Stadsgids Bewaar

Dit zijn de verhalen achter (on)opvallende kunst in de stad

Zonder titel
Zonder titel © Carly Wollaert

De stad staat vol met kunst, van wereldvermaarde kunstenaars tot anonieme beeldhouwers. Wat zijn de verhalen achter deze beelden? Lees hier alle afleveringen uit deze serie terug.

Zonder titel

Antwerpenaar Narcisse  Tordoir, een internationaal gevierde kunstenaar, in Amsterdam adviseur aan de Rijksacademie, maakte eerder al werk waarbij kleine paneeltjes tezamen een geheel vormden.

Die manier van werken keerde terug in zijn hek op het Barcelonaplein, dat zijn eerste werk in de openbare ruimte was. Het bestaat uit vierkanten van 3,30 bij 3,30 meter waarin zich, zeker bij helder weer, makkelijk figuratieve vormen laten herkennen.

Lees verder: Dit hekwerk doet denken aan een gigantisch stripverhaal

Tectona Grandis

Bij voorkeur wordt je bezoek aan het kunstwerk Tectona Grandis vergezeld door stapelwolken, misschien wat vliegtuigstrepen. Dit werk op het Ecuplein bestaat uit grote granieten schijven die hoog zijn gepolijst waardoor ze de wolken weerspiegelen. Bij een heldere hemel valt er niet veel te reflecteren. 

Wel zie je dan de Latijnse benamingen van bomen die Marinus Boezem in het graniet liet graveren. 

Lees verder: Kunstwerk Tectona Grandis weerspiegelt de wolken

Ontmoetingsplaats

De buurt stond aanvankelijk niet zo positief tegenover de komst van het kunstwerk Ontmoetingsplaats. Volgens een informatiebord bij het werk vonden omwonenden het te duur en te kindonvriendelijk.

Kunstenaar Shinkichi Tajiri (1923-2009) ontwierp Ontmoetingsplaats in 1971, maar het werd pas in 1976 gerealiseerd. De idealen van de jaren zeventig waren mooi, maar hoe ligt het kunstwerk er nu bij? 

Lees verder: De meeste mensen zitten naast Ontmoetingsplaats

Man en schaap

Midden in de vijver tussen de Flevoparkweg, de Zeeburgerdijk en de Zuiderzeeweg steken de kop van een schaap en het kale hoofd van een man boven het water uit. Ze kijken elkaar recht in de ogen, wat best gek is als je erover nadenkt. Zou het schaap op een tafel staan? Zit de man op zijn hurken?

De fijne fontein is gemaakt door de Amsterdamse beeldhouwer, installatiekunstenaar en tekenaar Merijn Bolink. Op zijn eerste schetsen stonden de hoofden van een man en een vrouw tegenover elkaar. 

Lees verder: Man en schaap verbeelden miscommunicatie

Sluis (driedelig)

Drie roestige stukken ijzer in een bocht van een weg in Amsterdam-Oost. Grote kans dat men lang heeft gedacht dat er iets werd gebouwd, maar dat het nooit is afgemaakt. Nu staan de drie kolommen er al ruim dertig jaar en zijn ze opgegaan in het landschap. Geen idee of mensen er nog iets bij denken als ze erlangs komen.

Dit klinkt vreselijk oneerbiedig, maar het kunstwerk, in de bocht waar de Kruislaan overgaat in de Rozenburglaan, biedt ook weinig houvast. Nergens om het object heen is enige informatie te vinden. Sluis (driedelig) is de titel van het kunstwerk. Gemaakt door de op 22 mei 1945 in Den Haag geboren abstracte, minimalistische beeldhouwer Lon Pennock.

Lees verder: Drie roestige stukken ijzer in een bocht van een weg in Oost

Bloem J.C.

Aan de Mauritskade staat het, tegenover het begin van de Dapper­straat: een geel bord met daarop BLOEM. Vlak ernaast staat een kleiner, ook weer geel bord met daarop de letters J en C. Hoeveel voorbijgangers zouden zich realiseren dat dit een kunstwerk is? Het ziet er uit als die geheimzinnige borden met daarop een Z of een K, die je ook wel eens langs de waterkant ziet staan. 

Het staat daar op een perfecte plek, want Bloems bekendste gedicht, sowieso een van de bekendste gedichten uit de Nederlandse literatuur, is een sonnet uit 1945 waarin de tegenovergelegen Dapperstraat een belangrijke rol speelt.

Lees verder: Hoeveel mensen zouden zich realiseren dat dit een kunstwerk is?

Herstellende bank

De koperen bank op de hoek van de Beethovenstraat en de Gerrit van der Veenstraat is door niemand minder dan de wereldberoemde kunstenaar Marina Abramovic gemaakt. 

In een minidocumentaire van Hermi Ruijvekamp vertelt de kunstenaar dat ze op het idee kwam om iets met stenen te doen toen ze tijdens een performance in 1988 over de Chinese Muur liep. De diverse steensoorten van de muur wekten verschillende stemmingen op, een ervaring die ze wilde delen met het publiek.

De zeven mineralen in deze bank zouden herstellende (regenererende) krachten moeten bezitten. Zo geeft labradoriet nieuwe energie en houdt gele jaspis je hormoonspiegel in balans.

Lees verder: Deze bank zou herstellende krachten bezitten

Monument voor Walraven van Hall

Dit beeld van Fernando Sánchez Castillo heeft met de Tweede Wereldoorlog te maken. Het monument, bronzen boomtakken op de grond, is gemaakt ter nagedachtenis van de verzetsheld Walraven van Hall. 'Bankier van het verzet, 1906-1945' staat er in bronzen letters. Vandaar natuurlijk die plek, tegenover De Nederlandsche Bank.

Walraven (Wally) van Hall was met zijn broer Gijs de bedenker van een ingenieus systeem waardoor het Nationaal Steun Fonds ontstond. Het fonds was tientallen miljoenen guldens groot, die tijdens de oorlog stiekem verdeeld werden onder oorlogsslachtoffers, onderduikers, gastgezinnen, verzetslieden en de illegale pers.

Lees verder: De herwaardering van Walraven van Hall zette door na het monument

Het Nijlpaard van

De bekendste creatie van beeldhouwer Tom Claassen is waarschijnlijk Pontus, de hond die jarenlang de wacht hield bij de pontjes achter het Centraal Station, en sinds september 2016 is herplaatst op het winderige Hoofddorpplein. En anders de vijf olifanten die onverstoorbaar langs de A6 bij Almere in het gras staan.

Maar Claassens allerfijnste werk staat in een uitsparing in de sluiswand bij de Paul Hufkade op IJburg: een enorm - naamloos - nijlpaard. In 2004 het allereerste kunstwerk dat op IJburg werd geplaatst

Lees verder: Een nijlpaard verborgen in de sluis van de Paul Hufkade

Picasso's vogel

Het beeld zit in je geheugen. In het collectieve geheugen van de Amsterdammer. Want er is geen Amsterdammer die nooit in het Vondelpark is geweest. Het beeld staat er al zo lang dat we er bijna gedachteloos aan voorbijfietsen of -lopen. 

Het beeld van Picasso. Het beeld heet Figure Découpée en staat sinds 1965 in het Vondelpark. Het beeld staat ook bekend als l'Oiseau - de vogel -, maar de Amsterdammer zou de Amsterdammer niet zijn als hij er geen eigen naam voor zou verzinnen. Dus heet het beeld in de volksmond Het vissenbeeld of De vis. Met pootjes.

Lees verder: De vogel van Picasso heet in de volksmond De vis. Met pootjes.

Cornedbeef

Je had aanstellers die het op z'n Engels uitspraken, maar de meeste consumenten zeiden het gewoon op z'n Nederlands: kornèt bief. Goedkoop is corned beef (gezouten en gekookt rundvlees) nog altijd. De Deka vraagt 1,99 euro voor een blik van 340 gram.

Precies zo'n blik inspireerde Carolien Feldbrugge tot haar kunstwerk op het Hildo Kropplein in Oost. Met behulp van mozaïektegels transformeerde ze een elektriciteitshuisje tot de reuzenversie van een blik Hereford. Netto gewicht 26 ton, staat erop.

Lees verder: In Oost staat een reuzenblik corned beef, houdbaar tot 1995

Tussentijd

ls je een ommetje maakt door het Funenpark, kun je zo over de restanten van een 17de-eeuws bolwerk wandelen. Deze uitbouw op de stadsmuur, waarop eens kanonnen en een molen stonden, valt niet op, want hij ligt onder het maaiveld.

De vier forse sculpturen van Gabriel Lester die sinds 2012 verspreid staan door het stadspark, kun je daarentegen niet missen.

Lees verder: Vier enorme scherven markeren de ondergrondse stadsmuren

Big Talk

'Park' staat er in het soort schreeuwerige letters dat je eerder boven een casino in Las Vegas verwacht dan bij een Amsterdams park. En dat is nou precies de bedoeling.

Op deze non-plek is een groot statement uitstekend op zijn plaats. Want op deze manier bereik je heel veel automobilisten en hun passagiers. 

Lees verder: Zoek niet verder, lijken de letters van Big Talk te zeggen

Replacement Piece

Op de stoep voor het Stedelijk Museum ligt een typerend werk van de Amsterdamse conceptuele kunstenaar Ger van Elk (1941-2014): Replacement Piece.

Voor het kunstwerk verving Van Elk een vierkante meter van de grijze plavuizen door een foto van het verwijderde deel: 'een chromogene kleurendruk op rvs plaat, afgedekt met anti­slip­laminaat'.

Lees verder: De onwetende passant loopt zo over Replacement Piece heen

Het Zagertje

Het is een klein, ijzeren beeldje, en als je niet weet dat het er staat, valt het je ook niet op. Wie verwacht er dan ook een beeld te zien op de tak van een boom? Hoe vaak kijk je meer dan vluchtig naar een boom, als je geen vogelaar bent?

Het Zagertje, want daar hebben we het over, was het tweede kunstwerk dat door een anonieme kunstenaar in de openbare ruimte werd geplaatst. 

Lees verder: De beelden van een anonieme vrijetijdskunstenaar

Karel Appel Was Hier

In de Dapperstraat in Oost herinnert een bronzen kunstwerk eraan dat schilder Karel Appel (1921-2006) er zijn jeugd heeft doorgebracht.

Prachtig allemaal, maar Karel Appels jongste broer Jan wees De Key op een fout: de familie Appel had niet op Dapper­straat 7 gewoond. 

Lees verder: Karel Appel Was Hier? Dit kunstwerk in Oost denkt van wel

Industrieel Monument

Op de Cruquiusweg is een oud perron te vinden waar het prettig wandelen is tussen de rijen platanen. Midden op het perron staat een oud opzichtershuisje.

Het is hier nog dankzij beeldhouwer en ontwerper Joep van Lieshout, die het liet renoveren en het een monument noemde. 

Lees verder: Dit opzichtershuisje kreeg een tweede en een derde leven

Animaris Rhinoceros Transport

Op de kruising van de Etnastraat en de Ookmeerweg staat een kooi. Er zit een ijzeren gevaarte in dat lijkt op een enorm insect. Maar het beest zit opgesloten achter de tralies. Een treurig beeld. 

Het dier is een werk van de kunstenaar en uitvinder Theo Jansen (1948), die wereldberoemd is om zijn strandbeesten. De naam? Animaris Rhinoceros Transport.

Lees verder: Dit arme kunstwerk zou een keer per jaar bevrijd moeten worden

Marathon Man

Op de Marathonweg hangen twee plaquettes, waaronder eentje waarop twee kloeke hardlopers zijn afgebeeld. 

Marathon Man is een ode aan de roemloze loser, de naamloze deelnemer die net zo hard vocht als de glorieuze winnaar, maar niet verder kwam dan de 7de, 45ste of 1284ste plaats. 

Lees verder: Marathon Man is een beeld voor de antiheld

Hommage aan Nescio

Titaantjes van Nescio, nog geen dertig pagina's dik, gaat over jonge hemelbestormers. 'Wat hebben we al niet willen opknappen. We zouden hun wel eens laten zien hoe 't moest.'

Zomaar op een gevel in Amsterdam-Oost, waar Nescio langere perioden woonde, lees je dan die teksten van een van de beroemdste Amsterdamse schrijvers.

Lees verder: Beroemde teksten, zomaar op een gevel in Oost

Blauw Jan

Amsterdammers zijn er zo langzamerhand aan gewend, maar toeristen kijken er altijd van op als ze op het Kleine-Gartmanplantsoen de zwerm reptielen ontwaren die daar lijkt te zijn neergestreken. 

Veertig bronzen hagedissen telt het kunstwerk van Hans van Houwelingen officieel. Volgens hem is het in wezen 'een groot delirium'. 

Lees verder: Dit kunstwerk benadrukt het zootje op het Leidseplein

Voor de Bijen

Bij tramhalte Rietlandpark en de Piet Heintunnel staat een stapeling enorme tafels, samen zo'n zestien meter hoog. Dit kunstwerk van Frank Mandersloot uit 2004 heet volgens het bordje Voor de Bijen.

Maar waar zijn die dan?

Lees verder: Bij kunstwerk Voor de Bijen komen helemaal geen bijen meer

Duizend Zonnen

Wie waarneemt, probeert grip te krijgen op de zichtbare werkelijkheid. Sommige kunstenaars scheppen er genoegen in om de kijker met een uitgestoken voetje onderuit te halen. Roland Schimmel (1954) is er zo een. 

Na eerdere monumentale wandschilderingen kreeg hij in 2009 de opdracht voor deze complete gevel. 

Lees verder: Kunstwerk met '1000 zonnen' is een desoriënterend spel

How To Meet An Angel

Toen in 2009 de plannen werden ontvouwd voor een kunstwerk op de achttien meter hoge glazen gevel van de psychiatrische kliniek Mentrum, leidde dat tot hevige discussies.
 
Het beeld dat het wereld­vermaarde Russisch-Amerikaanse kunste­naarsechtpaar Ilya en Emilia Kabakov was een teken van hoop, aldus de Kabakovs. Critici zagen dat anders. 

Lees verder: Hoe een omstreden beeld op een psychiatrische kliniek terecht kwam

De Middenstip

Als je met je hoofd in de wolken loopt, zie je het ding niet. Dan zie je veel wat aan het roemruchte verleden herinnert. Op de flatgebouwen aan Esplanade De Meer zijn verwijzingen verwerkt naar het stadion dat hier ooit stond. 

En dan moet je uitkijken dat je niet over dat betonnen ding struikelt die midden op Esplanade de Meer is geplaatst.

Lees verder: De betonnen middenstip op de resten van het oude stadion

Space to Take Place

De geest moet waaien, wist schrijver en dichter Johnny van Doorn. En nergens in Amsterdam waait ie zo lekker als op de Bert Haanstrakade op IJburg.  

Toch een beetje te sterk, die wind? Ga lekker zitten, er is alle ruimte. De bank die er staat, van staal en uitgevoerd in lekker fel rood, moet met zijn honderd strekkende meter de langste van Nederland en waarschijnlijk ook ver daarbuiten zijn.

Lees verder: Nergens waait het zo lekker als bij deze 100 meter lange bank

Monument voor de stad Amsterdam

Op vrijdag 26 augustus 1977 ging in de Bijlmermeer 18.000 kilo kunst de grond in. Alleen de blokken Zweeds graniet steken nog boven het gras uit. Daaronder ligt een tijdcapsule die volgens de instructies van kunstenaar Pieter Engels (1938) pas na vijf eeuwen mag worden opgegraven. 

Toekomstige generaties treffen dan een tijdsbeeld van Amsterdam aan. Wat bewaart Engels voor de toekomst?

Lees verder: Dit kunstproject is inmiddels minstens 160 euro waard

Driedelig rotondebeeld

Alfred Eikelenboom (1936-2014) ontwierp drie objecten voor deze rotonde.

Als je vanaf de Europaboulevard komt aanrijden, zie je aanvankelijk een zwarte muur die naar boven breder uitloopt, als de vorm van een schip.

Lees verder: Rotondebeeld in Zuid wordt verpest door al dat keurige groen

Doe Je Ogen Even Dicht

ls je er recht voor staat, is de tekst zo goed als onleesbaar, van opzij bezien veranderen de spijlen en ornamenten als vanzelf in letters, woorden en zinnen.

Het hekwerk is gemaakt door grafisch ontwerper Hansje van Halem, de doorlopende tekst is geschreven door dichter K. Michel.

Lees verder: Monument én gedicht gedenken de oorspronkelijke Joodse bewoners