PlusAchtergrond

Startblok Spaarndammerbuurt oogt gepast streng en strak

Het derde Startblok in Amsterdam, waar starters en statushouders in betrekkelijk kleine studio’s wonen en voorzieningen delen, is in gebruik genomen in de Spaarndammerbuurt. Opnieuw is de Amsterdamse School een richtlijn geweest, maar in hoeverre?

Jaap Huisman
null Beeld Desiré van den Berg
Beeld Desiré van den Berg

De school in de Wormerveerstraat was – toen de leerlingen er al uit waren – een kunstenaarsparadijs. Nou ja, ateliers waar de zon veel te uitbundig in doordrong, lange betegelde gangen en trappenhuizen waar geen eind aan kwam. Liften? No way in dit gebouw uit de jaren zeventig. Helemaal volmaakt was het niet.

Het had wel iets, dat strakke schoolgebouw met de herkenbare hoge lokalen en de wrakkige toiletten met woeste graffiti op de deuren. Hoge potten en zeeptuimelaars, niet te vergeten. Maar ja, hoe gaan die dingen? De andere school, verderop in de Krommeniestraat, maakte enkele jaren geleden al plaats voor het Spaarndammerhart. Inmiddels is dat een meermaals bekroond woonblok met een begroeide binnentuin.

Stoomlocomotief

Dat de school in de Wormerveerstraat dat voorbeeld zou volgen, was niet meer dan logisch. Maar in welke vorm? Opnieuw een imitatie van de Amsterdamse School? Een vervolg op het Spaarndammerhart?

Het antwoord op al die vragen is tweeledig. Ja en nee. Hoewel Kenk Architecten het idioom van de Amsterdamse School heeft gevolgd, is het bureau niet in de valkuil getrapt door er een nabootsing van te hebben gemaakt. Immers, de buurman, van Michel de Klerk, aan het Spaarndammerplantsoen is een van de sterkste ensembles van de Amsterdamse School door zijn verschillende kleuren baksteen, ronde uitstulpingen en boogvormige vensters.

In hun verantwoording bij het Startblok Wormerveerstraat schrijft Kenk dan ook dat ze niet wilden concurreren met De Klerk. Dat ze een meer rationeel, neutraal gebouw wilden neerzetten en dat ze de hoek hebben opgevat als een stoomlocomotief die een aantal wagons voorttrekt. Die wagons is het Stadsblok dus. Dat heeft een repeterende gevel die door de verticale ribben van opzij gezien een gesloten indruk maakt. Streng en strak: het lijkt een gepast antwoord op de uitbundigheid van De Klerk.

T-vormige plattegrond

Maar eerst: het fenomeen Startblok. Dit is de derde uitvoering van een concept, bedacht door De Key. De eerste twee staan in de Riekerhaven en Elzenhagen. Honderd starters en statushouders vinden in de Wormerveerstraat onderdak in betrekkelijk kleine studio’s met de bedoeling dat ze voorzieningen delen, dat ze zo een community opbouwen en onderhouden, en dat ze van daaruit doorstromen naar ‘gewone’ appartementen. Blijkens de getuigenissen lukt dat heel behoorlijk. Er zijn relaties uit voortgekomen, carrières.

Cruciaal voor een Startblok is namelijk een gemeenschapsruimte en de verdeling van taken: er is een schoonmaakcoördinator, een ‘feestcommissie’ en iemand die aanspreekpunt is voor de buurt.

Dat lijkt in de Spaarndammerbuurt geen overbodige luxe, want voor het eerst staat een Startblok in een bestaande buurt met een uitgesproken sociaal karakter. Daar speelt Kenk op in door brede glazen deuren met horizontale houten grepen, met daarachter de centrale hal over de volle breedte van het pand, een zwart-witte muurschildering en de gang in de achterbouw.

Startblok heeft in dit geval een T-vormige plattegrond. Die witte gangen en stalen trappen ademen nog de geest van de vroegere school en dat geldt helemaal voor de vleugel aan de tuinkant. Zo ritmisch als de voorkant aan de straat is, zo onuitgesproken is de achterkant. De bewoners hebben daar de beschikking over een gemeenschappelijke tuin en een eigen terrasje, niet verkeerd. Die tuin is ommuurd met vierkante uitsparingen, want anders zou je denken dat je in een klooster of gevangenis bent beland.

Warmbloedige rode baksteen

Wat maakt het Startblok tot een vervolg op de Amsterdamse School? De warmbloedige rode baksteen die slechts minimaal voorkomt bij De Klerk verwijst daarnaar, maar ook de afwisseling van horizontaal en verticaal metselwerk. Wat de gevel plastisch maakt zijn de uitspringende gemetselde ribben die van de gevel lijken af te druipen en de natuurstenen omlijsting van de vensters op de begane grond. De grijsblauwe kleur harmonieert met de blauwe deuren van het naburige blok.

Vergeleken met de weinig opwekkende stadsvernieuwing uit de jaren tachtig is het opmerkelijk dat architecten en opdrachtgevers de Amsterdamse School hebben herontdekt als inspiratiebron. De revival verwondert, er is immers een gebrek aan vaklieden en de prijs van bouwmaterialen is hoog. In dat opzicht is het derde Startblok al een hele overwinning op de malaise.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden