PlusAchtergrond

Ajax en technisch directeuren: het botste vaker dan dat er muziek in zat

Technisch directeur Leo Beenhakker neemt in zijn kantoor wat papieren door voor de persconferentie over het ontslag van Co Adriaanse als trainer van Ajax.
 Beeld Pim Ras/ Hollandse Hoogte/ANP
Technisch directeur Leo Beenhakker neemt in zijn kantoor wat papieren door voor de persconferentie over het ontslag van Co Adriaanse als trainer van Ajax.Beeld Pim Ras/ Hollandse Hoogte/ANP

Ajax neemt de tijd in de zoektocht naar een nieuwe technisch directeur. Een duik in de geschiedenis van de club leert dat die zorgvuldigheid geboden is.

Dick Sintenie

2001: Leo Beenhakker versus Co Adriaanse

De trainer was er eerst, in de zomer van 2000: de idealist Co Adriaanse die het sportief diep gevallen Ajax stapsgewijs wilde terugbrengen naar de top van Nederland. Een paar maanden later werd Leo Beenhakker aangesteld: een pragmaticus voor wie het herstel liefst in een vloek en een zucht moest gebeuren. Al snel uitte Beenhakker openlijk kritiek op de werk- en speelwijze van zijn trainer.

Na de voor Ajax zo belangrijke thuiswedstrijd in de voorronde van de Champions League tegen Celtic, die met 3-1 verloren ging, noemde Beenhakker de gekozen tactiek naïef. Adriaanse speelde met vier aanvallers en slechts twee middenvelders: Rafael van der Vaart en Daniel Cruz.

In bestuurlijke kringen was in het begin van het tweede seizoen van Adriaanse al uitgesproken dat de hoofdtrainer niet de juiste man op de juiste plek was. De grieven: Adriaanse was wantrouwig, wisselde van spelsystemen, negeerde miljoenenaankoop Zlatan Ibrahimovic, nam ras-Ajacieden als Aron Winter en Richard Witschge niet serieus en communiceerde niet. Adriaanse vond dat de tijd de Ajaxfilosofie had ingehaald en achtte vernieuwingen noodzakelijk.

De directie liet Adriaanse nog een paar maanden bungelen nadat hij een reeks goede resultaten had neergezet. De trainer kwam volledig geïsoleerd te staan. Het contact tussen Beenhakker en Adriaanse was ijzig. Vilein en pijnlijk was het antwoord van Beenhakker op de vraag van journalisten of de technisch directeur in de hoteltuin in Glasgow – voor de return tegen Celtic – nog met Adriaanse had gesproken over diens functioneren: “Nee, we hebben het eigenlijk alleen gehad over de boomklever. Ken je dat vogeltje?”

2003-2004: Louis van Gaal versus Ronald Koeman

Onder Ronald Koeman, de opvolger van Co Adriaanse, leefde Ajax sportief op. Beenhakker-aankopen als Ibrahimovic, Mido, Maxwell en Hatem Trabelsi deden het goed in een elftal dat door de sterke coach Koeman weerbaar werd gemaakt in de Champions League. De ploeg bereikte in 2003 de kwartfinales van het toernooi, maar het voetbal werd er niet beter op. Koeman had moeite om de talenten uit de jeugdopleiding, zoals Van der Vaart, Nigel de Jong, John Heitinga en Wesley Sneijder, in te passen.

Na het vertrek van Beenhakker (wegens privéproblemen) en de komst van Louis van Gaal ging het hopeloos mis tussen technisch directeur en trainer. Na een jaar stapte Van Gaal zelf op. Hij velde naderhand in een interview met Het Parool een vernietigend oordeel over de capaciteiten van Koeman. “In mijn functie als technisch directeur moest ik kijken hoe Koeman als trainer functioneerde en hoe de wisselwerking tussen hem en de spelersgroep was. Beide onderdelen waren niet goed.”

Van Gaal vocht zijn verschil van mening met Koeman achter de schermen uit. Na de 4-0 nederlaag tegen Bayern München (28 september 2004) maakte Koeman de kwestie voor de televisiecamera’s echter publiek. Dat betekende voor Van Gaal ook het einde van een vriendschap. “Die handelwijze nam ik Koeman persoonlijk zeer kwalijk. We hadden een verschil van mening omdat ik vond dat hij de Ajaxvoetbalstijl vermoordde door zich iedere keer aan te passen aan de tegenstander, zelfs in de Nederlandse competitie. Koeman vond drie puntjes belangrijker dan bouwen aan een elftal. Daarmee stelde hij zijn eigen belang boven het belang van de club. Door in het openbaar in te gaan op ons verschil van mening heeft Koeman er een politiek conflict van gemaakt. Daarmee liet hij blijken dat hij zijn werkwijze niet wilde veranderen. Ik betwijfel of hij die werkwijze wel kon veranderen.”

Technisch directeur Louis van Gaal en trainer Ronald Koeman tijdens een persconferentie in 2003.  Beeld
Technisch directeur Louis van Gaal en trainer Ronald Koeman tijdens een persconferentie in 2003.

Van Gaal was geen voorstander van Koemans contractverlenging in december 2003. “Voordat Koeman de handtekening onder zijn nieuwe contract zette, had hij vijf keer achter elkaar verloren. Van Club Brugge in de Champions League, van NAC in de beker en van Jut en Jul in de competitie.” Van Gaal wilde ingrijpen, maar het ontbrak hem aan bevoegdheid. Toen Van Gaal zijn contract in de Arena ondertekende, had hij ook getekend voor een machtsstructuur waarbij de trainer (Koeman) verantwoording is verschuldigd aan de algemeen directeur (Van Eijden) en niet aan de technisch directeur. Van Gaal: “Ik had geen macht.”

Een paar maanden na de clash gebeurde wat Van Gaal al had voorspeld: Koeman werd vanwege aanhoudende slechte resultaten ontslagen.

2005-2008: Martin van Geel versus Danny Blind en Henk ten Cate

Ajax weekte Martin van Geel als technisch directeur los bij AZ. Achteraf is over de drie jaar dat de Brabander de technische scepter zwaaide in de Johan Cruijff Arena te zeggen dat hij eigenlijk nooit echt de baas is geweest. Ajax ging weer eens zwaar gebukt onder achterkamertjespolitiek en gekonkel. Op de achtergrond werd algemeen directeur Maarten Fontein gesouffleerd door onder anderen Johan Cruijff. Technische baas Van Geel was een marionet.

Het hoofd van trainer Danny Blind, slecht begonnen aan het seizoen, stak in februari al in de strop, maar als hij de directeuren Van Geel en Fontein in de stadiongangen tegenkwam, doken ze snel een van de kantoortjes in. Tegen de stroom in kreeg Blind zijn team langzaam aan de praat. Hij won de play-offs en kwalificeerde zich met Ajax keurig voor de voorronde van de Champions League. Ook won hij de KNVB-beker. Maar wat hij al langer wist – en wat niemand het clubicoon had durven vertellen – gebeurde kort na de festiviteiten: Blind werd ontslagen.

De relatie tussen Van Geel en de opvolger van Blind, Henk ten Cate, was zo mogelijk nog beroerder. Het aankoopbeleid van de club had meer weg van een spelletje kwartetten: eentje voor jou, eentje voor mij. Ten Cate kreeg zijn zin als hij verdediger Jürgen Colin van Norwich City wilde halen, en daarna plukte Van Geel op eigen houtje aanvaller Albert Luque weg bij Newcastle United.

Toen Piet Keizer – op advies van Cruijff – door de club op technisch vlak werd gekoppeld aan hoofdtrainer Ten Cate, was de rol van Van Geel volledig uitgespeeld.

Toch stond er een heel sterke selectie: met Luis Suárez, Klaas-Jan Huntelaar, Wesley Sneijder, Kenneth Perez en Gabri. Dat elftal had in 2007 kampioen moeten worden, maar kwam op de slotdag één doelpunt tekort. De Catalaan Roger, gehaald op aandringen van Cruijff, had die treffer op zijn schoen. Waarom juist hij in de slotfase de indirecte vrije trap in het strafschopgebied van Willem II nam en niet specialist Sneijder, zal altijd een mysterie blijven.

2010: Danny Blind versus Martin Jol

Het kan altijd gekker. Na het vertrek van Van Geel, wiens disfunctioneren in het rapport van de interne onderzoekscommissie onder leiding van Uri Coronel uiterst scherp aan de kaak werd gesteld, keerde Blind in een officiële functie terug bij Ajax: die van technisch manager. Na de mislukte episode met trainer Marco van Basten, die óók veel invloed kreeg op het technische beleid op lange termijn, kwam Martin Jol naar Ajax. Blind werd zijn assistent. Hij combineerde die rol met zijn baan als technisch manager. “Danny Blind wordt mijn rechter- en linkerhand,” zei Jol bij zijn aanstelling. “Hij kent vanaf de E-jeugd alle spelers. Het was voor mij heel belangrijk dat Danny deze functie zou aannemen.”

November 2010: assistent-trainer Danny Blind (zittend) en hoofdtrainer Martin Jol (rechts) negeren elkaar, nadat ze een verschil van mening hebben gehad voor de topper tegen PSV. Beeld Patrick Post/ANP
November 2010: assistent-trainer Danny Blind (zittend) en hoofdtrainer Martin Jol (rechts) negeren elkaar, nadat ze een verschil van mening hebben gehad voor de topper tegen PSV.Beeld Patrick Post/ANP

De speler die Danny Blind het beste kende, was zijn zoon Daley, maar die werd door Jol genegeerd. Het leidde uiteindelijk tot een conflict tussen de trainer en zijn assistent die zo ongeveer in alles anders dachten over voetbal. Geld voor aankopen was er niet, de kas was leeg. Jol haalde Mido, Thimothée Atouba, Teemu Tainio en ‘zeehondendribbelaar’ Zé Kerlon voor niets of voor een habbekrats naar Ajax. Ook Hyun-jun Suk sleepte een contractje in de wacht, nadat de Koreaan zelf had gevraagd of hij eens een proefwedstrijdje bij Ajax mocht spelen. De door Cruijff ingezette revolutie maakte dat Jol in zijn tweede seizoen al snel de aftocht blies.

2012-2021: Marc Overmars versus Frank de Boer, Peter Bosz, Marcel Keizer en Erik ten Hag

Het succes van Marc Overmars begon een jaar vóór zijn aanstelling. Frank de Boer, de opvolger van Jol, werd in 2011 onmiddellijk kampioen met Ajax. Dat was de club sinds 2004 niet meer gelukt. Die titel, die de derde ster opleverde voor het dertigste kampioenschap, was de bouwsteen voor de volgende drie landstitels op rij en voor een bijna structurele deelname aan de uiterst lucratieve Champions League. Overmars kreeg daarmee de financiële middelen in handen om betere voetballers te halen en die ook beter te belonen.

Dat de band tussen de technisch directeur en de trainer belangrijk is voor de sportieve prestaties van Ajax is vooral in de periode-Overmars duidelijk zichtbaar geworden. Peter Bosz en Erik ten Hag waren zijn keuzes. Hij deed alles om die twee trainers te faciliteren en dat leverde prijzen, aanzien in Europa en verkwikkend voetbal op.

Met de aanstelling van Marcel Keizer (2017) was Overmars het oneens; dat was een keuze van Dennis Bergkamp, een van de grondleggers van het plan-Cruijff. Overmars liet de onervaren Keizer opzichtig bungelen, terwijl het noodlottige ongeval met Abdelhak Nouri de hele club, maar zeker de A-selectie, in het verdriet had gestort. Na een paar maanden van wisselend spel en tegenvallende resultaten grepen directie en raad van commissarissen in: na Wim Jonk, de meest loyale Cruijffvolger, moesten ook Bergkamp en trainer Keizer het veld ruimen.

Onder Overmars en Ten Hag zette Ajax vervolgens nieuwe stappen op de Europese ladder. Nu Overmars zo plotseling en keihard van zijn voetstuk is gevallen, zal de club uitgebreid de tijd nemen om een opvolger aan te stellen. De keuze is immers precair, dat maakt een terugblik op de afgelopen twintig jaar glashelder.

Luister onze Ajaxpodcast Branie:

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden