PlusDa's Logisch

Subtiele verandering in rol Gravenberch geeft doorslag tegen PSV

In de rubriek Da’s Logisch analyseert Het Parool elke week ‘het spel achter het spel’. Met deze keer aandacht voor de nieuwe rolverdeling op het Ajaxmiddenveld.

Sam Planting
Gravenberch duelleert met Gutiérrez. Beeld ANP
Gravenberch duelleert met Gutiérrez.Beeld ANP

4-3-3 ‘met de punt naar voren’ (twee controleurs, één aanvallende middenvelder) of 4-3-3 ‘met de punt naar achteren’ (één controleur, twee aanvallende middenvelders). Het klinkt als een marginaal verschil in jargontermen, maar kan op tactisch vlak een wereld van verschil maken.

Toch is coach Erik ten Hag dit seizoen met Ajax vrijwel geruisloos overgestapt van de ene 4-3-3-variant naar de andere. Want de rol van Ryan Gravenberch is dit seizoen aanzienlijk veranderd ten opzichte van vorig jaar.

Vorig seizoen speelde Ajax in een duidelijke 4-3-3 ‘met de punt naar voren’. Davy Klaassen diende loopacties in de rug van de aanvallers te maken, terwijl Gravenberch als tweede controleur naast Edson Álvarez zich veel met de spelopbouw moest bemoeien. Op momenten dat Nico Tagliafico naar voren opschoof, zakte Gravenberch dikwijls uit naast zijn centrale verdedigingsduo, om als derde opbouwer de pass naar voren te vinden.

Middenveldpatroon Ajax in 2020/21. Beeld Sam Planting via ShareMyTactics
Middenveldpatroon Ajax in 2020/21.Beeld Sam Planting via ShareMyTactics

Dit seizoen is de rol van Gravenberch aanvallender geworden. Doordat er op linksback met Daley Blind een speler staat die perfect geschikt is om als derde opbouwer in de laatste linie te blijven naast Lisandro Martínez en Jurriën Timber, krijgt de jonge middenvelder aanzienlijk meer vrijheid om in een aanvallender zone de vrije ruimte te zoeken.

Gravenberch wijkt graag uit naar de linkerflank, in het kielzog van Tadic. Maar hij duikt nu ook vaak op in de centrale zone tussen Tadic en Steven Berghuis, om rond de rand van het strafschopgebied met dribbels, steekpasses en schoten van nut te zijn.

Middenveldspatroon Ajax in 2021/22. Beeld Sam Planting via ShareMyTactics
Middenveldspatroon Ajax in 2021/22.Beeld Sam Planting via ShareMyTactics

De cijfers onderstrepen dat Gravenberch in een significant andere rol dit jaar speelt. Waar vorig jaar nog 39 procent van zijn aangekomen passes op eigen helft plaatsvond, ligt dat percentage nu nog maar op 31 procent. Het lijkt misschien een klein verschil, die 8 procent, maar dat komt neer op 1 per 12 passes.

Aangekomen passes Gravenberch. Beeld
Aangekomen passes Gravenberch.

En hoewel Gravenberch váák de kritiek krijgt niet effectief genoeg te zijn in het aanvalsspel, laten de wat meer genuanceerde cijfers zien dat dit frame behoorlijk onzinnig is. Qua kansen, zowel als schutter en als vormgever, zorgt Gravenberch per 90 speelminuten voor ruim anderhalf keer zoveel gevaar als vorig seizoen.

Expected Goals en Expected Assists van Gravenberch, gemiddeld per 90 speelminuten. Beeld
Expected Goals en Expected Assists van Gravenberch, gemiddeld per 90 speelminuten.

Uitbal of geen uitbal: op tactisch vlak blijkt in het topduel met PSV de sleutel tot de overwinning te liggen bij Gravenberch op links.

PSV-trainer Roger Schmidt heeft harde lessen getrokken uit de 5-0 afstraffing in de Arena, en past zijn tactiek tegen Ajax dan ook aan. Ditmaal mag de ploeg van Ten Hag koste wat het kost niet makkelijk door de as van het veld voetballen van Schmidt. Een logische gedachtegang: in de vele veegpartijen van Ajax dit jaar was de gemene deler telkens dat de Amsterdammers keer op keer overtalsituaties rondom de bal in het midden van het veld wisten te creëren.

In de praktijk komt het nieuwe plan van Schmidt neer op een veranderd defensief systeem bij PSV. Waar de Eindhovenaren doorgaans druk zetten en verdedigen vanuit een 4-4-2-formatie, kiest hij ditmaal voor een extreem ‘nauwe’ 4-3-3-formatie, zoals in de hieronder afgebeelde spelsituatie uit de openingsminuut te zien is.

De verdedigingstactiek van PSV, gericht op het blokkeren van de as van het veld. Beeld Screenshot ESPN
De verdedigingstactiek van PSV, gericht op het blokkeren van de as van het veld.Beeld Screenshot ESPN

De ironie wil dat dit exact de tactische formatie is die Ten Hag vroeger gebruikte tegen Ajax toen hij nog trainer bij FC Utrecht was. Met drie aanvallers en drie middenvelders die (in de breedte van het veld bezien) extreem dicht op elkaar staan wil Schmidt met PSV de as van het veld dichthouden.

In datzelfde eerste langdurige balbezit van Ajax zien we meteen waar PSV wél de open ruimtes in het topduel zal weggeven: op de flank. Nog voordat de eerste speelminuut verstreken is, zien we Gravenberch daarom al uitwijken naar de linker zijlijn.

Gravenberch wijkt uit, om buiten het defensieve blok van PSV aanspeelbaar te zijn. Beeld Screenshot ESPN
Gravenberch wijkt uit, om buiten het defensieve blok van PSV aanspeelbaar te zijn.Beeld Screenshot ESPN

Maar fair is fair, de tactische aanpassing van Schmidt werkt 33 minuten lang uitstekend. Ajax heeft weliswaar veel de bal, en komt zelf ook niet in de problemen, maar van het creëren van kansen is nauwelijks sprake in het eerste halfuur.

Totdat Jurriën Timber een keer besluit een linie naar voren te lopen. Plots is de voorste, pressende driemanslinie van PSV even doorbroken, wanneer Timber uit de rug van Götze wegloopt en op de juiste snelheid wordt aangespeeld door Martínez.

Timber passeert Götze in de spelopbouw. Ondertussen loopt Gravenberch uit de rug van Van Ginkel vrij, omdat Tadic bewaker Teze aan zich bindt. Beeld Screenshot ESPN
Timber passeert Götze in de spelopbouw. Ondertussen loopt Gravenberch uit de rug van Van Ginkel vrij, omdat Tadic bewaker Teze aan zich bindt.Beeld Screenshot ESPN

PSV-captain Marco van Ginkel moet daardoor twee passen uitstappen, wanneer Timber op de vrijstaande Blind de bal breed legt. Ondertussen muist Gravenberch aan de linkerzijlijn stilletjes weg bij Van Ginkel. Rechtsback Jordan Teze kan niet meteen uitstappen op de vrijstaande Gravenberch, omdat hij zich al moet ontfermen over Dusan Tadic. Het levert genoeg ruimte op voor een uitstekende passer als Blind: met een harde inspeelpass stuurt hij Gravenberch op links de diepte in.

Gravenberch lanceert Tadic naar zijn lievelingsplek. Beeld Screenshot ESPN
Gravenberch lanceert Tadic naar zijn lievelingsplek.Beeld Screenshot ESPN

Hierdoor moet Teze alsnog halsoverkop op Gravenberch uitstappen. Een cruciale beslissing, zo blijkt. Want dit geeft Tadic vrij baan om naar zijn favoriete plek op het gehele veld te sprinten: de kruising tussen de achterlijn en de zijkant van het strafschopgebied. Centrumverdediger Olivier Boscagli staat te ver weg om een voorzet van Tadic nog te verhinderen. De bal van de Ajaxcaptain is, zoals zo vaak dit seizoen, exact op maat en een geblesseerde Brian Brobbey kan op heroïsche wijze de 0-1 binnenknikken.

De cruciale openingstreffer is het gevolg van een tactische dominoreeks die begint bij de subtiele aanpassing van Ten Hag gaandeweg dit seizoen. En in zijn nieuwe rol blijkt Gravenberch op onopvallende wijze de beslissende factor tegen PSV.

Luister onze Ajaxpodcast Branie:

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden