Stadsgids Bewaar

Déjà Vu: Mosplein in 1975 en in 2018

Mosplein in 1975
Mosplein in 1975 © Stadsarchief Amsterdam/fotograaf onbekend

Amsterdam is altijd in beweging. We gaan terug naar een plek van toen. Deze week: Mosplein in 1975 en in 2018.

Mosplein in 1975 en in 2018

Mosplein, 1975. Tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog werden in Noord de tuindorpen gebouwd, onder andere om de arbeiders van de scheepswerven dicht bij hun werk te kunnen huisvesten. De architectuur is sindsdien nauwelijks veranderd.

Entrepotdok in de jaren zestig/zeventig en in 2018

In dit grootste bewoonde pakhuizencomplex van de stad werden in de 18de eeuw goederen opgeslagen en gecontroleerd door de douane. Begin jaren tachtig werden de pakhuizen verbouwd tot sociale huurwoningen met een huur van een paar honderd gulden. Nu zijn het prijzige koopappartementen.

J.J. Cremerplein in de jaren vijftig en in 2018

Toen hier in 1908 de Westerspeeltuin werd geopend, waren speeltuinen nog betrekkelijk schaars in Nederland. De oudste openbare speeltuin van Amsterdam, aan het Weteringsplantsoen, bestaat sinds 1880.

Paulus Potterstraat in 1985 en in 2018

Paulus Potterstraat, 1985. Het sierdak boven de lichtkoepels van het in 1973 opgeleverde Van Goghmuseum moet eraf, als eerste van vele verbouwingen die het door Rietveld ontworpen hoofdgebouw zal meemaken. De woningen ernaast houden stand.

Bilderdijkstraat in 1987 en in 2018

Bilderdijkstraat, 1987. Door snelle bevolkingsgroei ontstond in de negentiende eeuw behoefte aan een grote kerk. De Liefde werd toen gebouwd. In 1990 maakte het gebouw plaats voor appartementen en een kleine kerkzaal die tot 2013 dienst deed.

Maasstraat in 1923 en in 2018

Maasstraat, 1923. Tijdens een hittegolf met temperaturen van 33 graden duikt een man vanaf de brug in het Amstelkanaal. De huidige brug, in 1936 gebouwd naar een ontwerp van architect P.L. Kramer, werd officieus de Maasbrug genoemd, maar heet sinds 2016 officieel de Gerard Revebrug.

Sloterplas rond 1966 en in 2018

Sloterplas, rond 1966. Bij mooi weer kon je in 1966 genieten van een rondje waterskiën op de Sloterplas. Tegenwoordig zijn er diverse watersportactiviteiten, zoals kanoën, zeilen, flyboarden en duiken.

-> hier kun je in 2018 zwemmen in Amsterdams natuurwater

Hoek Amsteldijk en Ceintuurbaan in 1967 en in 2018

Hoek Amsteldijk en Ceintuurbaan, gezien vanaf de Weesperzijde, 1967. De rooms-katholieke Sint-Willibrorduskerk uit 1873 werd eind jaren zestig gesloopt wegens bouwvalligheid en het wegblijven van kerkbezoekers. Tegenwoordig op die plek: het Amstelhuis, een wooncomplex voor ouderen. 

Woestduinstraat in Zuid, in 1972 en in 2018

Nu staan hier woningen, maar van 1955 tot 2014 stond op deze hoek de Woestduinkerk. Het zalencentrum in het gebouw werd geregeld verhuurd aan de Vrije Universiteit voor promoties en andere gelegenheden.

Prinsengracht, hoek Nieuwe Leliestraat in 1932 en in 2018

Prinsengracht, hoek Nieuwe Leliestraat, 1932. De grachten werden begin zeventiende eeuw aangelegd, onder andere om handelswaar te verschepen. Nu worden ze vrijwel uitsluitend gebruikt door pleziervaartuigen.

Muntplein in de jaren 60 en in 2018

Muntplein, jaren 60. Vanuit de Duiventil, de uitzichtpost van de verkeersleiding bij de Doelensluis, werden de stoplichten bediend en werd het verkeer door een microfoon tot de orde geroepen. In 1992 werd de toren bij de ingang van het Amsterdamse Bos geplaatst.

De Dam in 1955 en in 2018

Paleisstraat, 5 mei 1955. Tien jaar na de Tweede Wereldoorlog viert Amsterdam Bevrijdingsdag met een parade van tanks op de Dam. Op dit pantservoertuig achter het Paleis zitten kinderen met bloemen en vlaggetjes. 

Rozenstraat in 1938 en 2018

Voorafgaand aan Koninginnedag op 31 augustus 1938 - de verjaardag van Wilhelmina - wordt de hoek van de Rozenstraat en Tweede Laurierdwarsstraat versierd. Wilhelmina vierde dat jaar haar veertigjarig jubileum als koningin.

Haarlemmersluis in 1974 en 2018

Eeuwenlang concentreerde de Amsterdamse handel in haring zich langs de kade van het IJ tussen Martelaarsgracht en Haarlemmersluis. In de jaren zeventig ging de boel bij de Haarlemmersluis op de schop voor het vernieuwen en verleggen van riolering, kabels en andere leidingen.

Plantage Muidergracht in de jaren vijftig of zestig en in 2018

Plantage Muidergracht, jaren 50/60. De twee panden van het universitaire Zeemanlaboratorium werden rond deze tijd verbonden door nieuwbouw. Sinds 2007 is het een appartementencomplex.

Prinseneiland in 1965 en 2018

Prinseneiland, 1965. Palmpasen op Prinseneiland. Tot op de dag van vandaag is de traditie dat kinderen de intocht van Jezus in Jeruzalem vieren door de zondag voor Pasen rond te trekken met palmpaasstokken versierd met snoepgoed en slingers.

Roeterseiland in 1968 en 2018

Roeterseiland, 1968. Het universiteitscomplex van Norbert Gawronski in aanbouw. De architect kreeg kritiek omdat het uitzicht op de Nieuwe Achtergracht verdween. Bij de renovatie in 2011 werden de onderste verdiepingen verwijderd.

Spinoza Lyceum in jaren vijftig of zestig en 2018

Spinoza Lyceum, jaren vijftig of zestig. De huidige daltonschool voor vmbo-t, havo, atheneum en gymnasium, opgericht in 1898, is sinds 1957 gevestigd in de Peter van Anrooystraat. Het gebouw is ontworpen door de Dienst der Publieke Werken.

De Gooyer in 1972 en in 2018

De Gooyer, 1972, gezien vanaf de Mauritskade. De stellingmolen werd in 1814 aan de Funenkade geplaatst; hij is in de zestiende eeuw gebouwd en stond eerder op diverse andere locaties. In 1972 belandden de wieken in het water bij een hevige storm.

Zwanenburgwal in 1980 en in 2018

Zwanenburgwal, 1980. Deze voormalige zijarm van de Amstel heette oorspronkelijk Verversgracht naar de textielververs die er hun stoffen te drogen hingen. De gracht heeft verschillende beroemde bewoners gehad, onder wie Rembrandt van Rijn.

Jodenbreestraat in 1985 en in 2018

Jodenbreestraat, 1985. Het sluiswachtershuis uit 1695 aan de Sint Antoniesluis, dat na de Tweede Wereldoorlog bewaard was gebleven ondanks de verpaupering van de buurt, was net gerenoveerd. Tegenwoordig zit café De Sluyswacht hier.

Sloterkade begin jaren veertig en in 2018

Sloterkade, begin jaren veertig. De kade langs de Schinkel, die de Overtoomse Sluis en de Nieuwe Meer verbindt, stamt uit de middeleeuwen. De Zeilstraatbrug werd in 1927 aangelegd en in 1999 vervangen.

De Ark in 1961 en in 2018

De Ark, 1961. Het kerkgebouw van de protestantse Regenbooggemeente in de Van Ollefenstraat, Slotervaart, werd in dat jaar in gebruik genomen. Architect Piet Zanstra ontwierp in Amsterdam onder meer ook de Europarking in de Marnixstraat.

Badhuis in de jaren tachtig en in 2018

Badhuis, 1983. Het badhuis in de stijl van de Amsterdamse School op het Boerhaaveplein werd in 1920-1921 gebouwd naar een ontwerp van architect A.J. Westerman. Sinds 1983 is het een theater. Op de achtergrond de inmiddels gesloopte brouwerij De Amstel.

Apollohal in de jaren veertig en in 2018

De in 1934 gebouwde hal werd oorspronkelijk gebruikt voor tennis en later voor tentoonstellingen en schaatsen. Nu wordt er vooral gebasketbald. Op de plek waar destijds de gravelbanen lagen, is in 1961 het Apollo Hotel verrezen.

Marnixstraat in jaren vijftig en 2018

Op 14 augustus 1900 reed de allereerste elektrische tram door deze straat. In 1903 kreeg de tram zijn lijnnummer 10 en werden vaste haltes ingevoerd. Voorheen stopte de tram voor iedereen die zijn hand opstak.

Bilderdijkkade in 1986 en 2017

Het hoofdkantoor van Stadsreiniging Amsterdam. In 2006 verdween het gebouw en kwamen er woningen, zoals in het Oranje Huis, waar vrouwen en kinderen terechtkunnen die met huiselijk geweld te maken hebben gehad.

Marie Heinekenplein in 1992 en 2017

De Heinekenbrouwerij werd in 1988 omgebouwd tot bezoekerscentrum, later Heineken Experience. In 1991 werd begonnen met de gedeeltelijke sloop van het complex. Het plein is vernoemd naar Marie Heineken, schilderes en nicht van oprichter van de brouwerij Gerard Adriaan Heineken.

Sloterdijk in 1956 en 2017

De bouw van de nieuwe lijn Amsterdam-Haarlem aan de Molenwerf zou het einde betekenen van een groot deel van het dorp Sloterdijk. Uiteindelijk zijn de Petruskerk met het kerkhof en enkele huizen eromheen bewaard gebleven.

Nieuwe Amstelbrug in 1981 en 2017

1981 was met temperaturen van 19 graden onder nul een van de koudste decembermaanden sinds 1901. Dan viel onze code rood vorige week nog wel mee. Links op de foto staat het Amstelhuis; in het voormalige verzorgingshuis Amsteldijk uit 1987 zitten tegenwoordig 120 seniorenappartementen.

Weteringschans in 1981 en 2017

Gebouw De Grote Wetering op nummer 81 werd in 1981 gesloopt. Het pand was ontworpen door Joseph Cuypers - zoon van Pierre Cuypers, die het Rijksmuseum tekende - en moest wijken voor winkels en woningen.

Oudezijds Voorburgwal in 1951 en 2017

Bij de bierkade werden vaten bier geladen en gelost en buurtbewoners stonden bekend als echte vechtersbazen. 'Vechten tegen de bierkaai' werd een spreekwoord.

Mr. Visserplein in 1971 en 2017

Vroeger was hier een auto -en voetgangerstunnel, maar sinds een ingrijpende reconstructie in 2010 huist het ondergrondse speelpark TunFun er.

Prins Hendrikkade in 1958 en 2017

Sinds de eerste intocht van 1934 arriveerde de boot van Sinterklaas bij de Sint-Nicolaaskerk. Door de aanleg van de Noord/Zuidlijn meert de boot sinds 2003 aan bij het Scheepsvaartmuseum.

Amstelstation in 1979 en 2017

Het in 1939 geopende stationsgebouw wordt nu overschaduwd door de Mondriaantoren (120 m) en de Rembrandttoren (150 m).

Van Baerlestraat in 1970 en 2017

In 2006 werd de Sandbergvleugel van het Stedelijk Museum gesloopt om plaats te maken voor de nieuwe vleugel, ook bekend als 'de badkuip'.

Oranje-Vrijstaatkade in 1988 en 2017

Op de plek van de Melkuniefabriek zat sinds 1885 een gasfabriek, die door de opkomst van elektriciteit sloot. Nu zit er een sportschool.

Roetersstraat in 1972 en 2017

Het achttiende-eeuwse pand is sinds 1952 een verpleeghuis. In het latere Dr. Sarphatihuis sleet onder anderen Ramses Shaffy zijn laatste dagen.

Hobbemakade in 1992 en 2017

Om parkeeroverlast te verminderen wordt hier nu de Boerenweteringgarage aangelegd met plaats voor 600 auto's.

Jan Postmahof in de jaren 50 en in 2017

In de jaren 50 en 60 was dit een waar speelparadijs voor kinderen. Nu gaat de boel op de schop en wordt alles vernieuwd.

Rokin in 1967 en 2017

Lange rijen bij het distributiepunt van Het Parool voor de wedstrijd Ajax-Real Madrid op 20 september 1967. Johan Cruijff scoort in de eerste helft, maar de eindstand is 1-1.

Het Spui in 1972 en 2017

Het Lieverdje van beeldhouwer Carel Kneulman werd in 1959 onthuld. Het symboliseert de baldadige Amsterdamse straatjongens met een gouden hart.

Ferdinand Bolstraat in 1992 en 2017

Door de Noord-Zuidlijn reed Tram 24, die al sinds 1929 door de straat rijdt, tussen 2003 en 2017 een andere route. Het was de langste omleiding in de geschiedenis van vervoerder GVB.

Tweede Van der Helststraat in 1982 en 2017

Begin jaren negentig hielp een protest van de buurt voorkomen dat de Oranjekerk bij het Sarphatipark werd gesloopt.

Sea Palace in 1984 en 2017

De Oosterdokskade met drijvend Chinees restaurant Sea Palace bij de opening in 1984, bijna vijftien jaar voordat op de fundamenten van de IJtunnel Nemo werd gebouwd.

Dappermarkt in 1974 en in 2017

De Dappermarkt is na de Albert Cuypmarkt de bekendste en drukste markt van Amsterdam.

Frederik Hendrikplantsoen in 1983 en in 2017

In de negentiende eeuw stonden in deze buurt zaagmolens als  De Bijl, Het Luipaard en De Windhond.

Busstation Schiphol in 1970 en in 2017

Vanaf 1920, toen de vliegvelden Schiphol Amsterdam en Waalhaven Rotterdam werden geopend, heeft KLM ook busvervoer verzorgd.  

Zeedijk in 1979 en in 2017

In 2000 opende hier de grootste, in traditioneel Chinese paleisstijl gebouwde tempel van Europa. In 1979 was er nog een muurschildering van kunstenaar Hans Hamers te zien.

De Olijftak in 1956 en in 2017

Oorspronkelijk was het een doopsgezinde kerk, vanaf 1969 een gereformeerde en sinds 2000 is het de Marokkaanse moskee El Hijra.

Baarsjesweg in 1988 en 2017

Op de plek waar lang automobielbedrijf Riva zat, later het Rivaterrein, kwam na een jarenlange strijd de Westermoskee met ernaast woon- en bedrijfsruimten.

RAI in 1960 en in 2017

Wegens ruimtegebrek verhuisde de RAI in 1922 naar de Ferdinand Bolstraat. In 1961 opende Prins Bernhard het huidige beursgebouw aan het Europaplein.

Oosterkerk in 1977 en 2017

De kerk werd gebouwd in 1671, toen de Oostelijke Eilanden het bruisende hart vormden van de scheepsbouw en overzeese handel

Scheldeplein in 1931 en 2017

Links het Scheldeplein in1931, met de nieuwe garage van autohandel Sieberg. In de oorlogsjaren bezette de Wehrmacht het gebouw, dat later bekend werd als de Scheldegarage.

Leidsestraat in 1987 en 2017

Febo begon in 1942 als bakkerij aan de Amstelveenseweg. In eerste instantie zou de zaak in de Ferdinand Bolstraat komen; de naam was al vastgelegd.

Elandsgracht in 1975 en in 2017:

Aan de gracht zaten ooit vele leerlooierijen die huiden van onder meer elanden bewerkten. Wegens stankoverlast werd de gracht in 1891 gedempt.

Strawinskylaan in 1985 en in 2017:

Het World Trade Center werd in april dat jaar geopend. Er zijn meer dan driehonderd bedrijven in gevestigd.

Amstelveld in 1971 en in 2017:

De Amstelkerk uit 1670, gebouwd als noodkerk, kreeg als bijnaam 'de preekschuur'. Plannen voor een grote kerk op deze plek zijn nooit uitgevoerd.

Amsteldijk in 1972 en in 2017:

In 1973 werd hier het grootste kantoor van Europa geopend. 'Rivierstaete' wordt nu verbouwd: de 6 miljoen witte tegeltjes zijn al vervangen door grote glaspanelen.

Het Waterlooplein in 1961 en in 2017:

De oorspronkelijke markt werd tot 1977 op deze locatie gehouden. Sinds 1988 ligt er een doorgaande weg.

Het Rokin in 1945 en in 2017:

Na de schietpartij op de Dam wordt een slachtoffer per handkar afgevoerd naar het Binnengasthuis.

Nieuwe Kerkstraat in 1943 en 2017:

Hier woonden tot 1943 vooral Asjkenazische Joden. Het stuk tussen Amstel en Weesperstraat was het armste deel van de straat.

Piet Heinkade in 1971 en in 2017:

Het Meteorologisch Instituut op de kop van de Oostelijke Handelskade werd in 1975 gesloopt. Het Bimhuis opende in 2005 zijn deuren.

Haarlemmer Houttuinen in 1965 en in 2017:

De gehele noordkant van de straat werd in 1970 gesloopt om ruimte te maken voor een nieuwe brede autoweg.


Auto's dubbelparkeren was een normaal verschijnsel in de binnenstad. In de jaren tachtig maakte de wielklem daar een eind aan.

Thorbeckeplein in 1964 en in 2017:

Silodam

Het Stenen Hoofd, naast de Silodam, is een pier uit 1902. Het is een van
de laatst overgebleven rafelrandjes van de stad.

Silodam in 1989 en in 2017:

Kraanspoor in 1986 en in 2017:

Deze afbouwpier op de NDSM-werf stamt uit 1952 en had de twee grootste kranen van de haven. In 2007 werd er een kantoor bovenop gezet.

Westlandgracht

In Slotervaart opende in 1968 het Confectiecentrum, dat tegenwoordig het World Fashion Centre heet.

Westlandgracht in 1967 en in 2017:

Gerard Doustraat

Buurt YY wordt vanaf het begin De Pijp genoemd en heeft ruim 33.000 inwoners. Waar de naam precies vandaan komt, is niet bekend.

Gerard Doustraat in 1976 en in 2017:

Keizersgracht

Amsterdam telt 1539 bruggen. Velen daarvan staan op de monumentenlijst.

Keizersgracht in 1982 en in 2017:

Van der Helstplein

In 1990 had de gemeente plannen de platanen te kappen om het plein meer licht te geven. Ze mochten blijven na een protestactie van bewoners.

Van der Helstplein in 1971 en in 2017:

Nieuwe Uilenburgerstraat

Het Burgemeester Tellegenhuis stond bekend als het Maupoleum, naar de Amsterdamse zakenman Maup Caransa, die er veel geld in had gestoken. In 1994 ging het tegen de vlakte.

De Nieuwe Uilenburgerstraat in 1971 en in 2017:

Ceintuurbaan

De Sint-Willibrorduskerk van architect Pierre Cuypers zou zes torens krijgen, door geldgebrek werd het er één. In 1966 werd de kerk gesloopt.

Ceintuurbaan circa 1965 en in 2017:

Middenweg

Het Rechthuis uit 1777 staat er nog steeds, maar het Tolhuis werd in 1924 afgebroken.

Middenweg circa 1905 en in 2017:

Albert Cuypstraat

Hoewel het aanbod op 'de Cuyp' zeer gevarieerd is, wordt er de laatste jaren geklaagd dat er te veel textielkramen bij zijn gekomen.

Albert Cuypstraat in 1961 en 2017:

Jarenlang werd het plein door touroperators gebruikt om hun bussen te parkeren. Hier kwam een eind aan na de herinrichting in 1999.

Bussen van touroperators in 1965 en een parkeergarage in 2017:

Commelinstraat/Linnaeusstraat

Voor café Louie Louie zat hier bijna dertig jaar East of Eden. Maar café De Poort van Muiden zat er maar liefst honderd jaar.

Café De Poort van Muiden in 1905 en Café Louie Louie in 2016:

Paardenstraat, 1983.

Het Paard van Aemstel was ooit het kantoor van de VOC. In de
loop der jaren is het hoekpand zesmaal gekraakt en vervolgens weer ontruimd.

Protesten in 1983 en voorbijgangers langs een lege straat in 2016:

Meeuwenlaan

Alle benzinestations van Mobil zijn sinds 1997 uit het Nederlandse straatbeeld verdwenen.

Een Mobil in 1966 en een bouwval in 2016:

Wibautstraat

Hier werd tot 2004 Het Parool gemaakt. Nu zit er een studentenhotel in het gebouw, waarmee het is gered van de voorgenomen sloop.

Het Parool in 1970 en The Student Hotel in 2016:

Dapperstraat

In 1910 werd de straat, samen met de Lindengracht, Albert Cuypstraat en Ten Katestraat aangewezen als 'ventstraat'.

De markt in de Dapperstraat in 1955 en in 2016:

Kloveniersburgwal

Eind vijftiende eeuw werd hier een verdedigingsgracht gegraven die de oostgrens van de stad vormde.

De Kloveniersburgwal in 1933 en in 2016:

Nieuwendammerdijk

Nieuwendam bestond al ruim vierhonderd jaar als zelfstandig dorp, voordat het in 1921 bij Amsterdam werd gevoegd.

De Nieuwendammerdijk in 1968 en in 2016:

Damrak

Vanwege een grote brand in 1963 was C&A tijdelijk in een noodwinkel
op het water van het Damrak ondergebracht.

Sinterklaas met op de achtergrond de C&A noodwinkel in 1966 en passerende mensen in 2016:

Leidsestraat

Vier jaar later werd besloten dat zowel de Leidsestraat als het Leidseplein grotendeels autovrij zou worden.

De Leidsestraat met auto's in 1967 en autovrij in 2016:

Bethaniëndwarsstraat

Het Bethaniënklooster uit 1450 was een klooster voor 'gevallen vrouwen', die daar hun leven weer wat zin konden geven.

De Bethaniëndwarsstraat in 1906 en de Bethaniëndwarsstraat in 2016:

KNSM-laan

In 1988 ontstond het plan om het KNSM-eiland te herontwikkelen tot een woonwijk. Sommige oude havengebouwen kregen een nieuwe functie.

Een vervallen terrein in 1988 en nieuw leven in 2016:

Nassaupplein

De Maria Magdalenakerk van architect Cuypers werd in 1968 gesloopt. Fundamenten van de kerk zijn nog steeds te vinden in het Domela Nieuwenhuisplantsoen.

Uitzicht op de kerk in 1935 en uitzicht op de bomen van het plantsoen in 2016:

Tweede Weteringdwarsstraat

Sinds de verbouwing hebben een antiekwinkel, meerdere galeries en een castingbureau zich in het hoekpand gevestigd.

Auto's voor de deur in 1969 en tafeltjes op de hoek in 2016:

Leidseplein

Beeldhouwer Siemen Bolhuis maakte een creatie van Wim Kan en Corry Vonk. Tien jaar later verhuisde het beeld wegens ruimtegebrek naar Scheveningen.

Kunst op het plein in 1986 en passerende stadsbewoners in 2016:

Artis

De ijsberen kregen een nieuw, ruimer verblijf. In april 2010 verliet de laatste ijsbeer de dierentuin. Mandrils hebben nu de berenrots overgenomen.

Ijsberen op de berenrots in 1974 en de mandrils in 2016:

Bekijk hier eerdere afleveringen van déjà vu