PlusDe wandeling

Zo wandel je in Amsterdam langs pleinen waar de Franse Revolutie werd gevierd

null Beeld Vincent Spiering
Beeld Vincent Spiering

Goede vrienden Floor van Spaendonck en Gijs Stork houden van de stad en haar verhalen. Elke week wandelen ze volgens een ander thema, zo pik je ook nog eens wat op. Deze keer lopen ze vanwege 14 juli langs de pleinen waar de Franse Revolutie werd gevierd.

Floor Van Spaendonck en Gijs Stork

A. Op 14 juli 1789 bestormden de Fransen de Bastille in Parijs en die datum wordt nog steeds in Frankrijk herdacht. De impact was groot omdat de Verklaring van de Rechten van de Mens en Burger werd opgesteld met als kernrecht dat mensen vrij zijn en met gelijke rechten geboren worden.

Een vergelijking met de huidige tijden van boerenopstand dringt zich op. Wij starten op de Dam, want zes jaar na de bestorming werd hier in 1795 de komst van de Fransen gevierd; er werd een groot revolutiefeest gehouden, waarbij de Fransen hand in hand met Amsterdammers om een ‘vrijheidsboom’ dansten. De komst van de Fransen betekende voor Amsterdam het einde van de regentenmacht en werd de Bataafse Revolutie genoemd.

null Beeld europeana
Beeld europeana

Het was een machtsovername door het plaatselijke Revolutionair Comité en de stadhouder van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, prins Willem V van Oranje-Nassau, vluchtte het land uit. Niet alleen op de Dam maar op verschillende andere pleinen in de stad werden er vreugdemonumenten opgericht; men liep van plein naar plein en zo ontstond een route die liep van de huidige Noordermarkt naar het Thorbeckeplein, de toenmalige Botermarkt.

B. Wij lopen een revolutierondje via de westkant en doen eerst de Spuistraat aan, want hier ligt Vrankrijk, het voormalige krakersbolwerk en misschien wel het ultieme huis van de revolutie. Hier werd in de afgelopen decennia podium geboden aan bewegingen die antiglobalisme, alternatieve economieën en queer samenlevingsvormen nastreefden. Ook spraken er soms bevrijdingsorganisaties die geweld niet uitsloten om de doelen te bereiken, een beetje zoals de Franse Revolutie.

Vrankrijk werd in 1875 gebouwd en werd eerst gebruikt als timmerwerkplaats en later als steendrukkerij. Na de Tweede Wereldoorlog volgde eerst De Telegraaf als gebruiker en daarna verkocht garagehouder Hendrik Tabak hier tot 1975 Fords. Het kraken begon in 1982 om het speculeren met het pand tegen te gaan en nu is het in bezit van een beheerstichting die de krakers toentertijd hebben opgericht.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

C. We lopen naar de Westermarkt waar de revolutie gevierd werd met een monument met de titel Het volk vernielt de aristocratie. Om de hoek bij de Noordermarkt wordt Frankrijk nu gevierd met de diverse bric-à-bracwinkels, maar vooral bij restaurant PEQU dat Franse klassiekers serveert. Het eten doet ook denken aan de zogenaamde woorden van koningin Marie-Antoinette, die spottend gezegd zou hebben dat de armen, als ze dan geen brood meer konden kopen, zich maar met brioche moesten behelpen. Zij en haar man, koning Lodewijk XVI, werden tijdens de Franse Revolutie ter dood gebracht.

De woorden staan voor het onbegrip van de koningin voor de armoede van het volk, maar Marie-Antoinette heeft de beroemde woorden nooit uitgesproken. Ze zijn afkomstig van de Franse schrijver Jean-Jacques Rousseau, die ze toeschrijft aan een ‘belangrijke prinses’, zonder echter de prinses met name te noemen. Marie-Antoinette is overigens wel degelijk een van de aanleidingen van de revolutie; haar gokschulden en de bouw van een miniatuurdorp bezorgden haar de bijnaam Madame Déficit (Mevrouw Staatsschuld).

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

D. We lopen via de Jardin of Jordaan naar het Leidseplein vanwege het vermaarde feestcafé La Bastille. Hier bestormen niet 20.000 man het gevang zoals in Parijs, maar de nachten verlopen hier met eenzelfde uitgelaten stemming. Ongegeneerd meezingen met Mokums chansonniers en het innemen van Flügels en andere shots worden door de mannen achter bar als ware revolutieleiders aangemoedigd. Dat is overigens wel ongeveer de tegenovergestelde boodschap als die van de Franse revolutieleider Robespierre. Hij stelde juist dat het geheim van vrijheid ligt in het opleiden van mensen en dat het geheim achter tirannie is om ze onwetend te houden.

Ook op het Thorbeckeplein tref je een Bastillecafé, ruimte genoeg om te feesten en tevens een mooi bruggetje naar het Rembrandtplein, toen de Botermarkt, waar ook de revolutie werd gevierd met een verbeelding van een graf met de titel De vernietiging der oude Constitutie.

E. Om de hoek aan de Amstel ligt de Kleine Komedie gebouwd als Fransche Schouwburg aan toen nog de Erwtenmarkt. De zaal bood plaats aan 605 toeschouwers en werd na de Franse revolutie voor iedereen gratis toegankelijk waardoor de Franse Schouwburg enorm populair werd. Tot 1854 werd hier in het Frans gezongen en gesproken.

null Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

F. We lopen verder naar het Koningsplein en hoewel het nu een passantenplein is zonder enige verleiding om hier te gaan feesten, werd er ten tijde van de revolutie wel gefeest onder een andere naam, het Burgerplein. Hier werd een vreugdeboom voor de republiek opgericht. Ditmaal een beeld met op schilden de waarden van de revolutie gebeiteld; nationale deugd, heldenmoed, standvastigheid en vaderlandsliefde.

Het zakje witte verf dat Sjaak V. op 2 februari 2002 tegen de Gouden Koets, van het bruidspaar Máxima en Willem-Alexander gooide, kan ook zeker als een revolutionaire daad gezien worden. We lopen terug naar de Dam; wie weet hebben de boeren daar ook beelden neergezet.

Floor van Spaendonck en Gijs Stork, Gerrit Lamberts’ Amsterdam door Gijs en Floor, Uitgeverij Wbooks, €24,95.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden