PlusDe wandeling

Wandelen langs de KLM-huisjes in Amsterdam, van 1952 tot 2022

null Beeld Laura van der Bijl
Beeld Laura van der Bijl

Goede vrienden Floor van Spaendonck en Gijs Stork houden van de stad en haar verhalen. Elke week wandelen ze volgens een ander thema, zo pik je ook nog eens wat op. Deze keer lopen ze langs de echte versies van het oer-Hollandse souveniricoon waar de KLM al sinds 1952 zijn beter gesitueerde gasten op trakteert.

Floor Van Spaendonck en Gijs Stork
null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

A. De aardewerken KLM-huisjesserie is dit najaar uitgebreid met een Arubaanse klassieker: nummer 103 is het geboortehuis van verzetsheld Boy Ecury. Een goede reden om eens langs Amsterdamse KLM-huisjes te wandelen. We beginnen bij een klassieker: in de Pijlsteeg achter het monument op de Dam, bij proeflokaal Wynand Fockink. Napoleon was een liefhebber van hun likeurtjes, naar verluidt.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

B. We lopen langs het Paleis op de Dam, model voor het grootste KLM-souvenir dat van 1986 tot 1996 exclusief aan pasgetrouwde stellen werd uitgedeeld. We kijken naar het timpaan, de driehoekige voorzijde tussen de daklijsten en zien een beeld dat verwijst naar de vrede van Münster in 1648. Door deze vrede kwam er meer geld beschikbaar voor de bouw van het stadhuis dat, in hedendaagse valuta uitgedrukt, 73 miljoen euro kostte.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

C. Het KLM-huisjesboek met sterke verhalen en Amsterdamse wandelingen van Mark Zegeling is een bron van informatie voor liefhebbers van de stad – en van de huisjes natuurlijk. Bij elk nieuw KLM-huisje is er een heruitgave en worden er nieuwe verhalen verteld. Het inspireert ons om naar KLM-huisje 60 uit 1990 te lopen: Herengracht 314.

Avonturier Pieter de Marees bouwde het huis met de opbrengsten van zijn scheepsjournaal. De internationale –diep koloniale – bestseller verhaalde over de Marees’ reis in 1600 naar het koninkrijk Guinea (nu Ghana) en de cultuur, rituelen en geweldige rijkdommen die hij aantrof. Kort na zijn terugkeer naar Amsterdam werd de VOC opgericht en kregen de reizen naar Ghana een duister karakter door de VOC-handel en slavernij. Een andere bewoner, Nicolaas Romswinckel, zou ook een KLM-lobbyist kunnen zijn. Hij was niet een avonturier zoals De Marees, maar een koopman met sterke handelsrelaties in Rusland en bevriend met tsaar Peter de Grote.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

D. We lopen naar Keizersgracht 487, beter bekend als KLM-huisje 65 met ‘Sparreboom’ op de gevel. Het pand behoorde ooit toe aan de rijke bankiersfamilie Pels en samen met de voorletters van de aangrenzende pakhuizen Palmboom, Eykeboom, Lindeboom vormt Sparreboom de naam PELS. De uitdrukking ‘het geld groeit aan de boom’ hebben we ook aan deze familie te danken, omdat zij het geld verdienden met bloedhandel in specerijen in de koloniën.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

E. Dat iedereen een KLM-huisje kan bezitten, bewijst de winkel van Kramer Kunst en Antiek op de hoek van de Spiegelstraat en Prinsengracht. In deze antiekzaak staan de KLM-huisjes rijen dik naast vele tegels en Delfts blauw. KLM is begonnen met het uitgeven van de huisjes in 1952 als marketingtruc. Vliegtuigmaatschappijen mochten toentertijd geen cadeaus geven aan de klanten, maar met de huisjes kon KLM het verbod omzeilen. Het was namelijk de verpakking van de aan boord rijkelijk vloeiende jenever.

Schuin aan de overkant op Prinsengracht 514 (KLM-huisje 42) herinnert de gevel aan de autohandel. In 1720 werd de halsgevel aangebracht door een belegger die het huis groots verbouwde. In de eeuwen daarna huisvestte het pand een steenhandel en een edelsmid, totdat Henri Sieberg er in 1912 in trok als auto-importeur van het merk Ford. Hij liet het pand verbouwen door architect Harry Elte, leerling van Berlage, die de gevel voorzag van een opvallende poort in Amsterdamse Schoolstijl. Hiermee is het een van de weinige grachtenpanden in deze architectuurstijl.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

F. Begijnhof 27, KLM-huisje 46, is de volgende stop. Het huis uit 1740 heeft een Lodewijk XIV-klokgevel met daarop een gouden kroon waarop Maria het kindje Jezus tegen haar blote borst houdt. De borst was lange tijd overgeschilderd maar is in 2009 weer onthuld. In dit huis woonde vanaf 1919 ook enige tijd de eerste mannelijke bewoner van het Begijnhof, meneer Eygenraam, de rector van het Begijnhofkapel. Hij sleet hier, met de zegen van de Paus, zijn laatste jaren. Na zijn overlijden volgden er weer vrouwelijke bewoners.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

G. We eindigen met een borrel bij Wynand Fockink waarvan zelfs twee KLM-huisjes zijn gemaakt: nummers 11 én 23 in 1960 en 1964. Niet vreemd gezien de innige relatie tussen de alcohol- en vlieglobby. Kijk ook eens binnen naar de drie huizen, op schaal, in het proeflokaal.

Walking Amsterdam, door Floor van Spaendonck en Gijs Stork, Uitgeverij Fjord, €24,50.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden