PlusAchtergrond

Overwinteren in Qatar: ‘De naam van Ajax wordt besmeurd’

Luchtopname van het Al Janoubstadion, waar Ajax gaat spelen.Beeld Getty Images

De overwintering in Qatar tast de goede naam van Ajax aan, zegt Human Rights Watch. Sportmarketeer Frank van den Wall Bake vindt dat onzin. ‘Wegblijven helpt niets.’

Fraaie velden, prachtig weer, geen tijdsverschil, een aardige tegenstander. Ideale omstandigheden voor Ajax in Qatar, waar de club vanaf zaterdag ruim een week overwintert. Financieel ook aantrekkelijk. Ajax krijgt geld toe – naar verluidt 7 ton. Maar de trip is omstreden. Algemeen directeur Edwin van der Sar krijgt, vermoedelijk tot vervelens toe, vragen. Ook uit eigen gelederen. Zowel bij de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering als op de ledenvergadering vorige maand verdedigde hij de keuze voor een land dat te boek staat als notoire schender van mensenrechten (zie kader).

Willekeur

Van der Sar meent dat de critici willen scoren ‘over onze rug’. “We kunnen de situatie daar niet veranderen. Dat is ook niet onze rol,” zei hij tegen de aandeelhouders. “We zijn een voetbalclub, geen politieke partij.” Het is eerder aan de regering en bedrijven als Shell en KLM om zich uit te spreken over de situatie in Qatar, aldus Van der Sar. Medestanders vinden het willekeur dat Ajax zo onder vuur ligt. Sportmarketeer Frank van den Wall Bake: “PSV gaat ook naar Qatar, daar hoor je niemand over. Waarom al die aandacht voor Ajax?”

Maar ook buiten Nederland staan contacten met Qatar ter discussie. Bayern München gaat er al jaren op trainingskamp en Qatar Airways is als ‘platina partner’ een voorname sponsor. Op de meest recente aandeelhoudersvergadering kreeg directeur Karl-Heinz Rummenigge kritische vragen. Er werd sceptisch gereageerd op zijn stelling dat sinds Bayern München partner van Qatar is, er ‘een aanwijsbare positieve ontwikkeling is op het gebied van mensen- en arbeidsrechten’.

Minky Worden, directeur van mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) in New York, heeft op zich geen bezwaar tegen de trip van Ajax. “We zeggen niet: blijf weg. We vragen wel aan spelers, staf en directie om ter plekke vragen te stellen over de mensenrechten.”

Vermijdbare doden

De Amerikaanse HRW-directeur, die regelmatig met de Fifa overlegt over mensenrechten, benadrukt dat Ajax volgens de reglementen van de wereldvoetbalorganisatie handelt door de zorgen over de situatie in Qatar te benoemen. Onder invloed van het omkoopschandaal rond het WK 2022 in Qatar en de aandacht voor misstanden rond arbeidsmigranten, bepalen de Fifa-statuten sinds kort dat bescherming van mensenrechten van belang is.

“De Fifa heeft een uitgebreid mensenrechtenbeleid, dat spelers en staf de verantwoordelijkheid geeft om zorgen aan te kaarten. Ze kunnen bijvoorbeeld vragen om compensatie voor nabestaanden van migranten die zijn gestorven bij de bouw van stadions. Ajax speelt in het Al Janoubstadion, waar een 23-jarige bouwvakker bij een val om het leven kwam. Hij was een van de vermijdbare doden. Andere kwesties zijn de strafbaarstelling van de lhbt-gemeenschap en het gebrek aan persvrijheid. Daar kan het elftal zich tegen uitspreken.”

Ajax kan wel degelijk verschil maken, aldus Worden. “Voetbal heeft de potentie om de lat voor naleving van mensenrechten te verleggen. Als Ajaxspelers zich uitspreken, heeft dat effect.”

Ze prijst Liverpool, dat vorige maand deelnam aan het WK voor clubteams in Qatar en een verblijf weigerde in het Kempinskihotel, waar volgens een artikel van vorig jaar in The Guardian sprake was van gedwongen arbeid en ‘moderne slavernij’. Ajax logeert daar wel en wijst op een korte verklaring van het hotel, waarin staat dat de misstanden zijn opgelost.

Bovendien steunde Liverpooldirecteur Peter Moore een oproep van mensenrechtenorganisaties voor onderzoek naar de dood van arbeidsmigranten in stadions. Ook bepleitte Moore een respectvolle behandeling van werknemers in Qatar.

Minky Worden: “Liverpool doet precies wat de Fifa in elk geval op papier voorschrijft. En het beschermt zijn eigen naam. De naam van Ajax wordt besmeurd als het zich niet uitspreekt over de mensenrechtenschendingen in Qatar.”

Ze meent dat Ajax extra op zijn hoede moet zijn, nu het geld toe krijgt. “Als een aanbod te mooi lijkt om waar te zijn, is het dat vaak ook. De club is een proefkonijn en dient om de aandacht af te leiden van alle misstanden.”

‘Populistisch’

Sportmarketeer Frank van den Wall Bake heeft geen bezwaar tegen de Qatartrip. “Vooropgesteld: de keuze voor Qatar als gastheer van het WK is schandalig. Het ging via omkoping, er is geen voetbalcultuur en het land haalt zijn schouders op over mensenrechten. Maar Qatar organiseert nu eenmaal het WK. Als je daar een trainingskamp kunt beleggen onder perfecte omstandigheden, moet je dat doen. Wegblijven helpt niets. Nu kun je de faciliteiten testen en een bijdrage leveren aan het welslagen van het WK. Bovendien, als Ajax niet gaat, gaat een andere club.”

“Wedstrijden van Ajax worden wereldwijd uitgezonden. Het is promotie van het Nederlandse voetbal. De KNVB en andere ere­divisieclubs profiteren ook. De kritiek is populistisch geroep.”

De stellingname van Liverpool, dat onderzoek verlangt naar sterf­gevallen, vindt Van den Wall Bake ook ‘populistisch gedoe’. “Puur voor de bühne. Wees dan consequent en ga niet naar Qatar. Ik ben niet zo naïef om te zeggen: sport en politiek gaan niet samen. Want sport is politiek, en die maakt vaak misbruik van de sport. Maar Ajax is een voetbalclub en moet zich niet bezighouden met ingewikkelde zaken als mensenrechten. Waarmee ik mensenrechten niet wil bagatelliseren, integendeel.”

Trage progressie

Loze salarisbeloften, inname van paspoorten, achterstallig loon, vervuilde slaapverblijven, onveilige werkplekken, werken in extreme hitte, een verbod op vakbondslidmaatschap. Dat zijn de problemen van gastarbeiders in Qatar. Jaarlijks sterven er volgens vakbonden honderden zonder dat de oorzaak wordt onderzocht. Op zijn laatste werkdag als KNVB-voorzitter suggereerde Michael van Praag dat er hooguit twintig doden vielen bij de aanleg van stadions. Volgens Minky Worden van Human Rights Watch (foto) zijn dat alleen de doden in stadions. “Je moet ook de vaak onder de hitte bezweken bouwvakkers meetellen die bij het WK horende infrastructuur aanleggen, zoals vliegvelden en hotels.” Qatar belooft herhaaldelijk beterschap. Waarnemers signaleren progressie, maar die gaat traag.

Minky Worden.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden