PlusDa's logisch

Ajax-tegenstander AS Roma speelt geen catenacciovoetbal

In de rubriek Da’s Logisch analyseert Het Parool elke maandag ‘het spel achter het spel’. Vandaag: een analyse van AS Roma, de aanstaande tegenstander van Ajax in de Europa League.

Sterspeler Lorenzo Pellegrini neemt een penalty. Beeld EPA
Sterspeler Lorenzo Pellegrini neemt een penalty.Beeld EPA

In de kwartfinales van de Europa League staat Ajax tegenover AS Roma. Een Italiaanse ploeg, maar de clichés over Italiaans voetbal kunnen op zolder blijven. Spijkerhard catenacciovoetbal, waarbij alleen het resultaat heilig is, spelen de Romeinen niet.

Ajax treft juist een aanvalslustig Roma. Een ploeg die door blessures en een verouderde selectie momenteel in een overgangsfase zit, maar goed genoeg georganiseerd is om twee lastige, vermakelijke wedstrijden op te leveren.

Speelwijze

Aan het roer bij AS Roma staat een Portugese trainer. Maar Paulo Fonseca lijkt qua spelfilosofie niet op zijn vele landgenoten die in het tijdperk na José Mourinho’s internationale successen de kans kregen als trainer bij een grote Europese club.

Waar de meeste Portugese trainers staan voor waterdicht countervoetbal, zijn Fonseca’s ploegen juist gebouwd op balbezit. Door middel van korte passes in de opbouw, onderlinge positiewisselingen en overtalsituaties in de as van het veld wil Fonseca zijn opponenten met technisch voetbal verslaan. Het zijn spelopvattingen die meer lijken op die van een Nederlandse trainer dan een Mourinho-discipel.

Fonseca kwam in 2019 op de radar bij AS Roma door zijn goede prestaties bij Shakhtar Donetsk. Met vermakelijk voetbal en een flinke hoeveelheid getalenteerde Brazilianen won hij met Shakhtar drie seizoenen op rij de Oekraïense dubbel ten koste van aartsrivaal Dinamo Kiev, en wist zijn ploeg in Europees verband clubs als Roma, Napoli en Manchester City te verrassen.

Verwachte opstelling en tactische uitgangsformatie van AS Roma. Beeld aangemaakt via ShareMyTactics
Verwachte opstelling en tactische uitgangsformatie van AS Roma.Beeld aangemaakt via ShareMyTactics

In de Italiaanse Serie A heeft Fonseca vorig seizoen concessies moeten doen op zijn aanvallende speelstijl. De Roma-selectie, vooral het verdedigingshart, bleek te kwetsbaar om net als bij Shakhtar in een aanvallend ingestelde 4-2-3-1-formatie te spelen. In plaats van met drie creatievelingen te spelen rondom de diepste spits, koos Fonseca daarom voor twee schaduwspitsen en een extra centrumverdediger.

Ondanks deze defensieve noodgreep is de 3-4-2-1-formatie van Roma avontuurlijk ingericht. Zo kiest Fonseca voor de invulling van de middelste centrale verdedigingspositie vaak voor Bryan Cristante, een Italiaans international die bij zijn vorige clubs als spelmaker op het middenveld speelde.

In de opbouw speelt Cristante als een creatieve ‘libero’. Hoewel Roma aan behoorlijk wat positiewisselingen, tactisch uitzakken en verschuiven doet, is de structuur in de opbouw doorgaans ingericht zoals hieronder.

De typische structuur waaruit Roma het spel opbouwt. Beeld Screenshot
De typische structuur waaruit Roma het spel opbouwt.Beeld Screenshot

Cristante komt als middelste van de drie centrale verdedigers (hierboven met geel omlijnd) het vaakst aan de bal, en dient de lijnen in de passing uit te zetten. Een van de twee centrale middenvelders (rood) biedt zich dicht bij dit verdedigingstrio aan als eerste aanspeeloptie voor de korte pass, terwijl de andere midmid juist de ruimte voorwaarts mag zoeken. De wing-backs (blauw), doorgaans Rick Karsdorp op rechts (tegen Ajax geschorst in het heenduel) en Italiaans international Leanorda Spinazzola op links, moeten voor de breedte in het spel zorgen door de gehele flank voor hun rekening te nemen.

Het doel van Roma in balbezit is simpel in theorie, maar complex in de uitvoering. De ploeg van Fonseca wil via snelle, korte passes gunstige aanvalssituaties creëren in de as van het veld. De twee ‘10-en’ die in de rug van de diepste spits spelen, vervullen hierbij de belangrijkste rol. Zij moeten bepalen of zij zich naar achteren laten uitzakken als extra middenvelder tijdens de spelopbouw, of juist diep blijven staan om het veld verticaal op te rekken.

Zijn de beslissingen van de twee schaduwspitsen correct, dan is Roma op zijn best. In onderstaand voorbeeld zien we het spelelement dat het meeste gevaar oplevert voor de Romeinen dit seizoen. Op momenten dat beide ‘10-en’ zich rond de diepste spits hebben gevoegd, ligt er ruimte voor de meest vooruitgeschoven centrale middenvelder (hieronder omlijnd) om in de rug van dit aanvalstrio vrij te komen.

Wanneer beide schaduwspitsen van Roma zich bij hun diepste spits melden, ligt er ruimte voor de opkomende middenvelder (hier: Veretout) om in hun rug vrij te komen. Beeld Screenshot
Wanneer beide schaduwspitsen van Roma zich bij hun diepste spits melden, ligt er ruimte voor de opkomende middenvelder (hier: Veretout) om in hun rug vrij te komen.Beeld Screenshot

Jordan Veretout excelleert in deze rol van pendelende middenvelder dit seizoen. De Fransman, die uit bovenstaande situatie tegen AC Milan een mooie goal maakt, is dit seizoen erg effectief als midmid die de aanval ondersteunt.

In defensief opzicht is Roma een stuk minder complex dan in balbezit. De ploeg van Fonseca verdedigt vanuit een 5-2-3-structuur. Hierbij staan de drie aanvallers nauw naast elkaar, doorgaans ter hoogte van de middenveldscontroleur van de tegenstander. Zo poogt Roma makkelijke passes door het midden te voorkomen.

De defensieve structuur van AS Roma (spelend in wit). Beeld Screenshot
De defensieve structuur van AS Roma (spelend in wit).Beeld Screenshot

Het is aan de wing-backs, in bovenstaand voorbeeld Karsdorp (omlijnd), om de hierbij opengevallen backs van de oppositie telkens op te vangen. Karsdorp en Spinazzola ‘dekken door’, zoals dat in voetbaljargon heet, door met sprints een linie uit te stappen om de vrije tegenstander op de flank op te jagen.

Roma is geen ploeg die, à la Ajax, een tegenstander 90 minuten lang onder druk probeert te zetten. De momenten van pressie bij de Romeinen verlopen volgens vaste afspraken.

Tijdens voor de tegenstander ongunstige momenten in het balbezit – een bal terug op de keeper, een pass richting zijlijn, een aanname met de rug naar het vijandelijk doel – zet Roma georganiseerd druk. Maar dit betreft doorgaans alleen de drie, vier spelers rondom de bal, en niet vrijwel het gehele elftal zoals bij Ajax.

Voor de Amsterdammers is het geduld bewaren in balbezit dan ook cruciaal tegen de Romeinen. Een opgave die iets lastiger is geworden nu de beste passer in de ploeg, Daley Blind, voor de rest van het seizoen ontbreekt.

Sterspeler

Roma heeft ook pech met blessures dit seizoen. Échte pech. Jonge sterspeler Nicolò Zaniolo (21), de beoogd opvolger van clubicoon Francesco Totti, ontbreekt al het gehele seizoen, nadat hij in de interland tussen Italië en Nederland op 7 september 2020 zijn kruisband afscheurde.

Inmiddels ontbreekt ook de andere grote uitblinker aan Romeinse zijde. Henrich Mchitarjan, die in Italië het Europese succes heeft gevonden dat hem bij Arsenal en Manchester United ontliep, lijkt (net) niet op tijd fit voor het Europa League-tweeluik. De Armeniër is met 11 goals en 9 assists in alle competities dit seizoen verreweg de productiefste creatieveling in de selectie.

Ook is Edin Dzeko niet meer het gevaar van weleer. De spits, inmiddels 35 jaar oud, kwakkelt dit seizoen met pijntjes en vormverlies. Het is al het hele seizoen stuivertje wisselen tussen Dzeko en zijn fysiek sterke back-up Borja Mayoral. Een bittere pil voor de Bosniër, die na jarenlang ondergewaardeerd te zijn geweest bij VfL Wolfsburg en Manchester City in de Italiaanse hoofdstad de grote meneer was.

Lorenzo Pellegrini is een van de uitblinkers bij AS Roma dit seizoen. Beeld EPA
Lorenzo Pellegrini is een van de uitblinkers bij AS Roma dit seizoen.Beeld EPA

De enige ster die wél zeker is voor de kwarfinales, is Lorenzo Pellegrini. De sierlijke, grote middenvelder (24) komt uit de eigen jeugdopleiding, maar is een laatbloeier. Aanvankelijk verkocht Roma de rechtspoot aan het kleinere Sassuolo, maar toen Pellegrini daar uitgroeide tot een international, kochten de Romeinen hem terug in 2017.

Pellegrini is de beste passer in de ploeg, heeft een strakke corner in de benen en krijgt ook zelf scoringskansen met slimme loopacties achter de defensie. Nu Dzeko geen wekelijkse vaste waarde meer is, heeft Pellegrini de aanvoerdersband van hem overgenomen. Een hele eer in Rome, waar de armband vanwege Totti extra betekenis geniet bij de fans.

Zwakke plekken

Ajax is, ondanks een kleinere begroting en het ontbreken van Blind, de favoriet in dit Europese tweeluik. En dat is niet volledig te wijten aan de blessuregevallen bij AS Roma. De ploeg van Fonseca is al het gehele seizoen kwetsbaar in defensief opzicht.

In de Serie A krijgt Roma dit seizoen gemiddeld maar 9 schoten tegen te verwerken per wedstrijd. Een keurig moyenne op het eerste oog, en het een-na-beste gemiddelde in de Italiaanse competitie zelfs. Maar de kansen die Roma weggeeft, zijn vaak meteen enorm.

Met 44 tegengoals in 29 competitiewedstrijden is de defensie botweg te zwak om mee te doen om de plekken die een Champions Leagueticket opleveren voor volgend seizoen. Vooral in de duels met de vijf ploegen boven Roma op de ranglijst, heeft het team van Fonseca een lekke defensie. In 8 wedstrijden tegen Juve, Milan, Inter, Atalanta en Napoli incasseerde Roma 21 treffers dit seizoen: een horrortotaal.

Als we deze 21 tegengoals onder de loep nemen, valt al snel het grote probleem op. Roma heeft moeite met omschakelen van aanvallen naar verdedigen. In het topduel met Napoli geven de Romeinen al na een halfuur spelen de beslissende 0-2 op kinderlijke wijze weg. Bij balverlies op de Napolitaanse helft staan beide wing-backs (beiden omlijnd hieronder) zo aanvallend opgesteld, dat zij op de flanken onmogelijk het gat kunnen dichtlopen met de buitenspelers van Napoli.

De backs van Roma zijn nergens te bekennen bij een counter van Napoli. Beeld Screenshot
De backs van Roma zijn nergens te bekennen bij een counter van Napoli.Beeld Screenshot

Vervolgens compenseert de rest van het elftal niet voor deze riskante positionering van de backs. De ene vrijstaande Napoli-buitenspeler (Insigne, op links) kan moeiteloos voorgeven op de andere vrije buitenspeler (Politano, op rechts), waarna Dries Mertens dit cruciale competitieduel al voor rust kan beslissen van dichtbij.

Maar de Romeinse problemen in defensief opzicht zijn niet alleen van tactische aard. Qua pure verdedigers houdt het, zeker voor Italiaanse begrippen, niet over bij de ploeg van Paulo Fonseca.

Zo is Gianluca Mancini een aardige opbouwer aan de bal, maar is de 24-jarige verdediger te vaak te betrappen op grote dekkingsfouten als in onderstaand voorbeeld uit het duel met Milan. Spits Ante Rebic kan met een simpele aanname wegdraaien, omdat Mancini met het verkeerde standbeen dekt.

Ook Roger Ibañez, de andere verdediger aan weerszijde van libero-spelmaker Cristante, heeft zijn defensieve mankementen.

De Braziliaan is een betere atleet dan Mancini of Cristante, maar gaat te vaak voor de risicovolle ingreep. In onderstaand filmpje, waar Atalanta-aanvaller Josip Ilicic voor de vierde Romeinse tegengoal na rust zorgt, gaat Ibañez pijnlijk de mist in.

Kortom, voor aanvallers Dusan Tadic, Antony en David Neres zullen er kansen liggen om aan hun Europese doelpuntencijfers te werken.

De twee wedstrijden tegen AS Roma zullen voor Ajax vooral een defensieve test vormen, want in aanvallend opzicht zijn de Italianen getalenteerder en gedurfder dan voorbije Europa League-opponenten Lille en Young Boys.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden