Plus Achtergrond

Het charisma van Ronald Koeman zit hem in kleine dingen

Ronald Koeman kan vanavond de eerste bondscoach in zes jaar worden die zich met Oranje voor een eindtoernooi plaatst. Wat heeft hij wat anderen niet hebben? Een bijzonder aura, onder andere.

Bondscoach Koeman tijdens de training van Oranje, eerder deze week in Zeist. Beeld Jerry Lampen/EPA

Bondscoach Koeman tijdens de training van Oranje, eerder deze week in Zeist.

Als Ronald Koeman (56) nadenkt voordat hij antwoord geeft, perst hij vaak even zijn lippen samen en wendt hij kort zijn blik af, schuin omlaag. Daarna kijkt hij zijn gehoor recht in de ogen, streng en indringend. “Ja oké,” zegt hij dan, als aanloopje naar een zin, of zoals gisteravond in stadion Windsor Park in Belfast, in het Engels: “Yeah, okay, but…”.

Zachte letterklanken worden bij hem bijna altijd hard: een goal is een ‘kool’. Vastigheid klinkt als ‘fastigheid’ en vind ik wordt ‘find ik’. Ronald Koeman vindt bijna nooit iets gezocht. Wel: ‘gesocht’.

Zweem van onaantastbaarheid

Het charisma van deze bondscoach zit ogenschijnlijk in kleine dingen. In lichaamstaal, in een oogopslag, in no-nonsense zinnen. In zijn loopje langs de zijlijn als het niet gaat zoals hij wil: kop omlaag, armen over elkaar. Met zijn 1,81 meter is hij niet uitgesproken groot, een donkere bos krullen heeft hij ook al niet. Toch vult zijn aanwezigheid direct de ruimte.

Het is een bijzaak – Koeman heeft bovenal een talentvolle lichting internationals – maar ook een belangrijk onderdeel van zijn status en zijn succes. Er hangt een zweem van onaantastbaarheid om hem heen.

Het heeft niet alleen met prestaties te maken. Als Koeman iets merkwaardigs zegt, zoals onlangs nog bij Fox Sports (’Een leugentje moet kunnen’) komt hij daar haast ongehavend mee weg. “Ik ben vaak open en eerlijk, maar niet altijd. Hoeft ook niet, vind ik,” zei hij deze week, zonder met zijn ogen te knipperen.

Vaderlijk

Dat zoiets amper beroering veroorzaakt, zegt wat over zijn populariteit en status. Hij is de man die het Nederlands elftal succesvol reanimeerde. Toch was dat ook wel eens anders: vóór zijn entree bij Feyenoord in 2011 was de publieke opinie haast tegenovergesteld. “Mensen schijnen het leuk te vinden als het slecht gaat met Ronald Koeman,” zei hij daar ooit over.

Als trainer is hij sindsdien wijzer geworden. Zachter misschien ook, zoals zijn zoon Ronald onlangs vertelde: de robuuste macho kan smelten zodra hij zijn kleindochter ziet.

Over zijn contact met jonge spelers heeft hij zelf al vaak verteld. Waar Koeman in zijn eerste jaren als coach vaak hard de confrontatie zocht met talenten als Wesley Sneijder en Rafael van der Vaart, kijkt hij nu vaderlijk naar de strapatsen van Memphis Depay.

Gezelschapsmens

Koeman weet dat een moderne coach niet altijd cynisch of autoritair kan zijn. Hij wordt daarbij geholpen door zijn talent afstandelijk en tegelijkertijd heel aanraakbaar te zijn. Voor het grote publiek heeft hij iets onmiskenbaar gezelligs en oud-Hollands. Als trainer geeft hij op elke vraag antwoord, zelfs op een onbenullige.

Koeman, na zijn vertrek bij Everton nog als ‘arrogant’ neergezet in de Engelse pers, is in veel opzichten een sfeergevoelig gezelschapsmens. Toptrainers zijn vaak moeilijke mensen op feesten en partijen: Koeman niet. Hij heeft graag vrienden en bekenden om zich heen, houdt van uitgebreid tafelen, van slap geouwehoer met een wijntje erbij. Toen Oranje het wat saaie zakelijke hotel Woudschoten in Zeist betrok, verordonneerde hij direct dat er een sfeervolle huiskamerhoek moest worden ingericht.

“Als ik zie hoe deze spelers onderling met elkaar omgaan, maakt dat me trots,” zei hij deze week. Toch kan hij nog steeds hard zijn, vilein, compromisloos. Dan zoekt hij vanuit het niets de confrontatie met bijvoorbeeld een verslag­gever, bars en vijandig. Een karaktertrek die hij als voetballer al had. Een belegen anekdote, maar daarom niet minder treffend: als jonge voetballer van FC Groningen gaf hij zijn broer Erwin, zijn beste vriend, in hun eerste onderlinge duel een ongenadige rot­schop.

In zijn tijd als coach van Feyenoord serveerde hij Stefan de Vrij publiekelijk af, niet lang daarna ontnam hij de verdediger ook nog zijn aanvoerdersband. Als spelers als Jordy Clasie de dingen te licht dreigden op te nemen, hoefde Koeman alleen maar even een stuurse blik te werpen. De deur van zijn trainerskamer stond altijd open in De Kuip, maar de meeste jonge Feyenoorders durfden amper naar binnen.

Non-verbale communicatie

Koeman is als de bevreesde conrector die plots een chaotische middelbareschoolklas binnenstapt. Op slag is het stil en staat iedereen in de houding. Onder Koeman gebeurt het zelden dat een speler zich afmeldt met een pijntje of een ander excuus. Wie dat wél doet, zoals Ruud Vormer vorig jaar, krijgt onherroepelijk de rekening gepresenteerd. Die valt af, zonder nadere uitleg.

Wie Koeman op een trainingsveld observeert, ziet vanzelf hoe zijn lichaamstaal en non-verbale communicatie effect hebben. Ergernis, tevredenheid, lol, woede: bij hem herken je emotie in één aanblik, één lichaamspose, één handbeweging. Sommige trainers doen dat met grote gebaren, Koeman juist niet. Een geërgerde frons kan al genoeg zijn. Zijn ervaring en vakmanschap doen de rest.

Streetwise

Het is algemeen bekend hoe Koeman in staat is een elftal heel pragmatisch en duidelijk vorm te geven. Hoe hij aanvoelt wat een wedstrijd nodig heeft. Ook grappig: Koeman is nooit te beroerd een succesvolle wissel of tactische omzetting even subtiel naar zichzelf toe te trekken. Hij benoemt het in een bijzin, ongemerkt doch doeltreffend.

Toen Oranje vorig jaar in Gelsenkirchen van Duitsland won, mede dankzij een briefje dat hij aan aanvoerder Virgil van Dijk gaf, was Koeman de eerste om te benadrukken dat zijn assistent Dwight Lodeweges de credits verdiende.

Je zou dat streetwise kunnen noemen, een vorm van sociale intelligentie. Koeman is geen coach die zijn voetbalvisie staaft met rapporten, diagrammen of boekwerken. Hij vertrouwt op zijn gevoel en zijn waarneming. Zelfs als die hem in de steek laten, weet hij dat vaak te camoufleren. Een kwestie van aura.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden