Willem Otterspeer - Hermans in hout ***

Wie geïnteresseerd is in de biografie van W.F. Hermans, moet zich oefenen in geduld. De biograaf, historicus Willem Otterspeer, doet er veel langer over dan hij had gedacht. Er was sprake van dat zijn boek in 2005 zou verschijnen. Maar op zijn lange weg naar de voltooiing heeft Otterspeer prachtige dingen gevonden, die hij al in boekvorm aan de wereld heeft getoond. De gebundelde briefwisselingen van Hermans met Gerard Reve en Rudy Kousbroek danken we aan Otterspeer (en de erven Hermans). Opnieuw heeft hij een Hermansboek uitgebracht, Hermans in hout, dat niet een bijproduct maar een aanzet is tot de biografie.

Hij heeft gekozen voor enkele maanden uit het leven van Hermans: de periode dat de schrijver in 1948 in Canada verbleef en een baantje had als houtcontroleur. Die periode is overzichtelijk en goed gedocumenteerd. Maar hier blijkt ook de manier waarop Hermans zijn autobiografie gebruikte voor zijn literaire werk. Hermans zette zijn verblijf in Canada om in de novelle Een veelbelovende jongeman, die tachtig bladzijden beslaat in de verhalenbundel Een landingspoging op Newfoundland.

Otterspeer vult zijn biografische beschrijvingen en zijn observaties over Hermans' novelle aan met zijn eigen belevenissen. Hij is in de voetsporen van Hermans getreden door de plaatsen te bezoeken waar Hermans in 1948 is geweest. Tijdens die Canadese reis beseft hij dat hij vooral dingen ziet die niet meer hetzelfde zijn als toen. En hij vermaakt zich duidelijk veel meer met de plaatselijke cultuur (een volksfeest) dan Hermans ooit gekund zou hebben.

Maar hij doet ook een ontdekking. Hij ziet met eigen ogen de geologische pracht van dit deel van de wereld, in gedachten houdend dat Hermans zelf fysisch geograaf werd. Hij bezoekt de kust van Gros Morne, met zijn fjorden en binnenmeren en 'verroest' gesteente. Op grond van dergelijke landschappen werd in de jaren zestig een belangrijke geologische theorie geformuleerd: die van de plaattektoniek. Maar, constateert Otterspeer met enige verbijstering, Hermans is helemaal niet naar Gros Morne gegaan! Otterspeer: 'Want hij was geen fysisch geograaf, maar schrijver.'
Otterspeer beschrijft niet alleen nauwkeurig de avonturen die Hermans in Canada beleefde en zelf als één grote mislukking ervoer, maar ook de moeizame positie van Hermans in het literaire leven van die dagen: het gekonkel rond de literaire tijdschriften die Hermans nodig had om te kunnen publiceren, de onmin met medeliteratoren als Hans Gomperts en Adriaan Morriën, en zijn aanval op de geestelijke erfenis van de alom bewonderde, in 1940 door zelfmoord omgekomen essayist Menno ter Braak. Ook die dingen zitten in de novelle Een veelbelovende jongeman.

Omdat Otterspeer een bewonderaar is van Ter Braak én van Hermans, bevindt hij zich in een lastige positie, maar hij komt daar mooi uit. Hij blijft Ter Braak bewonderen, terwijl hij ook invoelend beschrijft waarom zijn held Hermans uiteindelijk diens literaire moord op Ter Braak pleegt. (JOS BLOEMKOLK)

Willem Otterspeer - Hermans in hout
De Bezige Bij, 19,90

null Beeld

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden