Plus

Wíllen we ze nog wel straks, die drie zoenen?

Met de snelle opkomst van corona, verdwenen de vertrouwde handdruk en drie zoenen op de wang schielijk uit ons dagelijks leven. Gaan we straks terug naar hoe het was, of wordt een snelle boks de begroetingsnorm? ‘Fysieke aanrakingen zijn een levensbehoefte.’

Psycholoog en lichaamstaalexpert Denise Dechamps: 'Hoe meer prettig huidcontact er is, hoe meer 'knuffelhormoon' 
 oxytocine iemand aanmaakt.' Beeld Shutterstock
Psycholoog en lichaamstaalexpert Denise Dechamps: 'Hoe meer prettig huidcontact er is, hoe meer 'knuffelhormoon' oxytocine iemand aanmaakt.'Beeld Shutterstock

“Ik ben trouwens van de ellebooggroet,” zegt een dertiger als er in de eerste paar seconden van een zakelijke ontmoeting niets fysieks gebeurt en beiden zich slechts verbaal aan elkaar voorstellen. Vervolgens tikken ze elkaars ­ellebogen toch nog even aan. Op het terras tegenover het Oosterpark staan twee van de drie zittenden op om een vriendin die later aanhaakt een knuffel te geven. De derde staat daarna ook maar op voor een knuffel. En bij een verjaardag laatst in het park wreef de jarige, opzichtig afstand houdend, over de bovenarm van de gasten als ze bij aankomst dichterbij kwamen voor een felicitatie. “Ik zou je het liefst omhelzen, maar dat zou wel heel onverantwoordelijk zijn,” zei ze erbij.

Knuffelhormoon

Het moge duidelijk zijn: er is geen standaard begroetingsritueel meer. De gebruikelijke handdruk en de drie zoenen verdwenen net zo snel uit het leven als corona aantrad. Maar sinds we noodgedwongen afstand moeten ­houden en er niet één maar talrijke handdrukvervangers opdoken, modderen we maar wat aan bij ontmoetingen. Gaan we, zodra het kan, terug naar de handdruk en de zoenen?

Psycholoog en lichaamstaalexpert Denise Dechamps denkt van wel. “Psychologisch en neurologisch gezien is fysiek contact bij een ontmoeting heel waardevol. Je brein registreert dan hoe je relatie gaat zijn met de ander, dat is zo geprogrammeerd,” zegt Dechamps, die ook oprichter is van de Body Language Academy. “Als je een hand geeft die qua kracht gewoon is, zeg een 6 of 7 op een schaal van 10, denkt je brein dat de ander oké is. Dat je veilig bent en dat het helpt je met de ander te verbinden. Hoe meer prettig huidcontact er is, dus een knuffel of een schouderklopje, hoe meer oxytocine iemand aanmaakt. Dit wordt ook wel het knuffelhormoon genoemd. Het is hetzelfde stofje dat vrouwen aanmaken tijdens de bevalling, zodat ze zich ondanks de pijn verbonden voelen met hun kindje.”

“Als er tijdens de ontmoeting harder wordt geknepen en het pijn doet, registreert je brein dat ook onbewust. Het werkt alarmerend, je bent erdoor op je hoede. Dat missen we als we stoppen met de handdruk,” aldus Dechamps, die denkt dat we onszelf zeker kunnen herprogrammeren.

“Maar een jaartje of twee corona is daar niet genoeg voor. Het is niet helemaal bekend wanneer we zijn begonnen met het schudden van handen, maar veel onderzoeken wijzen erop dat het begon bij de Grieken in de vijfde eeuw voor Christus. Zij schudden elkaar de hand als een teken van vrede. Het is inmiddels zo geïnstitutionaliseerd dat er wel meer moet gebeuren willen we het collectief uit onze samenleving bannen.”

Sociaal ongemak

Het helpt ook niet mee dat we de coronaproof begroe­tingen, zoals de elleboog, de ‘boks’ of de tik tegen de voet, ­associëren met een negatieve periode. “Het is beladen,” zegt de auteur van het boek Lichaamstaal, Frank van ­Marwijk. “Veel mensen excuseren zich ook als ze een handdrukvervanger gebruiken. Zo van: het moet maar even zo door corona. Als het anders kon, had ik het anders gedaan.”

Die begroetingen hebben overigens wel een functie. “Daarmee spreek je samen af dat iets begint of eindigt. Het helpt om een gesprek af te bakenen en sociaal ongemak te voorkomen. Zonder een begroeting kan het rommelig worden. Maar wees geen Rita Verdonk,” gaat Van Marwijk verder. “De pandemie heeft ons geleerd dat welke manier van groeten er ook gebruikt wordt, er vooral respect uit moet blijken. Rita Verdonk probeerde ooit een handdruk te forceren bij een ander. Dat ging toen over culturele verschillen, maar het slaat op de hele samenleving: respecteer een ander. Ook bij het groeten. Als de een louter een hand op het hart wil leggen of een buiging wil maken, waarom zou jij dan de ander iets anders op mogen ­leggen?”

Sommigen groeten het liefst helemaal niet meer fysiek. Er is zelfs een Facebookpagina opgericht waarin gepleit wordt om ‘drie keer zoenen af te schaffen na corona’. En als het aan de 41-jarige Annemieke ligt, raakt ze mensen nooit meer aan bij een eerste ontmoeting. Zij steekt het liefst alleen haar hand op en zegt iets als ‘hoi, ik ben Annemieke’.

“Ik vond die aanrakingen bij iedere ontmoeting altijd al onnodig. Vriendinnen knuffel ik graag weer zodra het kan. Maar waarom zou je iemand aanraken die je niet kent? Die drie zoenen zijn ook bijna nooit leuk voor de ontvanger. Heb jij ooit iemand horen zeggen: ‘Doe mij maar drie zoenen van al mijn collega’s voor mijn verjaardag?’ Nee. Als we het zo kunnen houden, ben ik blij.”

Al is het nog niet zo’n slecht idee om toch terug te gaan naar de fysieke aanrakingen. Het kan zelfs eenzaamheid tegengaan. ­“Fysieke aanrakingen zijn een levensbehoefte,” zegt ­Dechamps. Daar komt ook de term huidhonger vandaan: je hebt mensen om je heen nodig die je aanraken. Sommigen kunnen daarvoor terecht bij hun partner of gezin, maar dat geldt lang niet voor iedereen.

Dechamps: “Ook daarom zijn die handdruk, knuffel of schouderklop eigenlijk onmisbaar. Zelfs bij die kortstondige aanrakingen word je al gevoed. We weten uit onderzoek dat mensen die een huisdier nemen waarmee ze kunnen knuffelen, hun huidhonger ermee kunnen stillen. Zelfs dan, ook als je geen waardevolle inhoudelijke interactie hebt, maakt je ­lichaam oxytocine aan.”

Hygiëne

Het is nog even afwachten of het allemaal teruggaat naar het oude normaal. Een basisschoolleraar uit Zuidoost kan niet wachten om alle kinderen bij binnenkomst weer een hand te geven. “We doen nu een boks. Dat is leuk, maar ook vluchtig. Met een handdruk maak je pas écht contact met het kind. Je staat even stil tegenover elkaar en kijkt elkaar aan in de ogen. Ik vind dat waardevoller.”

Bij FysioMed, een organisatie met negentig medewerkers in Amsterdam-Zuid, is het nog afwachten hoe cliënten worden begroet. “Ik denk dat we voorlopig niet ­teruggaan naar handenschudden,” zegt Jo van Berkum, algemeen direc­teur. “We volgen het RIVM, dus als zij straks zeggen ‘je mag weer handen schudden’, mag het bij ons ook weer. Toch denk ik niet dat iedereen hier meteen teruggaat naar hoe het was. Elke medewerker mag het natuurlijk zelf bepalen, maar ik denk dat we nog niet klaar zijn met de vuist of de elleboog.”

Voor wie wel met de handen wil groeten, maar uit hygiënisch oogpunt liever geen handdruk wil geeft, heeft ­Dechamps nog een tip: “Tik elkaars handen dan aan met de buitenkant, daarop zitten minder bacteriën dan op de handpalm.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden