Plus

Volop schaakdrukte in verlaten Wijk aan Zee

Het Tata Steel schaaktoernooi kan dit jaar geen toeschouwers toelaten, maar online is het met afstand de best bezochte editie. De geur van erwtensoep moet je er zelf maar bij verzinnen.

Het schaak­toernooi in Wijk aan Zee moet het dit jaar zon­der amateurs en zonder publiek stellen. Beeld Nosh Neneh
Het schaak­toernooi in Wijk aan Zee moet het dit jaar zon­der amateurs en zonder publiek stellen.Beeld Nosh Neneh

Schakers gedijen het best bij stilte. Maar te stil, dat is ook weer niet goed. En in sporthal De Moriaan is het nu doodstil. Veertien grootmeesters zitten er twee weken lang uren achtereen in een rij, zwijgend voorovergebogen, starend naar het bord. Je kunt een speld horen vallen. Of het glaasje water dat een van de grootmeesters inschenkt. Het koekje dat wordt afgebroken. Ieder klein kuchje. 

Toen het vorige week stormde, begon het ­plafond te kraken. Het geluid was zacht, maar irritant genoeg om er aanstoot aan te nemen, vond de Iraanse schaker Alireza Firouzja, die ­erover klaagde bij de wedstrijdleiding. Prompt werd het bord naar de andere kant van de zaal verplaatst. 

De 83ste editie van het Tata Steel schaaktoernooi is in alle opzichten bijzonder. De rust in Wijk aan Zee staat in schril contrast met hoe het er normaal aan toe gaat. Niet dat de schakers dan in de kroonluchters hangen, maar er is wel reuring. Het gedempte geluid van de schaakklokken die na elke zet worden ingedrukt, het gefluister van het publiek, de erwtensoep die wordt ingeschonken: juist die constante achtergrondruis zorgt ervoor dat de schakers kunnen opgaan in hun gedachten. 

Het ‘Wimbledon van de schaaksport’, zoals het toernooi onder de rook van het voormalige Hoogovens wordt genoemd, ontleent zijn bijzondere status niet alleen aan het spelersveld uit zijn rijke geschiedenis, van Max Euwe tot Garri Kasparov, maar vooral aan de honderden amateurs die in dezelfde zaal spelen als de beste schakers ter wereld. “Zoiets bestaat nergens ter wereld. Daarom komen de grootmeesters hier ook zo graag,” zegt toernooidirecteur Jeroen van den Berg. 

Eenzame weken

Dit jaar is alles anders. Publiek is niet welkom, de amateurschakers evenmin. Voor Van den Berg is het glas echter half vol in plaats van half leeg: dat het überhaupt is gelukt om veertien van de beste schakers, onder wie wereldkampioen Magnus Carlsen, achter het bord te krijgen, mag een wonder heten. Van den Berg is al 38 jaar bij het toernooi betrokken, waarvan 22 jaar als directeur, maar zo ingewikkeld als dit jaar waren de voorbereidingen nog niet geweest. Hij moest rekening houden met veranderende coronaregels, met reisbeperkingen voor spelers die vanuit de verste uithoeken van de wereld naar Nederland moesten komen en met het constante risico dat iemand besmet zou raken.

De spelers leven ruim twee weken in een gesloten bubbel, alleen hun secondanten en de wedstrijdleiding mogen in hun buurt komen. Tijdens het toernooi worden ze vier keer getest, eten moeten ze op hun hotelkamer en alleen voor een strandwandeling mogen ze eruit. Het zijn twee eenzame weken. Van Den Berg: “De schakers genieten er normaal van dat ze na hun partij in een van de restaurants in het dorp kunnen eten, dat ze daar herkend worden door fans. Dat kan nu allemaal niet.” 

Ook Jorden van Foreest, naast Anish Giri de andere Nederlandse deelnemer, mist de typische schaaksfeer. “Ik speelde als kind al mee met de amateurs. Dan vond ik het fantastisch om naar de toppers te kijken. Zo’n bomvolle zaal, dat is wat Wijk aan Zee zo speciaal maakt. En al houd ik niet erg van erwtensoep, die geur hoort toch bij het toernooi.” Bij de schakers overheerst de blijdschap dat er weer met echte stukken kan worden gespeeld, zegt Van Foreest. “Het is fantastisch dat we weer mogen, iedereen was het internetschaken wel een beetje beu.”

De schaaksport vond de afgelopen tien maanden vrijwel uitsluitend online plaats. Sommige grootmeesters floreerden bij de rapidpotjes, anderen, zoals Fabiano Caruana, de titelverdediger in Wijk aan Zee, moesten er niets van hebben. Want voor alle schakers geldt dat het echte spel achter het bord dient te worden gespeeld. “Je merkt ook dat iedereen hier gretig is,” zegt Van Foreest. “Er zijn nauwelijks snelle remises, in iedere partij wordt keihard gevochten voor de winst.” 

The Queen’s Gambit

Wat het extra zuur maakt dat Wijk aan Zee verstoten blijft van amateurs en publiek, is de plotselinge populariteit van de schaaksport door de Netflixserie The Queen’s Gambit. De afgelopen maanden vlogen de schaakborden de spelletjeswinkels uit, op sites als Chess.com meldden zich horden mensen aan die enthousiast waren geworden door het fictieve verhaal van schaakgenie Beth Harmon. “Het had vermoedelijk ook tot meer bezoekers geleid,” zegt Van den Berg. 

Eigenlijk wil de directeur niet blijven hangen in gedachten over hoe het had kunnen zijn als er geen coronavirus was geweest. “Het is een feit waarmee we te dealen hebben en binnen die beperkingen hebben we er het beste van gemaakt. De hele schaakwereld snakte hiernaar, dat zie je ook aan de bezoekcijfers van de site.” Die zijn inderdaad spectaculair: dinsdag had de toernooisite, waar alle partijen live worden becommentarieerd, 665 duizend bezoekers, vorig jaar lag dit aantal op de beste dag op 98 duizend. 

De coronabeperkingen bieden ook mogelijkheden: commentatoren hoeven niet fysiek aanwezig te zijn in Wijk aan Zee, maar kunnen gewoon vanuit hun huis de partijen analyseren. En dus worden vanuit de hele wereld experts gevraagd om zich, live in de uitzending, te buigen over de ingewikkelde stellingen die in De Moriaan op het bord verschijnen. In de chatsectie kunnen bezoekers suggesties doen voor zetten. Meestal worden die door de dienstdoende schaakmeesters genadeloos afgeserveerd als blunders, maar af en toe zit er een onverwacht briljante zet tussen.

Knappe overwinning

Een van de commentatoren is de Georgische ­Sopiko Guramishvili, behalve internationaal schaakmeester ook de vrouw van Nederlands beste schaker, Anish Giri. Naast haar kundig commentaar maakt ze geen geheim van haar persoonlijke voorkeuren en vooralsnog heeft ze alle reden om opgetogen te zijn over het verloop van het toernooi: Giri heeft nog alle kans om na 36 jaar Jan Timman af te lossen als laatste ­Nederlandse winnaar van het roemruchte toernooi. Nadat hij woensdag een knappe over­winning had geboekt op de Pool Radoslaw Wojtaszek, verscheen Giri met betraande ogen voor de camera. “Dat komt niet alleen door de winst, maar ook door de coronatest die ik na ­afloop van de wedstrijd moest ondergaan. Dat wattenstaafje ging even diep als mijn analyses achter het bord.”

Giri houdt zicht op eindoverwinning

Anish Giri heeft de winst van het Tata Steel schaaktoernooi in Wijk aan Zee nog steeds in eigen hand. Hij kan de eerste Nederlandse winnaar worden sinds Jan Timman in 1985. Giri trof gisteren wereldkampioen en zevenvoudig winnaar Magnus Carlsen. Na een wat stroeve opening wist hij de Noor met zwart alsnog knap op remise te houden. Daardoor behoudt Giri, met nog twee speelrondes te gaan, de leiding in het toernooi.

Hem wachten nog twee zware partijen, tegen Alireza Firouzja, ook kanshebber op de eindwinst, en Davis Anton Guijarro, die tot dusver geen gelukkig toernooi speelt.

Ook Jordan van Foreest, de andere Nederlandse deelnemer aan het toernooi, deed gisteren uitstekende zaken . Hij versloeg de Indiër Pentala Harikrishna in een partij die aanvankelijk op een snelle winst voor Van Foreest leek uit te lopen, maar hem toch tot in de avonduren bezighield. Van Foreest kan theoretisch het toernooi zelfs nog winnen, al is hij daarvoor wel afhankelijk van de resultaten van anderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden