Plus Analyse

Aanslagen in Europa: dreiging is nooit weggeweest

Politie in de buurt van de synagoge in Halle na de aanslag gisteren. Beeld FILIP SINGER/EPA

Twee aanvallen in Duitsland en één in Frankrijk binnen een week hebben de angst voor terroristische aanvallen in Europa doen oplaaien.

Na een korte periode zonder grote aanslagen in Europa zagen we de afgelopen week ineens drie aanvallen in Parijs en Duitsland, gepleegd door mannen die sympathiseerden met extremistisch gedachtegoed.

Eerst vorige week in Parijs een steekpartij door een geradicaliseerde agent in het politiebureau waar hij werkte, waarbij hij vier mensen vermoordde en zelf werd doodgeschoten. Maandag raakten in het Duitse Limburg zestien mensen gewond toen een man van 30 uit Syrië in een gestolen vrachtwagen inreed op auto’s. Bij een synagoge en een kebabzaak in de Duitse stad Halle opende Stefan B. (27) gisteren het vuur en doodde twee mensen (zie kader). De schutter is op­gepakt; de actie is door de Duitse minister van Binnenlandse Zaken bestempeld als een extreemrechtse antisemitische daad.

Geschoold tot terrorist

We moeten voorzichtig zijn met het trekken van conclusies na deze gebeurtenissen na elkaar, waarschuwt hoogleraar Jelle van Buuren. De onderzoeker aan de Universiteit Leiden en expert op het gebied van radicalisering en terrorisme in Europa ziet geen goede reden om te spreken van een vernieuwde dreiging van terrorisme. Die is namelijk niet weggeweest. Van Buuren: “Het extremistische gedachtegoed is er gewoon. Als er even zes maanden geen aanslagen zijn geweest, moet men niet in eens denken dat dat weg is.”

In alle drie gevallen ging het weer om mannen die op het eerste gezicht alleen handelden. Lone wolves worden ze wel genoemd. Volgens Van Buuren worden aanslagplegers echter vaak ten onrechte als eenlingen beschouwd. Vaak blijkt namelijk dat bij dat wat eerst het werk van een eenling lijkt te zijn, toch anderen waren ­betrokken. “Zoals bij de aanslag op de kerstmarkt in Berlijn in 2016. Inmiddels blijkt uit ­politieonderzoek dat Anis Amri hulp van buitenaf kreeg.”

Jelle van Buuren. Onderzoeker en universitair docent aan de Universiteit Leiden (Institute of Security and Global Affairs). Beeld Marc de Haan

Bovendien hebben veel ogenschijnlijke eenlingen wel degelijk met gelijkgestemden contact, vaak via internet. “Op onlinefora delen mensen manifesten, maar ook kun je op internet leren hoe je effectief een mes gebruikt voor aanslagen en met welke bestelbus je goed op mensen in kunt rijden. Je kunt online op praktisch en ideologisch gebied in feite geschoold worden tot terrorist.”

De aanslagpleger in Halle gisteren filmde zijn misdaad en livestreamde dat. Daarmee toonde zijn actie akelige gelijkenissen met de bloedige aanslag op twee moskeeën in Christchurch in Nieuw-Zeeland eerder dit jaar. “Via de digitale wereld kunnen aanslagplegers onderdeel zijn van radicale kringen, of zich daar onderdeel van voelen. Ze kunnen elkaar inspireren, zonder fysiek contact te hebben.”

Loyaliteitsvragen

Het valt meestal niet te zeggen wat precies de trigger is van een aanslagpleger, omdat die vaak zelf in het proces ook doodgaan. Het kan gaan om lang opgebouwde woede die plots tot uit­barsting komt. Of er kan een psychologisch probleem in het spel zijn. Net als bij de aanval vorig jaar van Gökmen T. in een tram in Utrecht, ging het vorige week na de steekpartij in het Parijse politiekantoor gauw om de vraag: is hij gek of terrorist. Maar volgens Van Buuren polariseert de fixatie op die vraag alleen maar, en draagt die niet bij aan het begrijpen van het probleem; psychische problemen en radicale gedachten sluiten elkaar immers niet uit.

De Franse president Emmanuel Macron deed dinsdag een oproep tot zijn burgers mee te werken bij het signaleren van radicaal gedrag. Zie je iets verdachts, moet je dat melden.

Van Buuren beaamt dat de politie- en op­sporingsdiensten alleen daar niet genoeg zicht op hebben. Leraren, vrienden en familie zijn de eersten die kunnen merken of iemand er extreme gedachten op nahoudt. “Maar je kunt je afvragen of we willen dat bijvoorbeeld docenten in het verlengde van de staat toezicht gaan houden op hun pupillen. Het brengt loyaliteits­vragen met zich mee.”

Antisemitische aanval in Halle

In de stad Halle in de noord-Duitse deelstaat Saksen-Anhalt zijn gisteren twee mensen doodgeschoten bij een terroristische aanslag. De autoriteiten gaan uit van een antisemitisch motief.

De 27-jarige Duitser Stefan B. is opgepakt als verdachte. Volgens Duitse media begaf hij zich in extreemrechtse kringen; de Duitse krant Bild noemt hem een neonazi. Hij filmde de aanval met een camera op zijn helm en stream­de zijn aanslag op de populaire gamesite Twitch. In het filmpje noemde hij noemde Joden ‘de oorzaak van alle problemen’.

De beelden zijn door ruim tweeduizend mensen gezien, meldt Amazon. Te zien was hoe B. eerst het vuur opende op de deur van de synagoge en explosieven gooide om die open te krijgen. Toen dat niet lukte, schoot hij een vrouw dood bij een Joodse begraafplaats. Verderop schoot hij nog iemand dood voor een Turks eethuis, waarna politie agenten op hem het vuur openden. Hij raakte gewond maar wist te ontkomen in een auto. Een persoon die hem probeerde tegen te houden schoot hij neer. Dat slachtoffer is naar het ziekenhuis gebracht maar verkeert niet in levensgevaar. Uiteindelijk kon B. worden gearresteerd toen hij met de auto botste op een vrachtwagen.

Vanwege de aanslag werd verkeer in de stad stil­gelegd. De politie ging er lang van uit dat er meer gewapende daders op pad waren. Pas tegen de avond concludeerde de politie dat B. de enige dader was en mocht men in Halle weer de straat op.

Jom Kipoer

In de synagoge was het gisteren druk vanwege de viering van de belangrijke Joodse feestdag Jom Kipoer. Zo’n 80 mensen waren in het gebedshuis ten tijde van de aanslag. De voorzitter van de Centrale Raad van Joden in Duitsland, Josef Schuster, noemde het schandalig dat de synagoge op de belangrijke feestdag niet door de politie werd bewaakt.­

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden