PlusInterview

Ruud Gullit: ‘Luister eens naar elkaar, is dat nou zo moeilijk?’

Sportjaar 2020 was ook het jaar van Black Lives Matter en de strijd tegen racisme. Ruud Gullit vindt het een goede zaak dat ook voetballers zich uitspreken. ‘De bevlogenheid van Memphis en Dumfries, dat is toch mooi?’

Ruud Gullit (l) met Frank Rijkaard bij de opening van een Cruyff Court, eerder dit jaar in Amsterdam.  Beeld EPA
Ruud Gullit (l) met Frank Rijkaard bij de opening van een Cruyff Court, eerder dit jaar in Amsterdam.Beeld EPA

Ruud Gullit kan dat: uitgebreid praten over een heikel thema als Zwarte Piet, terwijl hij zich ondertussen schaterend van het lachen op de knieën slaat. Het gesprek is halverwege als de oud-voetballer vertelt hoe hij ooit bij Sky Sports in de studio zat, tussen twee voetbalwedstrijden door. Die dag vertelde Gullit zijn Engelse collega’s over de oud-Hollandse sinterklaastraditie met Zwarte Piet, ergens halverwege de jaren negentig. “Ze keken me aan met zulke grote ogen,” zegt Gullit grinnikend. “Ze konden het gewoon niet geloven. What the hell? Bloody hell. En maar hoofdschudden allemaal.” Lachend: “Wat ­waren wij voor een stelletje racisten in dat ­Nederland?!”

Gullit was nog speler-manager van Chelsea, inmiddels alweer 25 jaar geleden. Als donkere zoon van een Surinaamse vader en een Nederlandse moeder had hij er zelf nooit zo over nagedacht. Thuis in Amsterdam vierden ze ook Sinterklaas. “Het ging mij alleen maar om de cadeautjes,” vertelt Gullit. “Als kind sta je daar verder helemaal niet bij stil. Althans, ik niet.”

Best gek

Toch zetten de reacties in Londen hem destijds aan het denken. “Toen ben ik voor het eerst gaan nadenken: misschien is het inderdaad wel raar, die Zwarte Piet. Een zwarte knecht met kroeshaar en dikke lippen, die een beetje dommig praat met een gek accent. Dat liedje ook: ‘Ook al is ie zwart als roet, hij meent het wel goed.’ Als je er zonder emoties over nadenkt, dan is het best wel gek.”

“Sinterklaas moet gewoon blijven natuurlijk, hartstikke leuk, maar is het nou zó ingewikkeld om in te zien dat het misschien niet racistisch is bedoeld, maar door heel veel mensen wel als racistisch wordt ervaren?”

Gullit beheerst het talent de angel achteloos uit een discussie te halen. De oud-voetballer hoeft maar ergens binnen te lopen of de gordijnen gaan open en het licht gaat aan.

Zoals alles in het leven verpakt Gullit ook dit onderwerp in een luchtig, haast onbezorgd jasje. “Het gaat eigenlijk steeds maar om twee dingen,” zegt hij. “Ten eerste is het belangrijk om je boosheid, je primaire emoties, even opzij te zetten. Daarna is het heel simpel: ben je bereid je te verplaatsen in een ander? Een beetje inleving, een beetje begrip. Meer is het toch allemaal niet?”

Ontsporen

Gullit zag het de laatste jaren op tal van vlakken ontsporen. Rondom Zwarte Piet in eerste instantie, maar ook toen de Black Lives Matterbeweging dit jaar oprukte vanuit de Verenigde Staten, volgend op de gewelddadige dood van de Amerikaan George Floyd.

“Als je een inhoudelijk gesprek wilt voeren, kun je er geen al te heftige emoties bij hebben. Hoe begrijpelijk die boosheid misschien ook is, je moet daar vanaf, anders hoor je alleen nog maar het geschreeuw.”

“Kijk naar Akwasi. Het is gewoon jammer dat die jongen steeds minder gehoord wordt omdat hij zo boos is. Terwijl zijn standpunten niet zo vreemd of verkeerd zijn. We moeten ons niet gek laten maken door de schreeuwers, de extremisten aan beide kanten, want daardoor versta je elkaar niet meer. Luister naar elkaar, dat is zó belangrijk.”

“We wonen in een geweldig land, echt, maar dat wil toch niet zeggen dat we geen dingen kunnen verbeteren? Ook hier worden donkere mensen geregeld onterecht opgepakt door de politie of zomaar aangehouden op straat. Ook hier komen mensen met een bepaalde achternaam of huidskleur moeilijker aan een baan.”

Heb je dat in je eigen omgeving ook zo ervaren?

“Mijn vader werd in de jaren zestig nog vooral positief gediscrimineerd. Die mocht aan de Universiteit van Amsterdam gaan studeren, omdat ze daar dachten: we kunnen wel wat meer Surinamers gebruiken. Dat is nu anders natuurlijk. Wat ik wel vaak heb meegemaakt, is dat ik er bij de paspoortcontroles altijd werd uitgepikt door de douane. Ik was nog jong en niet zo bekend. Moest ik met Jong Oranje, Haarlem of Feyenoord naar het buitenland en was ik weer de sjaak. Ik had een dikke huid, maar kun je je voorstellen hoe vernederend dat is? Hoeveel pijn het mensen kan doen als ze altijd, zonder enige aanleiding, voor een potentiële crimineel worden aangezien?”

Gullit zit namens de KNVB in de commissie Mijnals, de werkgroep die de diversiteit in het Nederlandse voetbal moet bevorderen. Hij werd ervoor gevraagd door televisiemaker Humberto Tan, die na het racisme-incident rondom FC Den Bosch-Excelsior in november 2019 in gesprek raakte met de voetbalbond. Gullit: “Humberto heeft toen tegen Eric Gudde, de directeur van de KNVB, gezegd: hartstikke mooi dat jullie deze thematiek serieus nemen, maar hoe zit dat eigenlijk binnen jullie eigen organisatie? Practise what you preach. Ook de KNVB is een bolwerk van witte mannen. Een groot contrast met de meeste voetbalteams van tegenwoordig, die juist een dwarsdoorsnee vormen van de samenleving. Een tegenstelling die je ook bij clubs ziet trouwens, kijk alleen al naar alle trainers.”

Wat kun je daar aan doen?

“Het begint met kansen bieden, met kansen creëren. Een simpel voorbeeld: de volledige trainersopleiding van de KNVB duurt vijf jaar en is de duurste trainersopleiding van Europa. Als ik als jongen van twintig uit een eenvoudig of arm milieu kom en ik wil graag trainer worden, dan kost me dat dus vijf jaar. Vijf jaar! En duizenden euro’s. Veel mensen in Nederland kunnen die tijd en dat geld helemaal niet missen. Wat ik wil zeggen: als voetbalbond moet je zo weinig mogelijk blokkades opwerpen om een zo breed mogelijke groep mensen te bereiken. Je hoeft de cursus niet gemakkelijker te maken, zeker niet, maar wel toegankelijker. Als ambitieuze jongens uit Rotterdam-West of Amsterdam-Oost straks wel die cursus kunnen doen, dan is dat toch prachtig? Je hebt dan alleen maar meer talent om uit te kiezen, veel diverser ook. Win-win.”

“Als je in de top weinig voorbeelden ziet, dan werkt dat demotiverend. Daarom vonden we het als commissie Mijnals ook zo teleurstellend dat de KNVB bij de aanstelling van de nieuwe bondscoach niet wat breder heeft gekeken, door eerst eens met bijvoorbeeld Henk ten Cate te gaan praten. Dat heeft tot een flinke clash geleid met de bond, maar dat was ook goed: sindsdien zijn we alleen maar dichter bij elkaar gekomen. Je hebt boegbeelden nodig. Neem iemand als Ahmed Aboutaleb. Het is toch fantastisch dat Marokkaanse Nederlanders nu zien: hé, ik kan burgemeester van een grote stad worden? Zulke rolmodellen hebben we ook in het voetbal zo veel mogelijk nodig.”

Maar kwaliteit hoort toch altijd boven alles te gaan?

“Natuurlijk. Maar het is ook algemeen bekend dat mensen zich het veiligst voelen bij mensen die op hen lijken. In het bedrijfsleven zie je dat ook: het is menselijk om iemand aardig of goed te vinden die een beetje op jezelf lijkt. Aan ons als commissie-Mijnals de taak om mensen, in dit geval bij de KNVB, eens op een andere manier naar de materie te laten kijken. En niet alleen als het om huidskleur of culturele achtergrond gaat; voor vrouwen valt er ook nog veel te winnen.’’

Voetballers als Denzel Dumfries en Memphis Depay lieten zich dit jaar zien bij de Black Lives Matter-demonstraties in Rotterdam en Amsterdam. Wat vind je daarvan?

“Ik vind het alleen maar mooi als voetballers zich uitspreken. Maak je vooral hard voor je idealen, want als voetballer heb je een podium. Ik heb dat zelf ook vaak gedaan in mijn spelerstijd, toen apartheid nog bestond in Zuid-Afrika en Nelson Mandela jarenlang gevangen zat. Het raakte me, dus ik probeerde me uit te spreken. De bevlogenheid van Memphis en Dumfries, dat is toch mooi? Of willen we voetballers die zich niks meer zeggen, die nergens voor staan?”

De thematiek kreeg extra lading toen het Nederlands elftal het programma Veronica Inside besloot te boycotten. Had jij dat als aanvoerder van Oranje ook gedaan?

“Nee, omdat ik niet geloof in het boycotten van wat dan ook. Als aanvoerder was ik juist de dialoog aangegaan met Johan Derksen. Zonder emoties, gewoon met argumenten. Maak duidelijk hoe je het voelt, hoe jij tegen zo’n grap en tegen dit onderwerp aankijkt. Alleen door naar elkaar te luisteren, ontstaat er begrip. Dat is misschien niet de makkelijkste weg, maar het is sterker dan de deur dichtgooien.”

Heb je weleens de neiging om tegen donkere mensen te zeggen: maak de dingen niet té zwaar? Er moet ook nog wel gelachen kunnen worden, toch?

“Natuurlijk is het soms beter om dingen niet altijd zwaar op te vatten, maar het gaat altijd om de context waarin je iets zegt. Al mijn vrienden mogen een grap tegen me maken als ik te laat kom, over dat ik een luie Surinamer ben of weet ik veel. Als de toon oké is, de intentie goed, dan mag er heel veel. Maar vergis je niet: veel is wél neerbuigend. In opvattingen van veel mensen zit een kwaadaardige dubbele bodem. Dan mag je scherp zijn, dan hoef je echt niet alles over je kant te laten gaan. Ik werd vroeger in Amsterdam ‘Sambo’ genoemd, naar dat zwarte jongetje uit die kinderboeken. Een foute karikatuur was dat, zo racistisch als de kolere. Dat zou ik nu nooit meer accepteren en daar is niks kleinzerig aan. Tijden veranderen. Dat mensen zich nu meer uitspreken, de dingen niet klakkeloos accepteren, is alleen maar goed. Zolang je jezelf maar niet verliest in boosheid. Bewustwording, daar gaat het allemaal om.” Gullit grinnikt. “Oh ja, en een beetje liefde voor elkaar. Het is bijna kerst.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden