PlusBoekrecensie

De animositeit tussen Van Gaal en Cruijff, babyboomers uit Oost

Louis van Gaal en Johan Cruijff: babyboomers uit Amsterdam-Oost, die beiden een enorme betekenis hebben gehad voor Ajax. En tóch verstonden ze elkaar niet.

2 december, 1996: Ajaxtrainer Louis van Gaal geeft aanwijzingen aan Marc Overmars tijdens een training. Beeld ANP

Bij de huidige Ajaxtrainer Erik ten Hag hangen drie portretten aan de muur in zijn werkkamer op De Toekomst: van Rinus Michels, Johan Cruijff en Louis van Gaal. Die drie hebben volgens Ten Hag de meeste invloed gehad op Ajax. Ze droegen in grote mate bij aan (de ontwikkeling van) de filosofie, de speelstijl, het dna, de uitstraling en de prestaties van de club.

Michels en Cruijff zijn overleden. Louis van Gaal geniet van zijn pensioen, al sluit hij niet uit dat hij ooit nog ergens een functie zal vervullen in de voetballerij. Is het niet als trainer dan wellicht als directeur of commissaris.

Hij was het tien jaar geleden bijna geweest: directeur van Ajax. De pogingen van de toenmalige commissarissen Steven ten Have, Marjan Olfers, Edgar Davids en Paul Römer om Van Gaal de dagelijkse leiding van de club in handen te geven, strandden echter in de rechtszaal. Het was het kookpunt in de animositeit tussen Van Gaal en Cruijff.

Het is een van de hoofdstukken in de biografie LvG die dinsdag is verschenen. Onder de kop ‘Een niet zo heel fluwelen revolutie’ blikt auteur Robert Heukels met Van Gaal en een aantal andere direct betrokkenen terug op die kafkaëske episode bij Ajax.

Chaos regeerde

Het begon met een patstelling in de raad van commissarissen, waarvan ook Cruijff deel uitmaakte. Cruijff was in 2010 een revolutie begonnen bij Ajax; oud-voetballers moesten het voor het zeggen krijgen. Ajax zocht een nieuwe algemeen directeur. Voor Cruijff was er maar één kandidaat: Tsjeu La Ling. Dat was onbespreekbaar voor de vier andere commissarissen, die achter de rug van Cruijff om Louis van Gaal benaderen voor de functie. Want Steven ten Have zag de chaos regeren: “Wat Ajax nodig had, was orde.”

Het was de bedoeling dat Van Gaal in juli 2012 aan zou treden. Tot die tijd moest Martin Sturkenboom op ad-interimbasis zijn rol invullen, samen met Danny Blind. Daarna zouden Sturkenboom en Blind, uiteindelijk de beoogde opvolger van Van Gaal, hem gaan aanvullen. Van Gaal zegt daarover nu in zijn biografie: “Ik wist van tevoren dat Cruijff het niet goed ging vinden dat ze mij als algemeen directeur aanstelden. Ik zei tegen de andere rvc-leden, Ten Have, Römer, Olfers en Davids: ‘Jullie kunnen mij wel willen, maar hoe ga je dat doen met Cruijff? Ga eerst maar eens naar Johan’.”

De rvc-leden hadden goede moed, Cruijff woonde in Barcelona en kwam zelden of nooit opdagen bij vergaderingen, wettelijk zouden ze daarom toch wel sterk staan. Maar het ging mis toen ze de benoeming van Van Gaal naar buiten brachten. Cruijff kwam onmiddellijk overgevlogen uit Barcelona om die benoeming te voorkomen en Ajax stond in brand. Een rechtszaak volgde.

‘De voetballers’

Marc Overmars was een van de ‘Cruijffianen’ die in de rechtszaal aanwezig waren. Terugkijkend zegt hij in LvG: “Ja, je had die twee kampen. Ik was toen nog werkzaam bij Go Ahead, maar was ook specialistentrainer bij Ajax, net zoals Jaap Stam. Dennis Bergkamp, Wim Jonk, Bryan Roy, die zaten er allemaal veel meer in. Steven ten Have kende ik niet, die had me wel een paar keer gebeld, maar het is nooit daadwerkelijk tot een afspraak gekomen. Met Louis heb ik in die periode ook niet gesproken. Wie er toen gelijk had of hoe en wat... ik weet dat eerlijk gezegd niet eens meer.”

Aan de kant van Cruijff verzamelden zich behalve Overmars, Roy, Bergkamp en Jonk ook Ronald de Boer, Michel Kreek en Jaap Stam. Cruijff noemde ze ‘de voetballers’. Een paar spelers hadden amper door wat er precies speelde, althans, dat is hun lezing nu. Steven ten Have: “Ze zaten er nogal demonstratief. Aan de andere kant zaten Blind en Davids. Als je hun interlands en palmares bij elkaar optelt, hadden wij net zo goed kunnen zeggen: daar zitten ‘de voetballers’. Het was heel pijnlijk voor Louis. Dat ze zo daar gingen zitten, heeft hij heel erg gevonden. Maar die spelers zijn op allerlei manieren overgehaald. Dat sommigen nu zeggen niet meer precies te weten hoe het zat, is een gotspe. Maar het geheugenverlies heeft natuurlijk ook te maken met hoe het de eerste jaren na de fluwelen revolutie ging. Toen is er niet goed gepresteerd en viel het allemaal uit elkaar.”

Weggezet als valsspeler

Bryan Roy had een grote rol in de aanloopfase naar de rechtszaak. “Cruijff vond dat de rest van de rvc hem kunstjes flikte,” zegt Roy in LvG. “Ineens zat daar Martin Sturkenboom als algemeen directeur ad interim en dat gaf veel speculatie. (….) Wij voelden dat Sturkenboom ons, de voetballers, eruit wilde werken. Daar zat ie voor. En het benoemen van Louis als algemeen directeur was volledig buiten ons om gegaan. Toen móesten we een rechtszaak beginnen om dat proces tegen te houden.”

Cruijff en zijn sympathisanten kregen hun zin. Van Gaal werd geen directeur. De rvc trad gefaseerd af. Cruijff werd adviseur. Maar toch viel zijn groep uit elkaar. Roy: “We zaten niet op één lijn. We hebben het zelf verknald. Dennis, Wim, Ruben Jongkind en ik. (...) En je moet ook eerlijk zijn: waar zitten ze nu allemaal? Er zijn maar weinig ex-voetballers die slagen in hoge functies. Vergaderen met jongens als Dennis en Wim, dat gaat gewoon niet. Dat weet ik nu.”

Louis van Gaal voelde zich bij de Cruijff-revolutie in de steek gelaten. Hij vond dat hij werd weggezet als een valsspeler. “Ik had het juist vals en slap gevonden als ik niet thuis had gegeven. Het ging mij aan het hart wat er bij die club gebeurde.” Ajax was in nood, vond Van Gaal, en hij wilde de verantwoordelijkheid nemen. “Ik wilde er zijn, elke dag, invloed uitoefenen, mensen inspireren, beslissingen nemen. En Johan was er nooit, dus dat was helemaal geen probleem geweest.”

Overlevers

Nog steeds staat Van Gaal ambivalent tegenover Ajax. “Nog altijd zitten er jongens die onder mij gevoetbald hebben. Maar die zaten ook in de rechtszaal. Dat sneed door mijn hart. De tijd heelt alle wonden, maar ik ben het niet vergeten en zal het ook nooit vergeten. Dan zie je dat mensen uiteindelijk altijd voor zichzelf kiezen.”

Overmars is een van de overlevers. Hij is nu technisch directeur van Ajax. Van Gaal nam na de rechtszaak wat afstand van de club. Overmars: “Louis kwam hier een tijd niet meer. Ik heb niet het gevoel dat het tussen ons in is gaan staan. Ik heb ook nooit willen kiezen tussen Louis en Johan. Met Johan heb ik later veel gesproken, die dacht altijd drie stappen vooruit. Alles rondom hem was wat minder.”

“Ik denk dat daar wel iets fout is gegaan. Je moet, als je een weg uitstippelt, wel zelf aanwezig zijn. Niet zomaar van: een groepje bij elkaar zetten en dan komt het wel goed. Wie waren wij nou? Ja, ex-voetballers. Maar wij waren allemaal in een beginproces. Echt in de ontwikkelingsfase van: wie ben ik, wat wil ik, wat kan ik?”

non-fictie Robert Heukels en Louis van Gaal LvG - De trainer en de totale mens Uitgeverij Nieuw Amsterdam €21,99, 288 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden