn.”

De wereld kijkt mee. Terwijl het Witte Huis hamert op het belang van ‘vrije en eerlijke verkiezingen’, heeft Trump zijn steun verklaard aan Bolsonaro (‘een geweldige man’).

Wie is Bolsonaro’s belangrijkste tegenstrever?

Een oude bekende: Luiz Inácio Lula da Silva (76), die president was van 2003 tot 2011. Zijn belangrijkste doel destijds: de aanpak van armoede. “Als iedere burger drie maaltijden per dag kan eten, is mijn missie voltooid,” zei hij bij zijn aantreden. Met onder meer zijn ‘Fome Zero’-programma (geen honger) hielp hij miljoenen mensen uit de extreme armoede. De economie groeide snel, hij was razend populair.

Lula mocht na twee opeenvolgende termijnen in 2011 niet op voor een derde. Zijn partijgenoot Dilma Rousseff won de verkiezingen, maar kreeg te maken met inflatie, toenemende werkloosheid, een recessie en corruptieschandalen. Uiteindelijk werd ze in haar tweede termijn door het parlement afgezet.

Lula zelf werd in 2018 veroordeeld tot ruim twaalf jaar celstraf vanwege zijn rol in een groot omkoopschandaal. Dat verhinderde zijn deelname aan de vorige – door Bolsonaro gewonnen – verkiezingen. Maar vorig jaar werd Lula vrijgesproken. De belangrijkste rechter in het omkoopproces, Sergio Moro (die later justitieminister zou worden onder Bolsonaro), was volgens het hooggerechtshof bevooroordeeld geweest.

Hoe staan beide kandidaten ervoor?

Dat hangt ervan af wie je het vraagt. Bolsonaro sorteert alvast voor op een overwinning. Afgelopen week zei hij nog dat er iets ‘abnormaals moet zijn gebeurd’ als hij zijn herverkiezing niet in de eerste ronde veiligstelt. De peilingen schetsen echter een ander beeld: niet Bolsonaro, maar Lula gaat aan kop. Hij zou kunnen rekenen op zo’n 46 procent van de stemmen, tegen 33 procent voor Bolsonaro. Daarmee is Lula virtueel al behoorlijk dicht bij de winst: wie zondag de helft van de stemmen haalt, mag zich president noemen.

Haalt niemand meer dan de helft van de stemmen, dan volgt 30 oktober een tweede ronde tussen de twee kandidaten met de meeste stemmen. Ondanks Lula’s goede peilingen lijkt dat aannemelijk.

Wat kunnen de Brazilianen zondag verwachten?

De spanning is al fors, getuige een flink aantal incidenten tussen aanhangers van de twee belangrijkste kandidaten. Bij uit de hand gelopen ruzies (niet zelden in kroegen) zijn meerdere mensen omgekomen, vaak aanhangers van Lula. Afgelopen week nog werd een 39-jarige Lula-aanhanger doodgestoken door een aanhanger van Bolsonaro.

Bolsonaro zal een positieve uitslag voor Lula niet zonder meer accepteren, vermoedt Koonings: “Bolsonaro zal zich niet zomaar gewonnen geven. Hij zal zijn aanhang bespelen, toch zo’n 20 tot 25 procent van het electoraat. Miljoenen mensen. Waar dat toe leidt, valt ontzettend lastig te voorspellen.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden