PlusTen Slotte

Abdul Qadeer Khan (1936-2021): via Almelo maakte hij van Pakistan een kernmacht

Dankzij de kennis die Abdul Qadeer Khan heimelijk uit Nederland wegsluisde, groeide Pakistan uit tot kernmacht. Zondag overleed hij.

In Pakistan geldt Abdul Qadeer Khan nog altijd als een nationale held.  Beeld EPA
In Pakistan geldt Abdul Qadeer Khan nog altijd als een nationale held.Beeld EPA

Een nationale held is hij in Pakistan: Abdul Qadeer Khan. Hij wordt er geroemd als de grondlegger van het Pakistaanse kernprogramma. Met behulp van Nederlandse kennis die hij doorspeelde, kon Pakistan in de jaren negentig een kernbom ontwikkelen. Dit weekend overleed hij aan de gevolgen van een coronabesmetting. Hij werd 85 jaar.

Een eigen kernprogramma was van geopolitiek levensbelang voor Pakistan. Alleen in het bezit van een kernwapen zou het land kunnen wedijveren met aartsrivaal India, een kernmacht.

Pakistan begon met kernproeven in 1972. Het kernprogramma was in eerste instantie niet erg succesvol. Pas later konden geavanceerdere kernproeven worden gedaan, met behulp van kennis uit een onverwachte plek: het Nederlandse Almelo. Daar werkte Abdul Qadeer Khan in de ultracentrifugefabriek Urenco, een fabriek die uranium verrijkt.

Khan werd in 1936 geboren in koloniaal India in een moslimfamilie. Na de breuk tussen India en Pakistan vertrok hij met zijn ouders naar de nieuwe islamitische staat Pakistan. Hij studeerde aan verschillende Europese universiteiten en was in de jaren zeventig bij Urenco beland.

Frits Veerman

Bij de ultracentrifugefabriek werkte Khan samen met atoomgeleerde Frits Veerman. Die begon al snel te vermoeden dat Khan niet louter uit nieuwsgierigheid geïnteresseerd was in de techniek die werd gebruikt bij Urenco.

Maar toen Veerman zijn zorgen over Khan uitte bij de autoriteiten, werd hij niet geloofd. Sterker nog, hij verloor zelf zijn baan. Uiteindelijk werd hij vorig jaar in ere hersteld door het Huis van Klokkenluiders. Veerman overleed in februari van dit jaar.

In Nederland leken de spionagepraktijken ook voor Khan op een gegeven moment gevolgen te hebben. In de jaren tachtig veroordeelde de rechtbank hem tot vier jaar cel. Maar tot brommen in een Nederlandse gevangenis kwam het voor Khan nooit; het vonnis moest twee jaar later weer worden tenietgedaan vanwege een vormfout.

In de afgelopen decennia werd steeds meer bekend over Khans verdere spionageactiviteiten. Pakistan was namelijk niet het enige land is waar Khan atoomkennis aan overdroeg. Zo leek de techniek waarmee Noord-Korea in 2006 een nucleair wapen testte verrassend veel op die van Pakistan, ook al ontkende dat land Pyongyang te hebben geholpen. Ook Iran zou kennis van Khan gekocht hebben.

Uitgebreide spijtbetuiging

Khan kreeg in Pakistan huisarrest opgelegd – hij had de nucleaire kennis heimelijk verkocht. Na enkele jaren verleende de regering hem gratie, tot grote onvrede van bijvoorbeeld de Amerikaanse regering. Zij zagen Khan nog steeds als een veiligheidsrisico. Khan zelf betuigde op de Pakistaanse tv uitgebreid spijt van het lekken van nucleaire kennis; in 2013 zei hij dat hij had gehandeld in opdracht van de toenmalige premier Benazir Bhutto.

Khans hulp aan de nucleaire programma’s van andere landen lijkt zijn nalatenschap niet te deren. De Pakistaanse premier Imran Khan noemde hem dit weekend een ‘nationaal icoon’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden