Informele macht sijpelt door bij Ajax

Ajax is Ajax niet meer. Het beleid van de club faalt, kopstukken in de organisatie sneuvelen aan de lopende band en de onrust vertaalt zich naar het veld. Het Parool buigt zich over de problematiek. Vandaag aflevering 8: de omslachtige bedrijfsstructuur. Het is een uitspraak die even moet bezinken: ''Bij Ajax is niets wat het lijkt, en wat je ziet, is er niet. '' De woorden zijn van voorzitter John Jaakke, nieuwkomer in de Ajax-bedrijfscultuur. En vraag Frank Kales, de stukgelopen algemeen directeur, naar het bestaan van een vijfde colonne, en hij antwoordt: ''Je hebt bij Ajax de vijfde, zesde en zevende colonne. ''

Ajax wordt geleid als een multinational en dat zorgt, zeker na de beursgang, voor een wollige, zelfs verwarrende bedrijfsstructuur. Kales: ''Je hebt het bestuur, de vereniging, maar ook de raad van commissarissen en een publieke notering op de AEX. Het is ingewikkeld om één gemeenschappelijk technisch en commercieel beleid vast te houden als allerlei partijen met verschillende belangen naar de club kijken. Dan heb je een rechte ruggengraat nodig. En niet al te veel zitvlees. ''

Al is de structuur zelf, zegt ex-lid van de ledenraad Ed van Thijn, niet het grootste probleem. ''Als er goede mensen zitten, hoeft de structuur niet log te zijn. Maar er zijn nogal wat mensen die niet met elkaar door één deur kunnen. ''

Van Thijn is een voorstander van de bedrijfsstructuur van Ajax. Daarin toetst en beoordeelt de ledenraad van de vereniging - als een soort Tweede Kamer - het beleid van de directie. Indien nodig, vraagt de ledenraad het bestuur van Ajax tekst en uitleg over de handelwijze van de directie. De bestuursleden op hun beurt hebben een meerderheid in de Raad van Commissarissen en die benoemt en ontslaat de directie.

Van Thijn: ''Het is een systeem van checks and balances, opdat niemand helemaal de baas is. We houden niet van potentaten in dit land. '' Voormalig algemeen directeur Maarten Oldenhof: ''Het enige alternatief is dictatuur en daar geloof ik niet in. ''

Al vindt Van Thijn het wel eigenaardig dat afgetreden bestuursleden als erelid mogen deelnemen aan de vergaderingen van de ledenraad, zij het zonder stemrecht. ''Dat leidt tot rare situaties als een afgetreden bestuurslid van leer trekt tegen zijn opvolger. Dat zie je een afgetreden minister in de Tweede Kamer niet doen. ''

Kort na de beursgang in 1998 was de precaire machtsbalans tussen Ajax' ledenraad en de hoofddirectie verstoord, omdat de ledenraad nauwelijks nog van beleidsinformatie werd voorzien. Vrijwel alles viel onder de noemer ' voorkennis'. De leden van de ledenraad zouden eens met aandelen gaan stoeien. Van Thijn: ''De ledenraad werd kaltgestelt. Ik vroeg op een gegeven moment: ' Mogen we eigenlijk nog naar de wedstrijden kijken? ''

Het conflict leidde volgens Van Thijn tot een bestuurscrisis, waarin uiteindelijk vijf bestuursleden vertrokken: eerst Jaap Ellerbroek en Donald Feldmann, en later Arie van Os, Hennie Henrichs en Michael van Praag.

De Commissie 2000, een commissie van Ajax-kopstukken, moest vervolgens niet alleen de kloof tussen het ' kille' Ajax en het publiek dichten, maar ook die tussen de NV Ajax en de vereniging Ajax. Zo werd het bestuur van vijf naar drie personen teruggebracht, maar die drie vormden wel de meerderheid in de Raad van Commissarissen. Als de ledenraad wil, kan het de Raad van Commissarissen naar huis sturen, een nieuwe benoemen, en die kan vervolgens de directie ontslaan.

Oldenhof: ''In de praktijk zal het echter nooit zo ver komen, maar als directie zit dat wel eens in je hoofd. ''

Wat is de macht van de ledenraad dan wel? Voorzitter Jaakke, die onlangs door de ledenraad in het zadel werd gehouden ten koste van medebestuursleden Hein Blocks en Klaas Nuninga, verklaarde vorige maand tijdens een bijeenkomst met de aandeelhouders doodleuk dat 99 procent van wat bij Ajax gebeurt, buiten de ledenraad omgaat, al moest hij wel ' een beetje rekening' met de raad houden.

Uri Coronel, prominent lid van de ledenraad: ''De macht van de ledenraad wordt buitengewoon overtrokken. We zijn liefhebbers die discussiëren over onderwerpen die bijna altijd al besloten zijn. ''
Ellerbroek, voorzitter van de ledenraad: ''De belangrijke beslissingen worden op hetzelfde moment aan ons bekendgemaakt als aan het publiek. Daar is de beurs streng in. De ledenraad is vooral een klankbord. ''
Kan zijn, zegt Van Thijn, maar hij heeft in zijn tijd wel vijf trainers zien vertrekken. ''En het voorspel begon altijd in ledenraad. De kritiek zwelt aan, en floep, daar ging weer een trainer. De ledenraad is een smaakmaker, én een stemmingsbepaler. ''

Van Thijn heeft zich verbaasd over de uitspraken van Jaakke. ''Hij heeft waarschijnlijk de aandeelhouders gerust willen stellen. Die maken zich altijd grote zorgen over een verschijnsel als de ledenraad. Maar als ik nog in de ledenraad zou zitten, zou ik behoorlijk nijdig zijn. ''

Coronel: ''Hij kan zich er niet niks van aantrekken. '' Oldenhof: ''Jaakke is slim genoeg om de ledenraad niet tegen zich in het harnas te jagen. ''
De theorie is dat Jaakke op een kleine ramkoers ligt. Nu hij de volledige steun heeft van de ledenraad én - niet onbelangrijk - van Johan Cruijff, is hij bezig met een grondige reorganisatie. Het aantrekken van Martin van Geel in de spilfunctie van technisch directeur, het vertrek van Blocks en Nuninga en het vroegtijdige pensioen van algemeen directeur Arie van Eijden ten gunste van Maarten Fontein wijzen in die richting.

Jaakke staat voor de lastige taak de macht van de ledenraad in te dammen, mét steun van enkele prominente leden in diezelfde ledenraad. Want behalve de formele macht binnen Ajax, bestaat er ook de informele macht, en die twee machten lopen niet synchroon.

Als er inderdaad de veelgenoemde bloedgroepen binnen Ajax leven, dan wordt de blauwe bloedgroep gevormd door invloedrijke leden als Hennie Henrichs, Uri Coronel, Leo van Wijk, Arthur Smolders, tot voor kort Ed van Thijn, maar ook nog altijd Arie van Os en in mindere mate Michael van Praag.

Een hecht gezelschap is het niet. De samenstelling van een lobbygroep varieert per onderwerp. Bovendien, zoals zo vaak bij informele krachten, wuiven de betrokkenen zelf het bestaan ervan weg.
Het enige commentaar van Arie van Os: ''Ik ben erelid, meer niet. ''

Coronel: ''Onze invloed is absoluut en helemaal niet. We praten over voetbal en ik geef wel eens mijn mening, maar mijn invloed wordt overdreven. Het is een hardnekkig verhaal. Ik krijg het niet weg. ''
Ellerbroek: ''Er zijn geen bloedgroepen en clans en geneuzel. Het is de grootste flauwekul. Alleen: de bal gaat niet tussen de palen. En als het slecht gaat, wordt gezocht naar ingewikkelde toestanden die er niet zijn. '' Oldenhof: ''De ledenraad bestaat al sinds de Punische Oorlogen. Toen het goed ging, was hij er ook. ''

Toch geeft Van Thijn een fraai voorbeeld van informele macht. ''Met name de ereleden hebben tijdens de vergaderingen het hoogste woord. Lichtend voorbeeld was Rinus Michels. Hij zei nooit veel, maar als hij sprak, had hij vaak het finale woord. ''

''Om een voorbeeld te geven: Michels liet zich in de Koeman-tijd eens uit over het Ajax-systeem waar geen enkele spits in paste. ' Het systeem kan nooit een doel op zich zijn,' zei Michels. Koeman week uiteindelijk van het 4-3-3-systeem af. Ik zeg niet dat het een één-tweetje was van Michels met Koeman, maar zo werkt dat met informele macht. Hij sijpelt door en vroeg of laat vindt dat toch zijn weg. '' (HANS VAN DER BEEK)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden