PlusInterview

Jurist over vrijgeven patenten coronavaccins: ‘Farmaceuten huilen krokodillentranen’

Nu de coronapandemie de wereld al bijna anderhalf jaar in haar greep houdt, pleiten de VS en Europa opeens voor het vrijgeven van patenten op vaccins. De Nederlandse jurist Ellen 't Hoen, internationaal specialist op dit gebied, noemt het een ‘monumentale ommezwaai’ van de rijke landen, maar spreekt ook van ‘eigenbelang’.

null Beeld AFP
Beeld AFP

De Verenigde Staten kondigden woensdag aan dat ze openstaan voor het opzijschuiven van patenten op coronavaccins, en ook de Europese Unie hintte donderdag in die richting. Nu er te weinig coronavaccins zijn om de hele wereld snel te kunnen inenten, kan het vrijgeven van patenten helpen. Landen kunnen de vaccins dan produceren los van de farmaceut die de prik ontwikkelde.

Ellen 't Hoen, een Nederlandse jurist die internationaal actief is op het gebied van intellectueel farmaceutisch eigendom en onder meer wereldgezondheidsorganisatie WHO adviseert, spreekt in een reactie van een ‘monumentale ommezwaai’ en een ‘significant signaal’. “Onder meer Zuid-Afrika en India hebben vorig najaar al gepleit voor het vrijgeven van patenten op alle geneesmiddelen die een bijdrage konden leveren in de bestrijding van de pandemie. Maar rijke landen waren hier altijd op tegen. Nu komt de VS tot ieders verbazing opeens met deze verklaring. Al beperken ze zich wel tot alleen de coronavaccins.”

Hoe belangrijk is deze stap?
“Laat ik vooropstellen dat er nog een besluit moet worden genomen door wereldhandelsorganisatie WTO. En met alleen het vrijgeven van octrooien zijn we er niet. Je zult ook moeten werken aan het delen van kennis en kunde over bijvoorbeeld technologie en productie om er een succes van te maken. Ik ben daarom vorig jaar betrokken geweest bij het opzetten van de technology access pool van de WHO, maar die is nu nog helemaal leeg. Dus er is nog veel aanvullende actie nodig. Maar dit is duidelijk een stap in de goede richting.”

Demonstranten in de VS op 5 mei. Beeld AFP
Demonstranten in de VS op 5 mei.Beeld AFP

Een aantal farmaceuten, Pfizer bijvoorbeeld, ziet het vrijgeven van vaccins niet zitten. Zij stellen dat ze zelf sneller kunnen produceren dan dat andere partijen zouden doen na het vrijgeven van patenten.
“Dat is onzin. Er zijn op veel plekken in de wereld productiefaciliteiten te vinden waar vaccins geproduceerd zouden kunnen worden. Op dit moment kan dat niet, omdat farmaceuten hun patenten in eigen hand houden. Nu rijke landen de ommezwaai lijken te maken, neemt de druk op de vaccinproducenten echt toe. Je kunt tijdens zo'n wereldwijde crisis niet overal nee tegen blijven zeggen.”

Farmaceuten als Pfizer en Moderna maakten deze week bekend miljarden te verdienen aan de verkoop van vaccins.
“Over de farmaceuten hoef je je daarom echt geen zorgen te maken. Ze huilen nu krokodillentranen, dat het vrijgeven van de patenten voor hen vreselijk zou uitpakken, en dat het ten koste gaat van hun research & development. Maar ze vergeten dat de coronavaccins mede zijn ontwikkeld met dank aan miljarden euro's en dollars publiek geld. Dit is daarom een redelijk verzoek.”

Waarom beperkt de VS zich trouwens tot het vrijgeven van de patenten op coronavaccins?
“Het is in hun eigen belang dat de wereldbevolking zo snel mogelijk wordt ingeënt, omdat het virus anders blijft rondgaan. Er is nu wereldwijd capaciteit om 3,5 miljard vaccins te produceren, maar je hebt er 11 miljard nodig. Zonder deze stap gaan die er niet snel komen. Dus het is eigenbelang. Voor kankergeneesmiddelen zou de VS deze stap nooit zetten, al zouden arme landen daar ook heel veel baat bij hebben.”

Je kunt ook zeggen dat de VS en Europa eerst genoeg vaccins voor hun eigen bevolking hebben veiliggesteld, en nu mooi weer spelen.
“Ja. Vooral de VS heeft eerst in rap tempo de eigen bevolking ingeënt. Daarom kunnen ze nu eenvoudiger zo'n geste maken, zo is het ook.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden