PlusProfiel

Tonny Bruins Slot en de kunst van het kijken: hij was meesterspion van menig Ajax-trainer

In een snel veranderende voetbalwereld neemt het scouten van tegenstanders een steeds prominentere plaats in. Het was een specialisme van Tonny Bruins Slot, meesterspion van menig Ajax-trainer.

1991: trainingskamp van Barcelona in Haaksbergen. Op de bank Johan Cruijff met assistent Tonny Bruins Slot (r), in het midden Richard Witschge. Beeld Hollandse Hoogte / Leo Vogelzang
1991: trainingskamp van Barcelona in Haaksbergen. Op de bank Johan Cruijff met assistent Tonny Bruins Slot (r), in het midden Richard Witschge.Beeld Hollandse Hoogte / Leo Vogelzang

Tonny Bruins Slot – hij overleed op 1 november – zou afgelopen donderdag 74 jaar zijn geworden. Op zijn verjaardag was het jarenlang vaste prik: dan werd hij gebeld door Johan Cruijff, die hem dan feliciteerde en met ‘u’ aansprak. Die beleefdheid hield Cruijff iets langer dan drie weken vol. Cruijff zelf was op 25 april jarig. Bruins Slot: “Op die dag waren Johan en ik weer even oud. Mocht hij weer gewoon je en jij tegen me zeggen.”

De band tussen Cruijff en Bruins Slot was onverwoestbaar. “Johan heeft mijn kijk op voetbal gevormd en veranderd,” zei Bruins Slot. De twee leerden elkaar goed kennen toen Cruijff eind jaren tachtig de technische leiding bij Ajax in handen kreeg. Assistent-trainer Bruins Slot en Cruijff zaten qua scouting en opleiding op dezelfde golflengte. “Cruijff heeft mij geleerd om in het hoofd te kruipen van de trainer van de tegenstander.”

In januari 1988 vertrok Cruijff met bonje uit De Meer. Het verwijt van het Ajaxbestuur aan zijn adres was onder meer dat hij Bruins Slot te belangrijk had gemaakt. Cruijff vertrok naar Barcelona en nam zijn vertrouweling mee. Barcelona werd vervolgens vier keer kampioen van Spanje en won in 1992 voor het eerst in de clubgeschiedenis de Europa Cup I. Ronald Koeman zette een stevige handtekening onder die prijs met zijn winnende vrije trap in de finale tegen Sampdoria op Wembley.

Aangever afstoppen

Drie jaar eerder won Barça al de Europa Cup II, eveneens tegen Sampdoria (2-0). Ook aan die finale was een hoop speurwerk voorafgegaan door Bruins Slot. “De spits van Sampdoria, Gianluca Vialli, viel bijna niet af te stoppen. Ik sprak daarover met Cruijff. Zegt Johan plots: ‘Van wie krijgt hij die ballen eigenlijk?’ Toninho Cerezo en Roberto Mancini waren de twee aangevers. ‘Nou’, zei Cruijff: ‘Dan zetten we een mannetje op Cerezo en we blokkeren Mancini op zijn rechterbeen. Dan krijgt Vialli 80 procent minder passes en hebben wij 80 procent minder een probleem’.”

De huidige trainer van Ajax, Erik ten Hag, kent het verhaal. Hij noemt het exemplarisch voor de kennis van Bruins Slot en het snelle denken van Cruijff. “Scouten is het tot in detail herkennen van de patronen, vastigheden en gewoonten van een elftal. Dat is belangrijke kennis. Het wordt weleens negatief uitgelegd: alsof je je daarmee wilt aanpassen aan de tegenstander, maar het gaat er vooral om je eigen team daar op een zo sterk mogelijke wijze tegenover te zetten.”

Bruins Slot, uit de Spaarndammerbuurt, was autodidact op scoutinggebied. Hij was zelf voetballer geweest bij DWS, Blauw-Wit, FC Zaanstreek en AZ’67. Op 24-jarige leeftijd kwam er voor de rechtsbinnen een einde aan zijn carrière. Zijn knie schoot in de uitwedstrijd tegen Willem II ‘op slot’ en het kwam nooit meer goed. Hij werd trainer, in navolging van vader Toon Bruins Slot, erelid van DWS.

Rapporteren en uittekenen

Tonny Bruins Slot trad als assistent-trainer en scout in dienst van Blauw-Wit en later FC Amsterdam, de cultclub van de door hem geliefde voorzitter Dé Stoop. Als jonge scout en rechterhand van trainer Pim van de Meent kreeg hij in 1974 te maken met zijn eerste grote klus. FC Amsterdam had zich geplaatst voor het Europa Cuptoernooi en lootte tegen het grote Inter uit Milaan. “Daar zat ik dan in het vliegtuig. Even een analyse maken van een elftal met Facchetti, Boninsegna, Mazzola en Corso. Dat was wat.”

FC Amsterdam speelde 0-0 in het Olympisch Stadion en won in San Siro met 2-1. Bruins Slot had zijn eerste succesje bereikt. Dat wierp zijn schaduw in zekere zin vooruit: zijn hele loopbaan zou hij zich toeleggen op het rapporteren en uittekenen van voetballers.

Bruins Slot gedijde in een rol onderin de piramide. Hij bouwde een imposant archief op, reisde stad en land af om voetbalteams in kaart te brengen. Thuis in Waverveen had hij een kamer vol naslagwerken en VHS-videobanden. Hij vertelde vaak en smakelijk over wat hij noemde: de kunst van het kijken. Hij zag meer dan computerdata konden vertellen. Details in het spel van spelers en van wedstrijden; hij zoog ze op als een spons. Sommige situaties tekende hij helemaal uit op papier. “Een videoband spoel ik zeker vijf keer terug. Naar een eerste helft van een wedstrijd kijk ik al gauw twee uur.”

Bruins Slot werkte als analist voor verschillende coaches, bij Ajax en Oranje: Frank Rijkaard, Ronald Koeman, Frank de Boer, Peter Bosz en Erik ten Hag. Met Koeman ging hij mee naar Benfica, PSV, Valencia en AZ. In 2011 keerde hij weer terug bij Ajax.

Ten Hag maakte Bruins Slot voor het eerst mee in de aanloop naar de klassieker, op 21 januari 2018. De trainer herinnert zich nog de analyse, maar vooral de kalmerende woorden van de scout: “Hij zei: maak je niet druk, Erik, van Feyenoord win je sowieso wel.”

Uren lullen over voetbal

Bruins Slot was toen al ziek, maar hij werkte onophoudelijk door. “Tot vlak voor zijn overlijden,” zegt Ten Hag. Hij maakte nog een analyse van Liverpool en in de week van het duel met Atalanta Bergamo stuurde hij nog wat appjes met details over de Italiaanse tegenstander. Hij kon en wilde het voetbal – en Ajax – niet loslaten. Dat was door de jaren heen ook zijn valkuil geweest, wist hij zelf: “Soms ben ik met drie tegenstanders tegelijk bezig. Ben ik blij als weer een wedstrijd is gespeeld. Kan ik die tenminste afstrepen.”

Wedstrijden volgen elkaar in steeds hoger tempo op. Ajax speelt dit weekeinde tegen Heerenveen en donderdag alweer tegen AS Roma in de Europa League. Het is een ritme van elke drie à vier dagen een wedstrijd. De club heeft tegenwoordig twee analisten in dienst: Frank Peereboom en Erwin Koenis. Die laatste werkte ook met Frank de Boer bij Atlanta. Peereboom was al aan Bruins Slot gekoppeld. Ten Hag: “Frank Peereboom deed de presentatie aan de technische staf. Tonny brak geregeld in en zoomde in op bepaalde spelsituaties of op individuele spelers. Hij is echt van onschatbare waarde geweest voor Ajax. Wat ik knap vond, is dat Tonny in een wereld die in dertig jaar onvoorstelbaar is veranderd, zowel qua ontwikkelingen in het spel als op technologisch vlak, nooit de aansluiting heeft verloren. Met zijn kijk wist hij tot op het laatst complexe dingen heel simpel te maken.”

Bruins Slot had bij Ajax het meeste contact met videoanalist Pieter Morel. Het ‘veldwerk’ deed hij met Frank Peereboom. Ten Hag: “Frank gaf de grote lijn aan, Tonny deed de details. Ook als de presentatie al was geweest, wilde Tonny weleens een nabrander geven: ‘Denk je ook nog hieraan, trainer?’ Dat tekende zijn bevlogenheid. Je moest wel oppassen met hem: voor je het wist was je drie uur aan het lullen over voetbal. En altijd met die twinkeling in zijn ogen. Tonny was een bijzondere man.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden