PlusExclusief

Misstanden in China noemen? Dan kan de atleet een olympische medaille vergeten

China zal maatregelen nemen als atleten politiek gevoelige uitlatingen doen tijdens de Spelen. Het is voor het eerst dat een organiserend land zich daar openlijk mee bemoeit.

Kick Hommes
Met nog een week te gaan tot de opening van de Olympische Spelen laat China niets aan het toeval over. Beeld Getty Images / Carl Court
Met nog een week te gaan tot de opening van de Olympische Spelen laat China niets aan het toeval over.Beeld Getty Images / Carl Court

Nee, nee, echt niet. Kjeld Nuis is er niet mee bezig. Hij gaat zich tijdens de Winterspelen in Beijing niet uitspreken over mensenrechten, laat staan dat hij een misstand benoemt. “We hebben vier jaar geleden gezien hoe dat ging met Jan Blokhuijsen. Dat wil je niet. Je moet je focussen op wat je daar gaat doen: sporten.”

Dat met Blokhuijsen speelde in 2018 en ging over het goed behandelen van honden. Hij had er iets over gezegd, waar het organiserende land Zuid-Korea destijds over viel. In China zijn honden niet het grootste probleem. Wel is dat de kwestie van de ruim een miljoen Oeigoeren die door China in grote detentiekampen worden vastgehouden en onderdrukt. Het is ook de situatie in Hongkong, waar eveneens mensenrechtenschendingen plaatsvinden. En het is het gebrek aan (pers)vrijheid. Volgens Amnesty staat China op plek 177 van de 180 in de lijst van persvrijheid wereldwijd.

Maar iets daarover zeggen, is lastig. Zeker voor atleten. Volgens de regels van het Internationaal Olympisch Comité (IOC) mogen atleten hun mening geven, zij het in interviews of op sociale media. Tijdens ceremonies mag het niet, en nog steeds mag die mening niet gericht zijn tegen mensen, tegenstanders, of landen. Het is een kleine versoepeling van ‘regel 50’, zoals het wordt genoemd, waarin stond dat elke vorm van politieke, religieuze of raciale propaganda is verboden.

Grimmige herinnering

In China komt daar nog een regel bovenop. De Chinese overheid heeft zelf gedreigd dat er ‘passende maatregelen’ volgen als een sporter zich op een volgens China misplaatste manier uitspreekt. Dit houdt mogelijk onder meer het invorderen van een accreditatie in. Het is voor het eerst dat een organiserend land zich openlijk bemoeit met uitlatingen van een atleet. Andere keren was het vooral het IOC dat over statements oordeelde.

Is dat een loos dreigement? Of kunnen sporters zeker sancties verwachten? Valarie Tan van het Mercator Institute for China Studies gaf daar in een online bijeenkomst antwoord op: “Het IOC heeft regels voor atleten, dat is een eerste laag. In Peking geldt ook een andere set aan regels. Als atleten de regels te buiten gaan, zou ik niet verbaasd zijn als China actie onderneemt. Dit statement is een grimmige herinnering aan atleten om de regels te lezen. Pas op, we aarzelen niet om in te grijpen.”

Kritieke situatie

Het leidt ertoe dat de ruimte voor atleten om een mening te geven nog beperkter wordt. Sommige landen beschermen hun sporters er zelfs tegen. Dat merkte onder meer Noah Hoffman, voormalig Amerikaans skiër, die sprak op een webinar van Human Rights Watch. Hij zei dat atleten van de huidige Amerikaanse ploeg bewust worden afgeschermd. Vragen over politiek gevoelige onderwerpen bereiken de sporters niet, omdat ze door persvoorlichters worden gefilterd uit vragenlijsten. “Dat alleen al geeft aan hoe kritiek de situatie is. Sporters zijn ook mensen. Ze mogen zelf wat vinden.”

Toch vond ook Hoffman dat sporters voorzichtig moeten zijn. “Sporters die zich willen uitspreken, kunnen verdwijnen in China. Ik adviseer sporters hun mond te houden, voor veiligheid te kiezen.” Onduidelijk is in hoeverre de veiligheid van een atleet is gegarandeerd. Als ze zich aan de regels houden, is er niks aan de hand, meldde het IOC later.In Nederland heeft NOC*NSF de sporters bijgepraat over mogelijkheden voor atleten om zich te uiten over bijvoorbeeld mensenrechten. Toch is er waarschijnlijk weinig animo voor. Vanwege redenen zoals die door Nuis werden genoemd.

Druk op de sporters

Jac Orie, coach van Jumbo-Visma, geeft nog een andere reden. “Ik vind het een politiek probleem. Sporters hebben best door wat er speelt. Maar het is niet makkelijk. Iemands anders geld uitgeven is makkelijk. Je eigen geld uitgeven is veel moeilijker. Er staat veel druk op de sporters om iets te zeggen, maar je moet eraan toe zijn.”

Verschillende landen sturen geen diplomatieke afvaardiging. Een Oeigoerse actiegroep heeft sporters opgeroepen op het podium een gebaar te maken, door de hand in de vorm van een C te buigen. Of dat idee navolging krijgt, is afwachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden