PlusDa's Logisch

Waarom het nieuwe Ajax-middenveld met Klaassen wél werkt

In de rubriek Da’s Logisch analyseert Het Parool elke maandag ‘het spel achter het spel’. Met vandaag aandacht voor de nieuwe samenstelling op het Ajax-middenveld. Waarom het experiment van trainer Erik ten Hag een blijvertje lijkt.

Ryan Gravenberch en Davy Klaassen tijdens het duel met sc Heerenveen in gesprek met trainer Erik ten Hag.Beeld ANP

De gehele voorbereiding en openingsmaand heeft Erik ten Hag vastgehouden aan middenveldsvarianten met een duidelijk defensief tegenwicht (veelal Edson Álvarez) en een aanvaller ‘op 10’ (Quincy Promes). Tegen sc Heerenveen wijkt de trainer daar voor het eerst van af. Het resulteert meteen in de beste wedstrijd van het seizoen: 5-1. 

Met Davy Klaassen en Ryan Gravenberch afwisselend als controleur en Mohammed Kudus in een vrije rol lijken de Amsterdammers nu wel de juiste ‘machinekamer’ op het middenrif te hebben gevonden. Vier zaken vallen hierbij op.

Wisseltruc I: bijsluiten

Klaassen start tegen Heerenveen in een wat meer defensieve rol dan we van hem gewend zijn. Maar de voormalig aanvoerder heeft nog geen vier minuten nodig om met zijn loopwerk aanvallend zijn stempel te drukken.

In aanloop naar de 1-0 sluit Klaassen zich samen met de opgekomen Nicolás Tagliafico aan in het zestienmetergebied. Op dat moment zetten Gravenberch en Kudus de aanval op in de as. 

Door het opkomen van Tagliafico en Klaassen heeft Heerenveen - spelend in een defensief verzwaarde 5-4-1-formatie - alsnog geen extra verdediger over om rechtsback Sherel Floranus te ondersteunen bij zijn één-op-één-duel met Dusan Tadic. De Servische aanvaller buit deze gunstige situatie meteen uit, door de rechtsachter uit te kappen en in de verre bovenhoek raak te knallen.

Beeld Fox Sports

De wisselwerking tussen Klaassen en Gravenberch is meteen duidelijk. Als de één naar voren trekt, blijft de ander achter. Bij de defensief ingestelde, technisch beperkte Álvarez wist de opponent al welke van de twee controlerende middenvelders géén vrijbrief had om naar voren te mogen gaan. Dat is bij het duo Klaassen-Gravenberch een stuk lastiger in te schatten.

Ook krijg je als tegenstander met flink uiteenlopende kwaliteiten te maken. Zo maakt Klaassen zich in de aanloop naar de 1-0 nuttig door met een loopactie ruimte voor een ploeggenoot open te trekken. En Gravenberch staat met zijn technische kwaliteiten aan de bal aan de basis van de 3-0 van Kudus.

Beeld Fox Sports

In aanloop naar de 3-0 is de afwisselende rolverdeling tussen Gravenberch en Klaassen goed te zien. Ditmaal is het Gravenberch die mag bijsluiten rondom het strafschopgebied, en Klaassen die omkijkt en achterblijft.

Wisseltruc II: opbouw

Ook op de helft van Ajax werken de wisselende smaken op het middenveld in Amsterdams voordeel. Telkens moet één van de twee controleurs zich melden als eerste aanspeelpunt bij het centrale verdedigingsduo, terwijl de ander de vrijheid krijgt om zijn beste kwaliteit te benutten.

Wanneer Gravenberch de midmid is die uitzakt, is Klaassen al druk bezig met het zoeken van de vrije ruimtes. In onderstaand voorbeeld draagt hij Kudus op om zich samen met hem dieper achter de middenlinie van Heerenveen te posteren. Samen trekken ze zo twee Friese middenvelders weg uit de zone waarin Gravenberch het spel moet gaan maken.

Beeld Fox Sports

Als Klaassen zich als aanspeelpunt meldt bij de verdediging, dan zien we een ander spelpatroon ontvouwen. Gravenberch wijkt in die gevallen naar zijn favoriete linkerflank uit om zich daar, buiten het defensieve blok van de tegenstander, aan te bieden voor een van zijn kenmerkende voorwaartse rushes aan de bal.

Beeld Fox Sports

Deze variatie op het middenveld verschaft de spelopbouw van Ajax de ademruimte waaraan het ontbrak met de statische Álvarez en voorwaarts gerichte Promes. Zeker in de Eredivisie, waarin bijna geen enkele ploeg pure zonedekking op het middenveld hanteert, zullen Klaassen en Gravenberch telkens mannetjes met zich meetrekken. Hierdoor ontstaat er meer ruimte voor Daley Blind en Perr Schuurs om met een pass door het midden een linie over te slaan.

Defensieve sleutelrol Klaassen

De nieuwe samenstelling op het middenveld heeft ook een keerzijde. Want nu er met Álvarez (of Lisandro Martínez) geen controleur staat opgesteld die in de eerste plaats verdedigend denkt, valt er veel defensieve druk op de schouders van twee middenvelders die voornamelijk uitblinken vanwege hun aanvallende kwaliteiten.

Tegen Heerenveen is het vooral Klaassen die het verdedigende werk op zich neemt. Een paar tellen na de openingstreffer ondersteunt hij alweer zijn eigen verdediging om te anticiperen op een lange bal van achteruit door Heerenveen.

Beeld Fox Sports

Maar bij de treffer van Heerenveen na rust is goed zichtbaar dat het bestrijken van zulke enorme ruimtes niet continu mogelijk is, als de afstemming elders op het veld niet perfect klopt. Op het moment dat zowel Kudus als Gravenberch ervoor kiest om de dichtstbijzijnde tegenstander af te dekken in plaats van druk te zetten op de bal, ligt het hart van de Ajax-defensie plots helemaal open.

Beeld Fox Sports

De pijlsnelle Mitchell van Bergen loopt weg uit de rug van de geïsoleerde Klaassen (rood omlijnd), die niet de explosiviteit of het defensieve instinct bezit om de vleugelspits te volgen, of op tijd Blind te signaleren om hem over te nemen. Van Bergen komt aan de buitenkant vrij, en serveert spits Henk Veerman een simpele kans op 3-1.

Met dit aanvallend ingestelde middenveldstrio wordt Ajax nóg meer een ploeg die het in defensief opzicht moet hebben van collectief druk zetten naar voren. Op zich is dit geen ramp, aangezien het snelle terugveroveren van de bal al jaren deel uitmaakt van de speelstijl. Maar op detailniveau betekent het ontbreken van een type Álvarez of Martínez dat de moeilijkheidsgraad bij het verdedigen hoger ligt voor de drie middenvelders.

Kudus de grote winnaar

Voor het derde thuisduel op rij is er één grote uitblinker in het balbezit van Ajax: Mohammed Kudus. Trainer Ten Hag vraagt in deze nieuwe samenstelling in tactisch opzicht veel van Klaassen en Gravenberch. Het takenpakket van Kudus is er juist een stuk simpeler op geworden. Hij mag zich volledig richten op dat wat hij zo goed kan. Met soepele lichaamsschijnbewegingen, slimme aannames en gedurfde passing is Kudus de onvoorspelbare creatieveling in deze ploeg.

Met Kudus ‘op 10’, in plaats van als controleur, krijgt zijn trainer wel de lusten en niet de lasten van zijn nieuweling. De Ghanees mag het benodigde risico in zijn spel leggen, op een plek waar zijn ploeg dat in defensief opzicht minder snel zal opbreken. De zomeraanwinst lijkt dan ook de grootste winnaar met deze switch op het middenveld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden