De training  van Ajax in Doha, Qatar.

PlusAnalyse

Ajax vindt compagnons in omstreden landen. Tegen welke prijs?

De training van Ajax in Doha, Qatar.Beeld Ajax Jasper Ruhe

Nu Ajax de aansluiting zoekt met de Europese top, zoekt het ook de lucratieve samenwerking met landen in de Golfregio. De ambivalente houding over de mensenrechtenschendingen wringt met het imago van godenzonen. 

“We kijken naar partners die goed bij ons passen. Wij zijn ervan overtuigd die in Sharjah FC gevonden te hebben,” zei Ajaxdirecteur Edwin van der Sar vorig weekend over de samenwerking met de kampioen van de Verenigde Arabische Emiraten. Stafleden van Ajax gaan ter plekke de jeugdopleiding verder inrichten.

Afgaande op de mensenrechtensituatie is Sharjah FC geen voor de hand liggende com­pagnon. Op dat terrein hebben de Verenigde Arabische Emiraten, in de woorden van Human Rights Watchdirecteur Minky Worden, een ‘verschrikkelijke staat van dienst’ (zie kader onderaan dit artikel).

Het nieuws werd bekend tijdens het ook al vanwege de mensenrechtensituatie omstreden trainingskamp in buurland Qatar. Van der Sar zei eerder dat Ajax nu eenmaal geen politieke partij is maar een voetbalclub, en dat het eerder aan bedrijven als KLM en Shell en de regering is om stelling te nemen over mensenrechten.

Zijn mantra dat sport en politiek gescheiden werelden zijn, was moeilijk vol te houden toen de Amerikaanse verdediger Sergiño Dest donderdag vervroegd vanuit Qatar naar Nederland terugkeerde. Vanwege de spanningen tussen Iran en de VS voelde hij zich er niet veilig.

Ook in de Emiraten vallen sport en politiek samen. Sharjah FC is in 2017 per decreet door de emir van Sharjah opgericht, aldus een in de Golfregio gevestigde onderzoeker van Human Rights Watch. Decreet Nummer 24 bepaalt ook dat de overheid de club financiert en dat andere inkomstenbronnen goedkeuring behoeven van de emir of de uitvoerende raad van het emiraat. De emir heeft het laatste woord over de samenstelling van de directie van de club. Het is dus evident dat Ajax te maken heeft met Sjeik Sultan bin Mohammed al-Qasimi.

“Dit is een contract met de regering, niet met de club,” zegt Minky Worden. Dat maakt het anders dan in China, Australië, Japan en Zuid-Afrika, waar de partnerclubs van Ajax verder weg staan van de overheid. Als lid van de Hoge Raad van de Emiraten is ‘Sjeik Dokter Sultan’ mede verantwoordelijk voor de repressie, al is het emiraat Abu Dhabi dé machtsfactor.

Op de vraag of Ajax zich rekenschap geeft van de positie van de emir en zijn invloed op de directie van Sharjah FC, stelt de club per mail dat Ajax geen zitting heeft in de directie. ‘De focus voor degenen die erheen zullen gaan, ligt op het trainen van de trainers en jeugd.’

Risico’s

Het stationeren van stafleden is niet zonder risico, zegt Minky Worden. “Deze week berichtten wij over een Poolse zakenman die in de cel zat wegens drugshandel. De echte reden was volgens hem een conflict met een lid van de koninklijke familie van Abu Dhabi. Is Ajax zich bewust van de risico’s voor zijn werknemers die zich in Sharjah vestigen?”

Ajax vertelt niet hoeveel geld gemoeid is met de driejarige deal in de Emiraten. Het is in elk geval minder dan in China, waar Ajax in vijf jaar 15 miljoen verdient. Is het niet mogelijk in minder omstreden landen zaken te doen? Of is dit de prijs die Ajax betaalt om structureel aan te haken bij de Europese top?

Dat is er dan wel één die afbreuk kan doen aan het aura van superioriteit – ‘Wij zijn Ajax, wij zijn de beste’. Natuurlijk, elders in Europa gaan topclubs zonder scrupules in zee met de sjeiks. Dat maakt het, aldus de in voetbal en de Golf­regio gespecialiseerde onderzoeker/publicist Nicholas McGeehan, voor bijvoorbeeld de fans van Paris Saint-Germain (eigendom van Qatar) lastig om de moraalridder uit te hangen.

Clubliefde kan bizarre gevolgen hebben. Zie Manchester City – in handen van Abu Dhabi. Toen een Britse promovendus daar in 2018 in een schijnproces dat vijf minuten duurde levenslang kreeg wegens spionage, prezen Cityfans op sociale media de rechtsgang in het emiraat.

Reputaties raken besmeurd. De voorzitter van de gemeenteraad van Manchester wordt achtervolgd door zijn bewering dat de regering van Abu Dhabi bestaat uit ‘voorbeeldige zakenpartners’. Spaanse tegenstanders van Catalaanse onafhankelijkheid betichten Citycoach Pep Guardiola van hypocrisie, omdat hij de repressie in de Emiraten goedpraat terwijl hij de onderdrukking in Catalonië hekelt.

Witwassen van mensenrechten

De petrodollars reiken zo ver, dat de Spaanse Supercup zich dezer dagen geheel op Saoedische bodem afspeelt. Hoewel Spanje gewend is aan invloed van de Golfstaten, roept deze deal van 120 miljoen euro verzet op. Regeringspartij Podemos spreekt van het witwassen van mensenrechtenschendingen. Amnesty International protesteerde bij de Saoedische ambassade.

Een klein gebaar kan al verschil maken. Zoals dat van Daniel Schwaab, speler van het ook in Qatar bivakkerende PSV, die in De Telegraaf kritiek uitte op de mensenrechtensituatie en de keuze naar de regio af te reizen.

Het goede voorbeeld gaf ook Liverpool in december in Qatar. Directeur Peter Moore sprak zich uit over de mensenrechten en cancelde een verblijf in een hotel met een dubieuze reputatie qua behandeling van personeel. Hetzelfde hotel waar Ajax nu logeert.

Van der Sar is in elk geval niet doof voor de discussie. Vrijdag vertelde hij in enkele kranten dat hij in Qatar met een internationale vakbondsorganisatie had gesproken over de positie van arbeidsmigranten. Hij zei blij te zijn met alle aandacht voor de mensenrechten in Qatar.

Tot zover het goede nieuws. Want in De Telegraaf wentelde hij zich ook in de slachtofferrol: “Het is net of we een misdrijf hebben begaan door naar Qatar te gaan.”

Ajax mag best naar Qatar. Of naar de Emiraten. Als het maar niet de indruk wekt met oogkleppen op te lopen. “Het mooiste zou zijn dat je het land een beetje beter achterlaat dan je het hebt aangetroffen,” zei Marjan Olfers, hoogleraar sport en recht, deze week op Radio 1.

Dat kan in de Emiraten door bijvoorbeeld afspraken over beloning en bejegening van personeel. Die lijken er niet te zijn, valt op te maken uit een schriftelijke reactie van Ajax: ‘Wat exact de afspraken zijn maken wij niet bekend, maar zij willen kennis in huis halen op het gebied van opleiden van talenten.’

De VAE: ‘Knooppunt van moderne slavernij’

De Verenigde Arabische Emiraten mogen de aartsvijand zijn van Qatar, de positie van arbeidsmigranten (bijna 90 procent van de 9 miljoen inwoners) is er net zo slecht.

Arbeidsmigranten worden uitgebuit en hebben geen toegang tot sociale zekerheid. Het maakt de Emiraten volgens een in het Verenigd Koninkrijk gevestigde mensenrechtenorganisatie tot ‘knooppunt van moderne slavernij’. Kritiek op de autoriteiten is verboden, er is geen plek voor kritische mensenrechtenorganisaties en geen noemenswaardige oppositie.

Na de Arabische Lente in 2011 draaiden de autoriteiten de duimschroeven aan. Berucht is het schimmige proces tegen 94 personen wegens samenzwering, waarbij pottenkijkers werden geweerd. 69 mensen kregen celstraffen van 7 tot 15 jaar.

De gevangenissen tellen tientallen vredesactivisten. De bekendste dissident is Ahmed Mansoor, die een straf van tien jaar uitzit wegens kritische blogs en tweets. De Emiraten worden beticht van wapen­leveranties aan aan Al Qaida gelieerde milities in Jemen.

Zeven heersers

Het is te simpel dat allemaal op het bord van Sjeik Sultan bin Mohammed al-Qasimi te leggen, de emir van Sharjah die de lakens uitdeelt bij Sharjah FC, de partnerclub van Ajax. Het land omvat zeven emiraten. De zeven heersers vormen samen de Hoge Raad. Daarin is de emir van Abu Dhabi het belangrijkst.

“Het echte vuile werk knapt Abu Dhabi op,” zegt Nicholas McGeehan, die voor Human Rights Watch onderzoek deed in de regio. “Al-Qasimi is vrij progressief. Hij heeft van Sharjah een cultureel bastion gemaakt met prominente musea.” Dat neemt niet weg dat hij onderdeel is van de elite en de repressie mede legitimeert, aldus McGeehan. 

Dat er grenzen zitten aan de culturele vrijheid in Sharjah, waar verkoop en consumptie van alcohol verboden zijn, bleek in 2011, toen de sultan de directeur van de Sharjah Biënnale ontsloeg. Aanleiding was het exposeren van onthoofde etalagepoppen die het lot verbeeldden van door islamitische extremisten verkrachte Algerijnse vrouwen.

Opvolging

Ook dook de emir op in een voetnoot van een rapport van Amnesty International, als susser van de ophef over de dubieuze rechtsgang tegen de 94 vermeende samenzweerders. “Als je je zoon probeert op te voeden, geef je hem advies als hij een fout maakt,” zei hij over de arrestaties. “Je verbiedt hem naar buiten te gaan omdat hij mensen in de straat schade kan berokkenen. Als de staat zulke maatregelen neemt, is het ter bescherming van de jongeren. Laat ons het alstublieft oplossen. We zullen uw zoon geen kwaad doen.”

De sleutelpositie van de emir bij Sharjah FC kan een issue worden als hij overlijdt. Opvolgingsprocessen verlopen in de Golfregio soms turbulent. De twee zoons van de 81-jarige emir zijn door vermoedelijk overdoses om het leven gekomen. Het ontbreken van een duidelijke troonopvolger voedt de onzekerheid.

De Petrodollars en het voetbal.Beeld NIELSEN/GUARDIAN © LVDB/HET PAROOL
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden