Plus Achtergrond

Zo strijden Amsterdammers tegen zwerfafval

‘Denken dat iets kleins doen geen verschil maakt is levensgevaarlijk.’ Beeld Ted Struwer

Van recyclekunst tot plastic-prikploegen in het Vondelpark: deze Amsterdammers wachten niet af tot iets wordt gedaan aan de afvalberg. ‘Hoe groot het probleem ook, zoek iets kleins wat je eraan kunt doen.’

Dankzij een burenruzie ontdekte Peter Smith (56) dat iets kleins doen wél zin heeft. Smith ­– kunstenaar, filosoof en oprichter van stichting Klean (Klagen Loont Echt Absoluut Niet) – verhuisde in 2007 naar Tuindorp Nieuwendam en kreeg het aan de stok met de nieuwe buren, onder meer over geluidsoverlast. Klagen hielp niet, het werd alleen maar erger. Tot hij bedacht om eens een kwartier rustig te luisteren naar wat zijn buurman te zeggen had. Het bleek de doorbraak. Smith: “Sindsdien is mijn filosofie: als je een probleem hebt, ga dan op zoek naar iets kleins wat je eraan kunt doen. Het maakt niet uit hoe groot het probleem, en hoe klein hetgeen je doet.”

Dat kleine beetjes een groot verschil maken, bewees Smith vervolgens aan de hand van zwerfaval. Hij had het vermoeden dat het afval – veelal petflesjes en plastic doppen – in onze voedselketen terechtkomt. Omdat het officieel niet als een milieuprobleem werd aangemerkt, maakte Smith in 2012 een enorme wereldbol, ‘De Wereld van Zwerfvuil’, die hij vervolgens in het IJ, de Waal en de Maas liet drijven. Mede dankzij de media-aandacht voor het kunstwerk kwam zwerfafval als probleem op de agenda.

Onontdekte kracht

Het sterkte Smith in zijn overtuiging. “Het is een levensgevaarlijke denkfout: mensen denken dat iets kleins doen geen verschil maakt. Als je er goed over nadenkt, is dit de reden waarom onze planeet steeds minder leefbaar wordt,” zegt hij.

“Iets doen waarvan je denkt dat het niet uitmaakt, is de grootste onontdekte kracht op aarde. Nu is dat een destructieve kracht. We kunnen dit ook als een constructieve kracht inzetten. En zwerfafval is het ideale fenomeen om dit aan te tonen. De oplossing zit in onszelf. Als iedereen blijft denken dat die ene keer minder vlees eten geen zin heeft en dat die paar zonnepanelen op hun dak niet helpen, los je het probleem nooit op.”

Gerecyclede Maria

In een loods in Noord werkt Smith nu, samen met een team vrijwilligers, aan een nieuw kunstwerk: Plastic Madonna. Het Mariabeeld, waarvoor actrice Thekla Reuten met haar baby model heeft gelegen, is er een van een moeder die borstvoeding geeft. Het wordt 12 meter lang en 4 meter hoog, en zal wanneer het klaar is door alle provincies van Nederland reizen.

Om het beeld te kunnen maken was 2500 kilo plastic zwerfafval nodig. Die hoeveelheid is nu gerecycled tot granulaat; met behulp van een 3D-printer wordt het beeld in delen geprint. Wanneer het af is, weet Smith nog niet, maar hij heeft in elk geval vertrouwen in de toekomst. “Als mensen doorhebben dat wat zij doen wél zin heeft, gaan we een prachtige toekomst tegemoet.”

Een schoon IJburg

Nog een voorbeeld van Amsterdammers die het heft in eigen handen nemen, is de Stichting Natuurlijk IJburg. Een paar jaar geleden besloot een groep bewoners van IJburg samen de buurt te vergroenen, kunst neer te zetten en op een duurzamere manier te gaan wonen. Een van de projecten werd IJburg Schoon. De naam zegt het al: de buurtbewoners gingen nadenken over hoe ze hun omgeving samen vrij van troep konden houden.

Medeoprichter Marinus Knulst (70): “Vijfentwintig jaar geleden bestond deze buurt alleen maar uit water en vis. Nu zijn er eilanden waarop 20.000 mensen wonen, en die maken rommel. Die rommel komt op straat of in het water terecht en wordt dan voer voor de vissen. Uiteindelijk belandt het in ons voedsel. Maar we bekijken het positief en mopperen niet op de buren of de overheid. Er is geen hiërarchie: we gaan gewoon samen aan de slag.”

Het team heeft het druk. Het werkt samen met IJburgse onderwijsinstellingen en brainstormt over buurt- en straatprogramma’s. Een succesvol voorbeeld is ‘bakkie bij de bak’, waarbij buurtbewoners elkaar ongedwongen ontmoeten bij afvalcontainers. Een ander succes was een ontwerpwedstrijd op meerdere basisscholen. Leerlingen mochten borden ontwerpen waarop bijvoorbeeld stond dat afval in de vuilnisbak hoort.

Crowdfunding

Stichting Natuurlijk IJburg heeft er ook voor gezorgd dat het IJburg College lessen is gaan ontwikkelen voor basisscholen, die vervolgens worden gegeven door middelbare scholieren. De kinderen zijn enthousiast. Knulst: “Zij begrijpen het allemaal prima, het lesuur vliegt voorbij.” Later hebben ze het er thuis over met hun ouders, en zo wordt de boodschap verspreid. “Hopelijk hoeft het zelf opruimen en scheiden van afval zo over een paar jaar geen nieuws meer te zijn.”

Afgelopen zomer heeft de groep IJburgers via crowdfunding geld opgehaald voor de bouw van een afval etende ‘Zuiderzee-Vis’. De grote metalen vis, waar mensen zwerfafval in kunnen gooien, staat nu bij hotel Breeze, maar gaat komend jaar op tournee en krijgt ten slotte een laatste rustplaats. Knulst: “We hadden nooit gedacht dat het zo’n vlucht zou nemen, maar de vis is een symbool voor de buurt geworden. Hij is aaibaar en herkenbaar, blijkbaar werkt dat. De IJburgers hopen stiekem dat andere plaatsen aan de oude Zuiderzee ook hun eigen vis willen.”

Goed voorbeeld doet volgen

Ook aan de andere kant van de stad gaat de bezem door de straat, bijvoorbeeld op initiatief van GroeneBuurten. De groep, voorheen Natuur&Milieuteam Zuid, werkt samen met groepen bewoners en vrijwilligers om wekelijks afval te prikken. Vier keer per jaar organiseert GroeneBuurten een grote clean-up, gericht op zwerfafval in het Vondelpark. En ze haken aan bij landelijke evenementen, zoals de World Cleanup Day. Een wisselende groep van meestal acht vrijwilligers maakt om de week schoon in de ‘slurf’ van het Vondelpark: het smalle gebied tussen de hoofdingang aan de Stadhouderskade en de Vondelbrug bij de parkingang aan de Van Baerlestraat. Dan worden ook bloemen geplant om insecten aan te trekken.

“De gemeente kan het niet alleen aan,” zegt medewerker David van Bezooijen (44). “Veel mensen voelen zich machteloos, en dit is een manier waarop ze toch zelf iets kunnen doen aan het probleem.” Wel kan het werk flink frustrerend zijn, vindt collega Simone Sikking (49): “Soms hebben we enorm veel plastic flesjes, papiertjes en blikjes weggehaald, vaak rond de drie kilo, en dan komen we twee weken later terug en ligt er weer troep.”

De schoonmaakacties van GroeneBuurten gaan over meer dan alleen het milieu: samen op een positieve manier bezig zijn, dat verbindt. Er komen ouders met kinderen op af, maar ook ouderen. En goed voorbeeld doet volgen: mensen die toevallig langslopen besluiten soms om mee te doen. Sikking: “Laat zien dat je ermee bezig bent, dat zet anderen aan het denken. Hoe meer aandacht, hoe groter de kans dat het helpt.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden