Plus Serie: rust in je kop

Yoga bij defensie: ‘Squééze die benen bij elkaar!’

Hoe houd je het hoofd koel in Amsterdam? Een zomerserie over de gestreste stad. Vandaag deel 4: yoga bij defensie.

Sander Thummler geeft yogales. In het midden Hans Kool. Beeld Dingena Mol

Rechts voor zijn matje heeft Hans Kool voor de les een blauw-wit puffertje neergelegd. Binnen handbereik, just in case. De vijftiger, sergeant bij de luchtmacht, heeft de longziekte COPD. Eerder kon hij niet zonder die inhalator. Vijf keer per dag had hij een pufje nodig. Nu gebruikt hij het medicijn veel minder.

“Dankzij yoga,” zegt hij. Die hielp hem zijn ademhaling onder controle te krijgen. En sinds mei kan hij op zijn werk, op het Marine Etablissement Amsterdam, elke week een yogales volgen. Kool is een van zes – drie vrouwen, drie mannen – die deze woensdagochtend hun yogamatjes hebben uitgerold op de roestbruin gemêleerde vloerbedekking. De vrouwen werken als burger bij defensie, de mannen zijn militair. Naast Kool yogaën twee mariniers (met gemillimeterd haar) mee.

Uit de kamer op de derde verdieping van ‘gebouw 28’ zijn de tropische temperaturen van de dagen ervoor nog niet verdreven. De ramen staan open. In de verte klinkt ­gesnerp van treinwielen op de rails, een hovenier maait het gras. De rustgevende muziek die uit de draagbare speaker in de kamer klinkt, komt er nauwelijks bovenuit.

Na een paar ademhalingsoefeningen, waaronder de hoorbare ujjayi-ademhaling – ‘alsof je een spiegel laat ­beslaan’ – is het tijd voor een reeks poses. “Ik wil jullie uitnodigen om op handen en knieën te komen,” klinkt de kalme stem van Raymond van Leeuwen.

“Rug hol, kijk naar boven.”

“Rug bol, kijk naar je navel.”

De rolverdeling is vandaag helder: Van Leeuwen – lang, beweeglijk, gespierd, in een kort broekje en witte tanktop – doet de yangyoga: de kracht. Sander Thummler, in zwart broekje en hemd, doet de yinyoga: de ontspanning. “Raymond doet de wat mannelijke energieyoga, en ik de vrouwelijke,” vat Thummler het samen. “Die richt zich meer op bindweefsel en ademhaling.” Tegen zijn klas zegt hij voor de les: “Als ik aan de beurt ben, denk je: o, het zware gedeelte is voorbij.”

Harde gasten

Thummler is opperwachtmeester bij de Koninklijke Marechaussee. Van Leeuwen is bij defensie in dienst als analist employability. Beiden werkten ooit bij de bijstandseenheid, het heftigere, militaire broertje van de Mobiele Eenheid. Militairen die met kogelwerende bepantsering op pad gaan. “Echt harde gasten,” zegt Thummler. “En het stressniveau is hoog.”

Zelf was hij al bezig met meditatie om te ontspannen, toen Thummler door een collega-marechaussee werd overgehaald eens een yogales te volgen. Toen hij na die les weer buiten stond, ging er een wereld voor hem open. De spanning? Weg. De stress? Welke stress? “Ik voelde me ­bijna onder invloed.”

Thummler kende dat ontspannen gevoel helemaal niet. “Ik was altijd gespannen, stond altijd ‘aan’. Je kijkt altijd: waar kan de dreiging vandaan komen? Wat wijkt af? Op die manier zijn we geprogrammeerd. Het is een gevoel van stress dat constant is.” Maar ‘aan’ kon dus ook ‘uit’.

In de les gaan de zes van de kindhouding soepel naar de neerwaartse hond en dan in de sprinkhaan: liggend op de buik met armen en benen omhoog, richting het systeemplafond.

Beeld Julian Stips

“Goed voor de rugspieren,” moedigt Van Leeuwen aan. “Die zijn met onze kantoorbanen wat minder sterk.” En ­tegen een van de mariniers, als spierbundel wat minder ­behept met flexibiliteit: “Het mag ook losser hoor Wally, ik weet dat je marinier bent.”

Van de sprinkhaan vouwen de zes zich in de boog: handen om de enkels en omhóóg. Alleen middenrif en navel mogen de mat nog raken.

“Squééze die benen bij elkaar!”

In de kamer klinkt gepuf en gehijg. Het hoofd van sergeant Kool loopt inmiddels rood aan, marinier Wally grijpt driftig naar zijn handdoek om zijn gezicht te drogen. Dit is hard werken.

Yoga redt levens

Dat yoga, een combinatie van houdingen en ademhaling die zijn oorsprong heeft in India, ook toepasbaar is binnen de strijdkrachten, werd bedacht in de Verenigde Staten. Daar gebruiken Special Forces yogatraining om hun ademhaling onder controle te krijgen, om zo in acute stresssituaties te kunnen focussen. Zo zette een gevechtsvlieger dankzij die ademhaling haar kist nog veilig aan de grond na een botsing. Dat, dacht de krijgsmachtpandit – de hindoeïstisch geestelijk verzorger – kunnen wij ook wel gebruiken. In 2004 werd de eerste workshop gegeven, in 2016 ging defensie er structureel mee aan de slag.

Yoga helpt bij de verwerking van oorlogstrauma’s, laat militairen na een missie ontspannen en maakt hen sterker en leniger – en dus minder vatbaar voor blessures, zo is de gedachte die werd omarmd door het ministerie van Defensie. Omdat de krijgsmacht yoga ‘structureel wil inbedden’, worden militairen zélf opgeleid tot yogadocent.

Na zijn ‘dit is het!’-moment besloot ook Thummler binnen defensie de yogaopleiding te doen, samen met Van Leeuwen. Die opleiding wordt gegeven door Johan Noorloos van De Nieuwe Yogaschool in de Jordaan in Amsterdam. Elke maand werd er één week ingeruimd voor yoga; allemaal in de baas z’n tijd – mits de kersverse yogadocent defensie ‘terugbetaalde’ door zelf lessen voor defensiepersoneel te geven. In oktober 2018 begonnen ze, in april kregen ze hun diploma.

Het is snel gegaan, beseft Van Leeuwen, terugkijkend. Hij had tot 2018 zelfs nog nooit op een yogamat gestaan. “Maar ik ben altijd al bezig geweest met het fysieke. Toen ik ooit iets spiritueels zocht, kwam ik uit bij yoga.” Maar waar Thummler na de les zijn malaketting met groene kralen en rood kwastje weer omdoet, is Van Leeuwen, ­benadrukt hij, beslist geen zweverig type. “Echt helemaal niet!” Sterker: toen een jonge infanterist na diens eerste les hem als feedback gaf dat hij het allemaal wel ‘erg zweverig’ vond, was Van Leeuwen bijna beledigd.

“Het bleek met mijn stemgeluid te maken te hebben. De manier waarop ik ‘adem in, adem uit’ zei. Maar ik kan ook moeilijk ADEM IN! ADEM UIT! als commando gaan schreeuwen. Da’s niet ontspannend.”

De lijkhouding

En juist die ontspanning is zo heilzaam, zegt Cora, die op het Marineterrein nieuwe rekruten opvangt. Yoga doet ze al langer, maar dit is de eerste keer dat ze een les op haar werk volgt. “Ideaal.” Door de yoga werd ze ‘leniger, meer in balans en ook blijer’. “Het is echt een cadeautje voor jezelf. Als je beter in je vel zit, straal je dat uit en wordt ook iedereen in je omgeving blijer.”

Als het na een half uur ‘mannenyoga’ tijd is voor Thummler, draait hij het volume van de relaxmuziek wat ­hoger. Thummler vraagt zijn collega’s in de vlinder te gaan zitten, een soort kleermakerzit met de voetzolen tegen elkaar aan. “Vouw nu de voetzolen open als een boekje... En nu buig je je, met gebogen rug, naar voren en kijk je: wat staat er nou allemaal in mijn boekje?”

Het is de opmaat voor ‘de allermoeilijkste yogahouding’, zegt Thummler: de lijkhouding – een houding die de militairen in gevechtssituaties juist uit alle macht proberen te vermijden. Iedereen gaat op de rug liggen, met de handen langs het lijf, de handpalmen en voeten naar buiten. ­Terwijl de eerste gaap zachtjes klinkt, rennen andere militairen als een bezetene heen en weer op het exercitieveld even verderop. “Deze vijf minuten zijn helemaal voor ­jullie.”

Meer weten over zingeving, yoga en meditatie? In het weekend van 5 en 6 oktober is in Amsterdam de Inner Peace Conference, met internationale sprekers op het gebied van yoga en ­meditatie. 

Lees ook:

Zo werkt meditatie (en met deze apps kun je een begin maken)
Iedereen een coach: ‘Je moet ook durven confronteren’
Wat doen bedrijven om hun werknemers gezond te houden?

Krijgsyoga

De krijgsmacht begon in 2016 met yoga. Sindsdien zijn er binnen defensie 130 yogadocenten opgeleid, die naast hun reguliere werk yoga geven op in totaal 30 locaties van ­defensie in het land – bijvoorbeeld op kazernes. Gemiddeld worden er twee lessen per week gegeven, zegt woordvoerder Suzanne Hermans. “Het aantal deelnemers varieert en wordt niet exact bijgehouden. We schatten dat er per week gemiddeld 350 militairen en burgerpersoneel meedoen.” Het Yoga Netwerk Defen­sie, verantwoordelijk voor de promotie van yoga, wil graag uitbreiden naar de 45 grootste defensielocaties. Volgens Hermans wil het netwerk in de toekomst ook yoga gaan aanbieden aan veteranen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden