PlusAchtergrond

Mapje van EK 1988 teruggevonden: ‘De oorlog speelde onbewust toch mee’

1988: Bondscoach Rinus Michels (r) en trainer Nol de Ruiter. Beeld ANP
1988: Bondscoach Rinus Michels (r) en trainer Nol de Ruiter.Beeld ANP

Over het enige door Oranje gewonnen eindtoernooi is alles al bekend. Dachten we. Tot Andere Tijden Sport op een map stuitte, die 33 jaar op zolder lag bij Nol de Ruiter, de assistent van succescoach Rinus Michels. Regisseur Bernard Krikke kijkt terug met Hans van Breukelen, Jan Wouters en Erwin Koeman. ‘Mill provoceert en lokt penalty’s uit.’

De koppies staan nog duf. Het is woensdagochtend 22 juni 1988, half tien. Ondanks een nachtelijk feest is iedereen op tijd. Linkshalf Erwin Koeman weet het nog precies: “Ik lag om half vijf in m’n bed, met flink wat bier op. Drie dagen voor de finale.” Dan staat bondscoach Rinus Michels op. Het wordt muisstil. Het is de eerste keer na de historische overwinning op Duitsland dat hij spreekt. Dan klinkt zijn staccato basstem: ‘En gaan we nu eindelijk eens een finale winnen?’

Wat als eerste opvalt in de teruggevonden voetbalmap, zijn de corners, het stokpaardje van De Ruiter. Er werd op het EK twee keer uit gescoord, tegen Engeland en in de finale tegen de Sovjet-Unie. Erwin Koeman: “Absoluut de verdienste van Nol. Prachtig voor een trainer, als dat zo uitwerkt.” Opstellingen, besprekingen, opmerkingen over spelers, alles staat in de map. Over de verloren openingswedstrijd tegen de Sovjet-Unie, de wederopstanding tegen Engeland en de late winst op Ierland.

Het pronkstuk gaat echter over de historische overwinning in de halve finale tegen West-Duitsland, op 21 juni 1988. Een enorme plattegrond van Hamburg puilt uit de map. Wie hem omdraait, ziet de complete bespreking van Michels voor de wedstrijd tegen de Duitsers. Opstellingen, koppeltjes, tactische en mentale aanwijzingen en per Duitse speler een of twee opmerkingen. Alles is bewaard gebleven. Het opvallendst was nog de locatie waar deze bespreking plaatsvond.

Apfelstrudel

Wanneer Hans van Breukelen 33 jaar later langs de kade van de Elbe in Hamburg loopt, moet hij even zoeken. Eenmaal beneden, in het kajuitgedeelte van het restaurant Zum Bäcker Mit Kajüte, volgt de herkenning. “Ja, hier aten we apfelstrudel. Hier hield Michels zijn bespreking.”

Michels verraste iedereen met deze locatie – altijd was de bespreking in het hotel. Nol de Ruiter: “Michels zei opeens tijdens de wandeling: ‘Heren hier houden we de bespreking.’ Maar het was achenebbisj, niet normaal. Donker, klein, met plastic stoeltjes. We dachten echt: wat is dit?”

Erwin Koeman: “Hij verraste altijd. Dat hield ons scherp.” De wedstrijd leefde enorm bij de spelersgroep. Er heerste veel anti-Duits sentiment. Wouters: “Voor mij was Duitsland belangrijker dan de finale. Dat had niet zozeer met de oorlog te maken, maar wel met 1974. De verloren WK-finale tegen West-Duitsland. Toen zat ik als 14-jarig jongetje op de bank en ging ik huilend naar buiten.”

“Dat duel in Hamburg was de belangrijkste wedstrijd uit mijn loopbaan,” zegt Van Breukelen. “Ik zat met die finale van 1974 in mijn hoofd, niet zozeer met de oorlog. Maar goed, je zag wel spandoeken als: ‘Mijn opa wil zijn fiets terug’.”

Van Breukelen leest hardop voor, over de verrassing in het Duitse team, linkeraanvaller Frank Mill: “Mill provoceert en lokt penalty’s uit.” Hij lacht. In de eerste helft botsen Mill en hij op elkaar en schreeuwt hij iets lelijks in zijn oor.

Boze brief

Later herhaalt Van Breukelen dat nog bij sterspeler Lothar Matthäus, die op de grond ligt na een beuk van Adri van Tiggelen. “Pas toen Matthäus zei dat ik iets over de oorlog zou hebben geroepen, heb ik toch maar bekend gemaakt wat ik riep. Want die oorlog heb ik er nooit bijgehaald. ‘Ich hoffe das du focking sterbst’, riep ik. Mijn Duitse leraar stuurde me daar nog een boze brief over, dat hij me nooit een zeven had moeten geven. Waarom? Nou, het was niet sterbst, maar stirbst. Verder had hij niets aan te merken, haha.”

Hij is niet de enige Nederlandse speler die de grens opzoekt, die avond. Als Rudi Völler na een overtreding bij de zijlijn wat lang doorrolt, staan drie spelers om hem heen. Wouters staat op zijn hand, Ronald Koeman geeft hem een klapje in het gezicht en Berry van Aerle trekt aan zijn haar. Na de wedstrijd veegt Koeman zijn kont af met het shirt van tegenstander Olaf Thon, maar dat is pas na de goede afloop voor Nederland.

Eerst scoort Duitsland uit een penalty, na – volgens velen – een schwalbe van Jürgen Klinsmann. Wouters: “Ja, welke Duitser, in die tijd, stond er niet bekend om een schwalbe?” Van Breukelen: “Schwalbe is niet voor niets een Duits woord.” Na de 1-1 van Ronald Koeman uit een ‘goedkope’ strafschop, volgt in de 89ste minuut de bevrijding. Van Basten ontsnapt aan bewaker Jürgen Kohler en schiet de bal glijdend in de verre hoek, na een pass van Wouters.

En dan volgt het volksfeest, in Nederland en in Hamburg. Men verwijst naar 1974, men noemt het een nieuwe bevrijdingsdag.

Alles om te winnen

Bijna 33 jaar later ontmoet Van Breukelen Frank Mill, die in 1988 in Duitsland ‘de schwalbekoning’ werd genoemd. Ze kijken de beelden samen terug in een restaurant. Van Breukelen zegt: “We gingen als Nederlanders wel over de grens af en toe.” Mill relativeert: “Wij hadden niet anders verwacht van jullie. Je doet toch alles om te winnen?”

Van Breukelen zegt dat het vooral 1974 was dat bij deze generatie een rol speelde, niet de oorlog. Mill reageert: “Nou, ik kan me voorstellen dat het meer was dan 1974. Wij waren toch het grote Duitsland, tegen het kleine Nederland. Wij waren op alle eindtoernooien, jullie niet. En wij zijn toch het volk dat ooit jullie land is binnengemarcheerd. Dat zit, denk ik, toch ergens in het collectieve onderbewustzijn. Dat krijg je in de opvoeding of op school toch mee. Ik denk dat dat onbewust toch een rol heeft gespeeld, rond die wedstrijd in 1988.”

Van Breukelen ontkent het niet.

En als ze naar de botsing kijken, op de rand van het strafschopgebied, zegt Van Breukelen: “Sorry.” Hij lacht erbij. Mill kijkt er nog eens naar en zegt: “Maar ik kwam ook heel hoog, kijk maar. We gaan er allebei hard in.”

Dan steekt Mill zijn vuist naar voren, Van Breukelen beantwoordt de boks. De mannen lachen. Het woord wiedergutmachung hangt in de lucht.

Andere Tijden Sport: De map van ’88, zondag 4 juli om 22.00 uur op NPO 1.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden