PlusAchtergrond

40 jaar na de coup van Bouterse is Suriname nog altijd verdeeld

Een billboard waarop Bouterse zijn veertig jaar jongere zelf salueert. Beeld Iwan Brave

Dinsdag is het veertig jaar geleden dat Desi Bouterse (74) via een militaire coup aan de macht kwam in Suriname, een gebeurtenis die groots herdacht wordt als een ‘revolutie’ die het land al het goede van nu heeft gebracht. 

Bouterse, inmiddels het democratisch verkozen staatshoofd, eist daarbij een hoofdrol voor zichzelf op. Overal in het land staan billboards waarop ‘Bouterse de coupleider’ (in zwart-wit) salueert naar ‘Bouterse de president’ (in kleur en camouflagepak).

Het leed geen twijfel dat Bouterse aan de vooravond van de ‘Dag van Bevrijding en Vernieuwing’ – de zoveelste nationale vrije dag sinds zijn aantreden als president – veel mensen op de been zou krijgen om ‘zijn’ revolutie te herdenken. Hij is nog altijd erg geliefd, ook al werd hij onlangs tot twintig jaar cel veroordeeld in de ­decembermoordenzaak en kampt Suriname met grote sociaaleconomische problemen.

De ‘revolutionairen’ zijn er vast van overtuigd dat de coup hun land veel goeds heeft gebracht. “Het is het beste dat Suriname is overkomen, op het juiste moment,” zegt Laurens Neede, een oude strijdmakker van Bouterse en nu prominent lid van diens regerende NDP. “Onze vrees was dat er een burgeroorlog zou uitbreken tussen de Hindostanen en creolen. Bouterse heeft het vermogen gedemonstreerd om onze complexe samenleving, met al die etnische groepen en belangen, bij elkaar te houden. De revolutie heeft Surinamers bewuster gemaakt van hun Surinamer-zijn, hun nationaal gevoel is enorm gegroeid.”

Verheffen van het volk

Ook Borger Breeveld, die de hoofdrol vertolkt van Roy in de controversiële filmklassieker Wan Pipel (‘Eén volk’) van regisseur Pim de la Parra, is positief, ook al vindt hij ‘revolutie’ een te groot woord. “We zijn begonnen het denken te vernieuwen, om af te komen van dat koloniale dat op ons was neergedaald.” Breeveld sloot zich aan bij de ‘25 Februari Beweging’ en was jarenlang woordvoerder van Bouterse. Net als andere ‘revolutionairen’ gaat hij prat op het door de coup ingezette ‘dekolonisatieproces’. “Er is geen andere leider die zonder hulp van Nederland zoveel heeft gerealiseerd.”

Volgens Neede was het geen coup om de macht. “Wij kozen voor een progressieve coup met sociale ideeën. We hebben in feite de macht weer gedelegeerd aan het volk.” Er werd een ‘burgerregering’ ingesteld onder strakke teugels van de Nationale Militaire Raad. Het ideaal van de revolutie staat volgens Neede nog recht overeind: ‘het verheffen van het volk’.

Maar waar Bouterse zichzelf opwerpt als een verenigende vader des vaderlands, vormt zijn persoon ook een bron van diepe verdeeldheid in Suriname en daarbuiten: zijn ‘revolutie’ heeft gezorgd voor een enorme tweedeling in het land, vindt econoom John van Coblijn, adviseur van de regering van de vorige president Venetiaan. “De coup heeft ons land en de persoonlijke toekomst van mensen behoorlijk beschadigd,” vindt hij. “Het was de coupplegers nooit te doen om ideologie. Bouterse beloofde een ‘kruistocht tegen corruptie’. Maar hij geeft nu leiding aan de meest corrupte regering die het land ooit heeft gehad.”

Bouta’s veroordeling onjuist

Er ís ook ‘heel veel’ misgegaan, geeft Neede toe. “Ook dingen die wij enorm betreuren.” Zoals de decembermoorden in 1982. “Dat was on-Surinaams.” Toch vindt hij de veroordeling van Bouterse als hoofdverdachte tot twintig jaar ‘onjuist’. “Dingen die toen gebeurd zijn, waren noodzakelijke voorwaarden om door te gaan.”

Na de decembermoorden draaide Nederland subiet de geldkraan dicht. De staatskas raakte leeg en er heerste alom schaarste. In oktober 1987 schreven de militairen na aanhoudende protestacties algemene verkiezingen uit. Die werden overweldigend gewonnen door de ­‘oude’ politieke partijen, gebundeld als ‘Front voor Democratie en Ontwikkeling’. De NDP, dat jaar opgericht, kreeg slechts drie zetels.

Bouterse is in 2020 inmiddels alweer tien jaar aan de macht, zij het nu als democratisch gekozen president. Het gros van de bevolking leeft (weer) onder de armoedegrens. Velen zijn dus niet in een feestelijk stemming; Suriname is weer bankroet onder Bouterse. Vorige week bracht de protestactie ‘Weg met de NDP!’ ­duizenden op de been.

Van Coblijn: “Er is geen enorme vernieuwing geweest. Veertig jaar revolutie is een groot drama.” 

Tijdlijn van toen

Op 25 februari 1980 pleegden zestien onderofficieren van het Surinaams Nationaal Leger onder leiding van Desi Bouterse een gewelddadige coup. De regering van premier Henck Arron, de man die de Surinaamse onafhankelijkheid van Nederland in 1975 bewerkstelligde, werd afgezet.

Tijdens de belegering van de Memre Boekoe-kazerne sneuvelden twee militairen. Het hoofdbureau van politie aan de Waterkant werd vanaf de rivier in brand geschoten, waarbij een politieman en een burger sneuvelden.

Aan de coup ging een conflict binnen de strijdkrachten vooraf, toen de legerleiding weigerde de militaire vakbond Bomika te erkennen. Drie onderofficieren werden in januari 1980 gevangen genomen wegens ‘insubordinatie’.

Een maand later maakte Arron de onderofficieren uit voor ‘padvinders’. “De coup is in feite uitgelokt door de regering,” zegt Bouterses bondgenoot Laurens Neede, die tot het gevangen drietal behoorde. De coupplegers spreken van een ‘revolutie’. Vele anderen van een ‘ordinaire coup om een vakbondsgeschil’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden